1
00:00:00,000 --> 00:00:04,460
Құмырс қалар ғажайбы

2
00:00:24,460 --> 00:00:29,200
Қазіргі әрі қалалар миллиондаған адамдардың күшімен тұрғызылған.

3
00:00:30,660 --> 00:00:39,080
Адамдар арасында үлесімді және әділетті қарымғатнастардың іске асыу үшін қоғамды өмірді реттейтін заң мен ережелер қажет.

4
00:00:40,620 --> 00:00:45,880
Мұндай заңдарсыз, қарапайым тәртіпті қамтамасыз етудің өзі мүмкінемес.

5
00:00:46,520 --> 00:00:51,960
Қазіргі біздің өмір сүріп отырған қоғамымызға тән тағы бір жай адамдардың даралыға.

6
00:00:51,960 --> 00:00:58,600
Қоғамда өмір сүріп жатқан әр бір адамның алдына қойған белгілі мақсаты жоспары бар.

7
00:00:58,600 --> 00:01:02,980
Көп жағдайда индивидуының жеке мүддесі алдыңғы кезекте тұрады.

8
00:01:03,700 --> 00:01:08,020
Қоғаммен басқа адамдардың мүддөлері әдетті кейінгі кезекке ысырылған.

9
00:01:09,220 --> 00:01:19,240
Ел аманын жұртыныштағы біздің осындай өзімшіл маралымыз жербетінде кедейлердің аштар мен үйсіз жайсыздардың көбі үйіне әкеп соқтырды.

10
00:01:19,240 --> 00:01:43,040
Қоғаммен басқа адамдардың қамы үшін өздерінің күшшігерін сарға жұмсайды дейік.

11
00:01:43,040 --> 00:01:49,560
Қызғаныш пен мансап қорлық сезімінсіз барлығы бірдей бір адамдай еңбегетеді.

12
00:01:50,560 --> 00:01:59,480
Ешқандай келіспе үшілік тудырмайтын, заңдар мен шектеудың қажетінсіз ақ, басқаларға мансапсыз, әділ бұла алатын адамдарды елестетік көрілік.

13
00:02:00,700 --> 00:02:03,900
Мұндай қоғам бізге утопия болу елестейді.

14
00:02:03,900 --> 00:02:09,580
Алайда біздің өмір сүрі ұтқан әлемімізде мұндай таңғыларлық дүниелер баршылық.

15
00:02:10,480 --> 00:02:15,120
Сонымен бірге осындай таңғы жайып қоғам үшілерімен біздер өтешеге кездесеміз.

16
00:02:16,480 --> 00:02:22,840
Тіршілік әлемінде мұндай менсіз ғажайып үлгі біз білетін құмырысқалардың қоғамында кездеседі.

17
00:02:33,900 --> 00:02:43,960
Құмырысқалар мүм кейдетіпті миллиондаған аталықтардан құралған колониялармен тіршілік етеді.

18
00:02:44,640 --> 00:02:48,500
Осындай қосындарды әр қайсысы мүлтіксіз өзінің міндетін атқарады.

19
00:02:48,500 --> 00:02:55,180
Еш қайсысы шағымдан байды қайнаған еңбек қазанынды қарама қайшылықты жағдай кездеспейді.

20
00:03:03,900 --> 00:03:09,660
Тағы бір таңғалдыратын жай, олар үнемі өз қосындарын қорғауға жан салады.

21
00:03:10,440 --> 00:03:14,940
Құмырысқалар қажет болған жағдайда өздерін құрбандыққа шалуға дейін барады.

22
00:03:16,200 --> 00:03:22,480
Мұндай, мұйдай қайнаған ортада тамақсыз, үйсіз қалған құмырысқаларды кездестіру мүмкін емес.

23
00:03:23,320 --> 00:03:28,500
Құмырысқалардың арасында ұнтымақтастық пен шынайы туыстық қатынастық керемет үйлесім тапқан.

24
00:03:31,480 --> 00:03:36,280
Қараныз, Құмырысқалар тіпті су тамшысында өзіра бөлісіп жатыр.

25
00:03:44,160 --> 00:03:49,760
Барлық жиналған тамақта Құмырысқа еле өнде бөлі үшін алып келінеді.

26
00:03:49,760 --> 00:03:53,300
Құмырысқаларды өзімшілдік қасиет болмайды.

27
00:03:54,160 --> 00:03:56,900
Ешбір Құмырысқа бір сәтті жұмысыз қалмайды.

28
00:03:58,060 --> 00:04:02,000
Әр ғайсы үлкен ұйымның саналы мүшесі болып саналады.

29
00:04:03,400 --> 00:04:08,080
Бәрі де басқа бөлімдердің әр ғайсынмен етене тұғыз байланысты болады.

30
00:04:08,080 --> 00:04:14,280
Адамдардың арасында болмайтын тенгесі жоқ жоғары денгейде үйімдасқан Құмырысқалардың өмірі

31
00:04:14,280 --> 00:04:19,540
жер бетіндегі жаратушы еміздің мінсіз жаратқан құбылысының көәсі.

32
00:04:20,560 --> 00:04:26,300
Ал енді Құмырысқалардың кейбір түрлерінің таңғыларлық ерекшеліктермен таныстып,

33
00:04:26,640 --> 00:04:30,740
және осы титтей жәндіктер жасаған кереметтерге қарап ойланайық.

34
00:04:30,740 --> 00:04:43,420
Құмырысқалар

35
00:05:00,740 --> 00:05:11,980
Сіздердің көз алдарыңызда жауыныш ашыны мол Австралия ормандары.

36
00:05:12,780 --> 00:05:18,240
Жер бетіндегі мұндай ағаштар нағыз ұйымдастықан колониялардың мекені болып саналады.

37
00:05:19,580 --> 00:05:23,120
Құмырысқалардың тұрғы бар болғаны 6 мм.

38
00:05:23,120 --> 00:05:25,640
Сұған қарамастан ұяларын өздері соғады.

39
00:05:30,740 --> 00:05:39,740
Ағылға симайтын өзірі түсіністікпен қозғалыс үйлесімі негізінде ұяқ ұрлысы салынады.

40
00:05:41,320 --> 00:05:44,960
Құмырысқалардың құрлыс материалы қадымды жапырақтар.

41
00:05:46,360 --> 00:05:49,280
Құмырысқалар алдымен жапырақтарды династырады.

42
00:05:49,580 --> 00:05:54,340
Одаң кейін жұмысшы Құмырысқалар бір-бірімен жалғасып тізбек құрады.

43
00:05:54,340 --> 00:05:58,860
Осы тізбек арқылы жапырақтың екінші үшін өздеріне тарты.

44
00:06:07,060 --> 00:06:10,540
Дәл осы тұста таңғаларлыға рекет басталар.

45
00:06:12,540 --> 00:06:24,040
Құмырысқалар бір-бірімен жапырақтарды біріктіретін жерге апарады.

46
00:06:25,280 --> 00:06:29,260
Кенет Үлеченке өзінен жібек желім бөле бастайды.

47
00:06:31,260 --> 00:06:36,760
Көріп отырғандарыңызда жұмысшы Құмырысқа желім дейтін тапаншамен жапырақтарды біріктіруде.

48
00:06:41,060 --> 00:06:44,880
Ересек Құмырысқалар жібек желімін бөліп шығара алмайды.

49
00:06:44,940 --> 00:06:50,420
Сондықтан Үлеченке болашақ қосымдар үшін өзіне қажетті жібекті қиуға мәжбір.

50
00:06:50,420 --> 00:06:55,560
Ол жібекті жасағаннан кейін өз бетінші дамы елмайды.

51
00:06:56,600 --> 00:06:59,080
Алайда бұл шығын текке кетпейді.

52
00:07:01,460 --> 00:07:06,600
Жұмысшы құмырсқалары ұяшынде бұл әлечен көні тікелек өздерінің қамқорлығын алады.

53
00:07:10,560 --> 00:07:14,040
Жапырақтарды дұрыс біріктері үшін барлық ұжымның топтасы оғажет.

54
00:07:14,040 --> 00:07:20,200
Бір топ құмырсқалар үште еңбе кетсе, бір мезгілдегі қайбыр құмырсқалар сұртта жұмыс жасайды.

55
00:07:21,540 --> 00:07:26,820
Осын шама күш жүгердің нәтижесінде жапырақтар бір-бірімен біріктеріледі.

56
00:07:27,920 --> 00:07:36,140
Жаңа тұрғызылған құрылыстың пайдалануған ғайылығы, беріктігі құрылыс техникасындағы инженерлік ойдың кереметі болып есептелінеді.

57
00:07:36,140 --> 00:07:52,180
Құрылысы құмырсқалар еш бір жоспар мен кескінсіз ақ, қай жерде жапырақтарды біріктеру, жібек жіпті қалай өткізу керектігін жақсы біледі.

58
00:07:57,120 --> 00:08:05,420
Осылайша бұл күпкішкентті жәндіктер ортақ бір ақыл ой орталығы спетті еңбе кетуін ғалымдар ғылым екереметтеп санайды.

59
00:08:06,140 --> 00:08:20,140
Ақылы жоқ құмырсқалардың бір ұруққа бағына отырып, ортақ мақсатқа жеті үшін еңбе кетуі, оларды бағыттаушы және бұйырушы жаратушының барлығын сөз жоқ дәлелдейді.

60
00:08:20,140 --> 00:08:32,340
Құдыретті күшті Алла тағала жер бетіндегі тұршылы кейлеріне жоғарда нәсіретуші ерекше күш есі.

61
00:08:32,340 --> 00:08:35,460
Бұл туралы қасиетті құрамда.

62
00:08:35,460 --> 00:08:44,820
Ол сондай Алла жеті көкті жаратқан, және жерді де солар сияқты жаратты.

63
00:08:45,260 --> 00:08:52,840
Күмәнсіз Алланың әр нәрсеге күші толық жететіндегін білуілерін үшін әмірлері жер мен көктің арасына түсіп тұрады.

64
00:08:53,640 --> 00:08:56,460
Сондай қалланың білімі де әр нәрсеге жетеді.

65
00:08:56,460 --> 00:08:57,960
Таллақ сүресі өн екінші әр.

66
00:09:26,460 --> 00:09:34,660
Әнтемолықтар құмырсқалардың елеудегі топтануын зерттеу арқылы қызықты фактілерді анықтады.

67
00:09:38,740 --> 00:09:44,560
Зерттеу барысында құмырсқалар өздерінің тағы бір кереметін жария етті.

68
00:09:45,300 --> 00:09:50,860
Құмырсқа елеуінің берік болу үшін құмырсқалар күреберісте қабырға тұрғыза бастады.

69
00:09:50,860 --> 00:10:15,440
Құмырсқалар керемет енженер әрі жұмыршшы.

70
00:10:15,440 --> 00:10:23,440
Құлышы қабырғалардың мүлтіксіз жобасын біліп қана қоймай, құрылыс жоспарына сай әр құмдақты өз орынна орналастыралады.

71
00:10:23,440 --> 00:10:43,440
Құмырсқалар

72
00:10:43,440 --> 00:10:45,440
Құмырсқалар

73
00:10:45,440 --> 00:11:05,440
Құмырсқалар

74
00:11:05,440 --> 00:11:15,440
Адамдар мұңдаған жылдар бойы жер шаруашылығы мен айналысып, еңбектенудің арқасында өз мұқтаждарын жер егілігімен қамтамасы етіп келеді.

75
00:11:15,440 --> 00:11:22,440
Тиемді егін шаруашылығын жүргізу үшін әр түрлі технологиялар қолданылады.

76
00:11:22,440 --> 00:11:34,440
Ал ғалымдар болса, жер өнімін мұл айту үшін қинялықтың айтқыштар мен тозаңдандыру әдісінің ойлап тапты.

77
00:11:34,440 --> 00:11:38,440
Құмырсқалар

78
00:11:38,440 --> 00:11:48,440
Сонда ғадамдар жылдың төрт мезгілінде де өнімдерін теплицаларда өндіреді.

79
00:11:48,440 --> 00:12:03,440
Алайда жер шаруашылығы мен айналысатын, және адамдарға қарағанда өнімдеу технологиясын ұзақ пайдаланатын тұршылығи елері де кездеседі.

80
00:12:03,440 --> 00:12:11,440
Олармен таңысу үшін Амазонға ормандарына азмаз сайықат жасайық.

81
00:12:11,440 --> 00:12:28,440
Құмырсқалар

82
00:12:28,440 --> 00:12:36,440
Мұналар миллиондаған жылдардан бері жер шаруашылығы мен айналысып кележатқан жапырақ кескіш Құмырсқалар.

83
00:12:36,440 --> 00:12:46,440
Бір ғажабы еңбек бөлінісі мен үйлесімі қозғалыстың нәтизесінде көп еңбектен өді қажетететін бұл жұмысты олар кезең-кезеңмен атқарады.

84
00:12:46,440 --> 00:12:55,440
Құмырсқа елеуінен тұс жердегі өз мүндетін атқаратын Құмырсқалар өндірістің алғашқы бөлімшесінде жұмыс атқарады.

85
00:12:55,440 --> 00:13:03,440
Осы Құмырсқалар орманда ғағаштардың және жабай өсіндіктерін жапырағын шаршамастан күні түні кеседі.

86
00:13:07,440 --> 00:13:11,440
Екінші топ кесілген жапырақтарды ұяға тасиды.

87
00:13:11,440 --> 00:13:17,440
Құмырсқалар жапырақтың әр бөлішегін парус сияқты көтереді.

88
00:13:25,440 --> 00:13:33,440
Бұл Құшкентай еңбек құмырсқалар адамдардың шамалағанынан да күштірік.

89
00:13:33,440 --> 00:13:41,440
Жапырақ кескіш құмырсқалардың орындаған жұмысы адамның 250 кг жүкті арқасына салып,

90
00:13:41,440 --> 00:13:45,440
екі жарым минутта бір шақырым дерге жүгіруімен парапар.

91
00:13:45,440 --> 00:13:49,440
Осындай жұмысты орындай алатын бір адам табылар мекен.

92
00:13:49,440 --> 00:13:59,440
Құмырсқалар керемет дәл жоспармен жұмыс жасайды.

93
00:13:59,440 --> 00:14:05,440
Жер шаруашылығы мен айналысы үшін олар жапырақтарды ұяға тасып алып келеді.

94
00:14:05,440 --> 00:14:11,440
Сондықтан да тасымалдау процесі бір сәткере тоқтамауы керек.

95
00:14:11,440 --> 00:14:16,440
Тасымалдауды дженгілдеті үшін құмырсқалар бірнеше қабатты жолдар салады.

96
00:14:16,440 --> 00:14:30,440
Одан да қызығы сол туыр адамдардағы сияқты жолды пайдалануға беру мен джендеуге жауапты арнайы бөлім қорлады.

97
00:14:30,440 --> 00:14:37,440
Жолдағы кездескен кедереклерді жауапты құмырсқалар алып тастап отырады.

98
00:14:37,440 --> 00:14:49,440
Қараныз, сіздің көз алдыңызда бірінің артынан бірі жалғасып көпір құрған тағы бір құмырсқалардың нөпірі.

99
00:14:49,440 --> 00:14:56,440
Олар адамзат баласының ақылы бойлай бермейтінде үйімшілдікпен жұмыш жасайды.

100
00:14:56,440 --> 00:15:11,440
Негізгі құрам салған көпірмен басқалары жоғарғарай көтеріліп жатыр.

101
00:15:11,440 --> 00:15:17,440
Сөз жоқ мұндай әрекет өзін-өзі құрбан ғылу мен үлкен ұнты мақтыға жететеді.

102
00:15:26,440 --> 00:15:36,440
Жұмыс барысында 500 мүнға жағын құмырсқалар бір жүйелікпен еңбегетеді.

103
00:15:36,440 --> 00:15:43,440
Мұндай алып ұйым күніне құмырсқа елеуіне үлкен ағаш шапырағын түгілдей кесіп тасып әкеледі.

104
00:15:43,440 --> 00:15:55,440
Құмырсқа шаршамастан кезгілген өсімдікті, тіпті күлді де кесе алады.

105
00:15:55,440 --> 00:15:57,440
Құмырсқа шаршамастан кезе алады.

106
00:16:25,440 --> 00:16:33,440
Адамдар ағашты құйы үшін әртүрлі тәсілдерді пайдаланады.

107
00:16:33,440 --> 00:16:37,440
Ал Құмырсқалар болса ештеңеді пайдаланбай.

108
00:16:37,440 --> 00:16:42,440
Құмырсқа шаршамастан кезе алады.

109
00:16:42,440 --> 00:16:44,440
Құмырсқа шаршамастан кезе алады.

110
00:16:44,440 --> 00:16:47,440
Құмырсқа шаршамастан кезе алады.

111
00:16:47,440 --> 00:17:16,840
Бұл құмырысқалар

112
00:17:16,840 --> 00:17:18,640
Мұндай жұмысты қалай атқарады.

113
00:17:19,680 --> 00:17:22,460
Мұның мәні олардың жаратылысының кереметінде.

114
00:17:23,560 --> 00:17:27,420
Алла жапырақ кескіш құмырысқаларды нағыз жаратылысының кереметі

115
00:17:27,420 --> 00:17:32,200
арнайы аралайтын құрал сияқты ерекше орғынмен бірге жаратқан.

116
00:17:33,420 --> 00:17:36,180
Бұл аралайтын құрал екі түрлі пұшақтан тұрады.

117
00:17:37,180 --> 00:17:42,800
Шақтардың үсті жоғарғы өткірлікті қамтамасы сететін мұрышпен қапталған.

118
00:17:48,180 --> 00:17:51,500
Аралайтын құралдың тағыда бір ғажап дүйесі бар.

119
00:17:53,800 --> 00:17:57,320
Мұрысқаның басының дәл асындағы ерекше орғын

120
00:17:57,320 --> 00:18:00,800
дұбыс толқынының жоғарғы жиілігімен сәуле таратады.

121
00:18:02,160 --> 00:18:05,380
Сол сәуле шақ жүзі арқылы жапыраққа өтеді.

122
00:18:06,920 --> 00:18:10,060
Жоғарғы жиіліктегі толқындар жапыраққа әсер етіп,

123
00:18:10,060 --> 00:18:13,460
жапырақты әлсер етіп, оңай кесілі өне әсер етеді.

124
00:18:21,980 --> 00:18:25,900
Ал енді бұл дүйенің құрлысына ой жүгіртіп өтейіп.

125
00:18:28,300 --> 00:18:33,160
Шағ өткір болу үшін адамдар қаптау тәсілі арқылы металды армайық қорытпамен қаптайды.

126
00:18:37,740 --> 00:18:41,880
Осы жұмысты ақылды тіршілі кейлері адамдар атқарады.

127
00:18:43,400 --> 00:18:47,520
Олардың зерт қанадағы тұнымсыз еңбек етуінің нәтижесінде

128
00:18:47,520 --> 00:18:50,760
жоғарды аталған әдет өмірде қолдансықа еңген.

129
00:18:52,500 --> 00:18:55,380
Құмырсқаларда мұрыштың не екенінде білмейді.

130
00:18:57,320 --> 00:19:03,180
Олар осы бұрышпен пұшақтың қапталатыны туралыда қабарсыз.

131
00:19:05,300 --> 00:19:08,100
Құмырсқалардың кесу құралының клеткалары

132
00:19:08,100 --> 00:19:10,900
таңға жайып түрдеп пұшақтың сұртын қаптайды.

133
00:19:10,900 --> 00:19:16,720
Мұндай бөлшік кішкентай насеку мағзасында өмірге бейімделіп өспарланған.

134
00:19:16,720 --> 00:19:25,180
Жапырақты кесуді женгілдететін жоғарғы жиіліктегі толқынның сәуленену механизмі де дәл осындай.

135
00:19:26,180 --> 00:19:32,920
Жоғарғы жиіліктегі толқындардың жапырақты оңай сынуына әсер ететіннің құмырсқалар әрине біле бермейді.

136
00:19:32,920 --> 00:19:38,380
Осындай мінсіз кешенді жүйе кездейсоқ пайда болған жоқ.

137
00:19:44,000 --> 00:19:48,880
Мұндай ғажап жүйенің пайда болуы туралы бір ғана жауап бар.

138
00:19:49,940 --> 00:19:59,100
Ол жаратушы енің құмырсқаларды барлық қасиеттермен бірге осы кереметті организммен бірге жаратуы.

139
00:20:02,920 --> 00:20:10,160
Аллах оларға өзінің құран аяттарының бірінде бұлай деп бұйырады.

140
00:20:11,960 --> 00:20:15,520
Бірақ Раббым әр нәрсе қаласа болады.

141
00:20:16,180 --> 00:20:21,260
Раббымның білімі әр нәрсені қамтыған осыған ойлан байсыңдар ма?

142
00:20:21,460 --> 00:20:23,040
Әнғам сүресі сесеніш аят.

143
00:20:32,920 --> 00:20:38,540
Құмырсқалардың мекені 5 метр тереңдікте орналасқан кеңдігі 7 метрді құрайды.

144
00:20:39,460 --> 00:20:42,560
Үя ішінде жүздеген бөлмелер мен жер асты жолдар бар.

145
00:20:43,220 --> 00:20:46,880
Бұл үшін құмырсқалар сұртқа 40 тоннадай топырақ тасиды.

146
00:20:47,920 --> 00:20:52,120
Үя сәулеті жаратылыстың қайталан бас туынды сып оқ саналады.

147
00:20:52,120 --> 00:21:10,300
Құмырсқалар ағаш жапырақтарын тамағы үшін кеспейді.

148
00:21:10,300 --> 00:21:13,540
Олары саңырауылақтың ерекше түрмен ғана қорып түнеді.

149
00:21:15,380 --> 00:21:18,460
Сонда жапырақтар күмірсқаларға не үшін қажет?

150
00:21:18,460 --> 00:21:26,040
Жапырақтарды құмырсқалар жер шаруашылығына шейкізат ретінде пайдалана деген.

151
00:21:29,220 --> 00:21:33,040
Құмырсқаларға жапырақтар саңырауылақ өсірі үшін керек.

152
00:21:34,160 --> 00:21:38,120
Құмырсқа елеу үшінде жүздеген саңырауылақ алқабы жасалған.

153
00:21:40,180 --> 00:21:43,720
Сол алқаптардың бірі қазір сіздердің көз алдыларыңызда.

154
00:21:43,720 --> 00:21:50,900
Саңырауылақты өсірі үшін құмырсқалар қажетті мөлшердегі ұлға алдылықпен жылыуды ұстап тұрады.

155
00:21:52,460 --> 00:21:58,080
Жыл бойы шаруашылықпен айналыс үшін оларды адамдар сияқты теплицялар жасайды.

156
00:21:58,080 --> 00:22:08,960
Саңырауылақ плантацияларында жұмыс жасап жатқан бауырларына кесілген жапырақтарды жұмысшы құмырсқалар әкеп береді.

157
00:22:10,140 --> 00:22:11,600
Әрине бұл оңай шаруы емес.

158
00:22:12,760 --> 00:22:19,920
Құмырсқалар өз мүндетіне көшпей тұрып, қабылдап алған жапырақтарды жақсылап, дәрілеп, залалсыздандырады.

159
00:22:19,920 --> 00:22:25,900
Өкде бактерия ұяға түсіп кететін болса, үлкен апатқа ұшыратуы мүмкін.

160
00:22:27,860 --> 00:22:36,500
Әсіресе колонияларда 500 мүн құмырсқаға дейін тіршілігеті өз жұқпалы ауыру лаңына келуы мүмкін.

161
00:22:37,640 --> 00:22:41,100
Бұл құбылысты жаратылыстың заңында алдынала қарастырылған.

162
00:22:41,100 --> 00:22:46,780
Алла оларды бұл қаттерден қорғау үшін арнайы жүйемен қамтамасыз еткен.

163
00:22:49,060 --> 00:22:56,400
Сіздер байқап отырған құмырсқа өзінің сілекея арқылы жапырақтың жоғарғы жағын залалсыздандырады.

164
00:22:57,400 --> 00:23:03,280
Бұл емде біткенен кейін жапырақ бетінде бірдебір зиян кесті бактерия қалмайды.

165
00:23:04,480 --> 00:23:08,820
Қауіп туғызар бактериялар мен адамдар да құмырсқалар сияқты көреседі.

166
00:23:08,820 --> 00:23:17,320
Бұл мақсатта жасалған әр түрлі антибиотиктер соңғы үлгіде жабдықталған зертханаларда сыналады.

167
00:23:18,880 --> 00:23:22,740
Құмырсқалар өндірген антибиотиктер адамдардық негарғанда әлде ғайда тиімді.

168
00:23:22,740 --> 00:23:28,100
Жапырақ кескіш құмырсқалар миллиондаған жылдар бойы осы дәріні пайдаланып келеді.

169
00:23:28,100 --> 00:23:35,700
Бұл тетті түрі әрген езімдер қатерлі бактерия барын және оған қарсы антибиотиктер болатыннан бейқа бар.

170
00:23:35,960 --> 00:23:44,100
Алайда алла жаратқан ерекші жүйе бойынша бірдебір бактерия құмырсқалардың ортасына да ағзасына да ене алмайды.

171
00:23:44,100 --> 00:23:51,300
Дәрілі аяқталғаннан кейін барлығы пірігіп жапырақтарды уата бастайды.

172
00:23:57,000 --> 00:24:00,900
Одан кейін жұмысқа ұсақ құмырсқалар кіріседі.

173
00:24:03,880 --> 00:24:09,740
Олардың бойы бар болғаны 2 миллиметр ақ, яғни құмыдақтан да үлкенемес.

174
00:24:09,740 --> 00:24:16,740
Бұл құмырсқалар бар ғұмырын жер астындағы кепш кентай бөлмелерді өткізеді.

175
00:24:17,740 --> 00:24:22,660
Жапырақ кесектерін жақсылап майдалап ботқаға әналдырғаннан кейін,

176
00:24:24,080 --> 00:24:28,100
құмырсқалар оны барлық алқаптарға бірдей етіп жайып шығады.

177
00:24:34,100 --> 00:24:38,720
Бір тәуліктен кейін жапырақтардың жасыл түсі жойыла бастайды.

178
00:24:39,740 --> 00:24:51,220
Тағы бір тәуліктен кейін жапырақтан жасалыңған бұтқаның жоғарғы жағы ақтүстес саңырау құлақ өсімділерімен көмкеріледі.

179
00:24:52,960 --> 00:24:56,700
Міне енді құмырсқалардың сүйсініп жетін тамағы да дайары.

180
00:24:57,740 --> 00:25:01,160
Енді бірден өнімді жинау науқаны басталады.

181
00:25:01,160 --> 00:25:19,100
Саңырау құлақты жинап жатқан құмырсқалар өздерінен бұрын өзге бауырларының қамын ойлайды.

182
00:25:19,160 --> 00:25:24,400
Жиналған саңырау құлақтарды жұмышы құмырсқалар қоймадан таси бастайды.

183
00:25:24,400 --> 00:25:40,300
Осылайша, асыраушы құмырсқалар саңырау ұлақтан алынған дәммен басқа өте әскелерді жұмыс жасап жатқан еңбек қор құмырсқаларды тамақтандырады.

184
00:25:40,300 --> 00:25:53,700
Осындай қажырлы еңбек процес аяқталғаннан кейін, жабырақ кесушы құмырсқалардан бастап, алқаптағы әр жұмыс жұмыс жұмырсқаларға дейін қажетті мөлшерді тамақ үлесі беріледі.

185
00:25:53,700 --> 00:26:12,800
Үйлөсімділікпен өзіра түсіністік аясында 500 маң құмырсқалар жылдың 365 күнінде тәуіліктің 24 сағатында тұнымсыз ең бейгетіп саңырау ғылақтарды өсіреді.

186
00:26:12,800 --> 00:26:24,700
Саңырау ғылақ жиналып болғаннан кейін жапырақтардың қалдықтары қалады.

187
00:26:31,400 --> 00:26:36,620
Бұларды жұмышы құмырсқалары бір-бірлеп сұртқа тасып өндіріс орнын тазалайды.

188
00:26:42,800 --> 00:26:46,300
Әдетті қалдықтар ұядан алыс жерлерге тасылады.

189
00:26:47,600 --> 00:26:55,420
Осы еңбек сүйгіш насекомдар шаршау демалу және шағымдан ұсыяқты сезімдерден түгөлімен ада.

190
00:26:59,520 --> 00:27:03,340
Құмырсқа қосындарында басқа міндеттатқаратындар да бар.

191
00:27:04,120 --> 00:27:10,840
Мысалы, олар бар ұнтасы мен ұяны ғорғайтын батыр сарбаз құмырсқалар.

192
00:27:10,840 --> 00:27:17,800
Олар жақындап келе жатқан адам қадамының дұбысын естісеп олды, құмырсқа елеуінен атып шығады.

193
00:27:19,520 --> 00:27:26,240
Сарбаз құмырсқалар колониядағы басқа құмырсқалардан үш жүздетсе салмақты үрі кесек бітімді келеді.

194
00:27:28,240 --> 00:27:31,860
Олар ұя жанындағы кез келген бөтіндерге шабуыл жасайды.

195
00:27:31,860 --> 00:27:38,460
Тіпті ұяға жақындаған адамдардың аяғын аяқ кейім, оның ішіндегі шұлығының ішінен тістеп алуға бар.

196
00:27:39,660 --> 00:27:45,580
Шақырылмаған қонақ олардың нағыз тісте өгіне тап болса, жарығы дүнемен қосайты сатындығы ақиқар.

197
00:27:45,580 --> 00:27:52,240
Сарбаз құмырсқалар жараланса да өзге бауырлар үшін соңғы деменедейін шайқасы бөлуді.

198
00:27:53,000 --> 00:27:57,460
Сөз жоқ, бұл ерлік өзін-өзі құрбандықта шалыудың керемет үлгісі.

199
00:28:00,960 --> 00:28:05,160
Жапырақ қиғыш құмырсқалардың ата жауы бұл жабай ара.

200
00:28:05,560 --> 00:28:11,360
Күшті тісте өктер басқа құмырсқаларды жабайы аралардың қауіпінің қорғайды.

201
00:28:11,360 --> 00:28:19,980
Кездесуқ шабуылда немесе тісте өктерінде жапырақ болған жағдайды, олардың қорған алмай қалуы мүмкін.

202
00:28:23,160 --> 00:28:28,220
Сонда жұмыс барысында құмырсқалардың қауіпсіздігін кім қамтамасыз етпек?

203
00:28:28,220 --> 00:28:43,320
Енді мұна бір жапырақ тасып пележатқан құмырсқаға назар салайып.

204
00:28:43,320 --> 00:28:49,940
Қараншы әр жапырақты бір-бірден жұмысшы құмырсқа отыр.

205
00:28:52,820 --> 00:28:58,740
Демек, сұрттан болатын қатерден бауырларың қорғау міндетін осылар атқарады.

206
00:28:58,740 --> 00:29:00,740
Өрттан болатын қарымыздар.

207
00:29:28,740 --> 00:29:57,560
Құмырсқа қауымдастығының ішіндегі үйімдасу

208
00:29:57,560 --> 00:30:08,440
Құмырсқалардың бұл жымас өз міндеттің білуі бір ғашап дүние.

209
00:30:09,260 --> 00:30:14,380
Міндетінің бөлінісі әр Құмырсқа жарық дүниеге келгенге дейін ағанықталып қойған.

210
00:30:15,120 --> 00:30:19,820
Жарық дүниеге келген соң Құмырсқалар мүлтіксіз өз міндеттерін атқара береді.

211
00:30:19,820 --> 00:30:29,580
Бұл тек жапырақ қиғыш Құмырсқаларға ған емес,

212
00:30:29,880 --> 00:30:33,460
бүкіл Құмырсқалардың басқа да түрлерінеді нәсіп болған дүние.

213
00:30:33,460 --> 00:30:43,460
Мұндай Құмырсқалардың ерекшеліктері тағыда Шарлз Дарвинның эволюциялық теориясын теріске шығарады.

214
00:30:43,460 --> 00:30:59,220
Олай болса, жер бетіндегі тұршылық кездей соқ пайда болып барлық тұршылығы елері

215
00:30:59,220 --> 00:31:05,320
бір кілеткалардан көптігін кездей соқтығың нәтизесінде пайда болған деген эволюциялық теория

216
00:31:05,320 --> 00:31:08,980
өзінің ешқандай негісіз екенін көрсеті болдыр.

217
00:31:08,980 --> 00:31:20,300
Өз әрі көмек, өзін өзі құрбандыққа шалу, тәртіппен жоспарлау сияқты салаларды құмырсқаларға ешқындайды кезе соқты жасап бере алмайды.

218
00:31:21,460 --> 00:31:28,960
Еш бір кезе соқтық 500 мұн құмырсқаның әр ғайысында ортақ мақсат үшін әрекет еті үшін біріктірмейді.

219
00:31:28,960 --> 00:31:41,220
Эволюция теориясы бойынша түрі организмдер түрі ғалу үшін бір-бірмен толассыз қатыгез күреседі, дәне осы күрес эволюция механизмінің негізі болып саналады.

220
00:31:51,280 --> 00:31:58,240
Осылайша бір-біріне қалтықсыз берілген құмырсқалар қауымының пайда болуын еш эволюционист түндіріп бере алмайды.

221
00:31:59,700 --> 00:32:09,000
Бір жағынан, эволюция теориясы түрі организмдергеттен ерекшеліктір бұзылу негізінде кезең-кезеңімен пайда болған деп тұзұрымдайды.

222
00:32:09,000 --> 00:32:30,700
Бұл үфелімден көріп отырғандарыңыздай, өз міндетін орындаушы әр түрлі құмырсқалардан құмырсқалардың қоғысыны ғұрылған.

223
00:32:30,700 --> 00:32:34,900
Бір міндет орындалмай қалса, колонияның жойудуы мүмкін.

224
00:32:34,900 --> 00:32:48,500
Мысалға, жерен дөңші құмырсқаларды алып қарайық.

225
00:32:49,980 --> 00:32:56,220
Егер сарбаз құмырсқалар ұяны қорғамаса, онда жұмышы құмырсқалар жапырақтарды қия алмайды.

226
00:32:58,300 --> 00:33:01,120
Жапырақтарды тасымалдайтын жолда жасалмайды.

227
00:33:01,120 --> 00:33:05,220
Тіпті зәуілім ұяда тұрғызылмайды.

228
00:33:07,540 --> 00:33:11,120
Ұяға әкелінген жапырақтазартылмаса,

229
00:33:14,100 --> 00:33:17,100
шайнағыш құмырсқалар жапырақты ұсақтамаса,

230
00:33:18,220 --> 00:33:21,220
бұтқа дайындайтын құмырсқалар саңырауғылақты ашытпаса,

231
00:33:21,220 --> 00:33:26,960
онда басқа да жұмыстар нәтижелі болмай, құмырсқалар саңырауғылақты өсірмеген боларып.

232
00:33:26,960 --> 00:33:33,200
Бұл құмырсқа қосындарының аштан қырлыуына әкелері сөзсіз.

233
00:33:33,200 --> 00:33:44,600
Бұл дүйе тереңдігіне бойлаған сайын,

234
00:33:45,080 --> 00:33:50,100
бұл қоғамның өмірінің соншалықты нақты үйімдастырылғаны түсінікті болу бастайды.

235
00:33:50,780 --> 00:33:56,000
Мысалға, жапырақ кесетін құмырсқалардың ұшақтары мұрышпен қапталмаса,

236
00:33:57,580 --> 00:34:02,180
қосындарда бактериялардан қорғайтын денеде ерекше антибиотиптер өндірілмесе,

237
00:34:02,180 --> 00:34:10,840
құмырсқа үйлі өнде ұлдығалғылық мен температура өреттелмесе,

238
00:34:13,900 --> 00:34:19,760
тәтіппен әс әрекет жасалмаса, бұл жәндіктер азуақтың ішінді қырлып қалған болар еді.

239
00:34:19,760 --> 00:34:34,080
Жоғарыдағы тізілген ерекшеліктер, үйлі өсімінде ғана бұл қосындар өмір сүре алады.

240
00:34:34,080 --> 00:34:39,720
Осы күп үшкентай насекомдардың мысалдарын егізінде,

241
00:34:40,200 --> 00:34:45,740
құмырсқалардың кезең-кезеңмен бұл қасиеттерді егере алмасына көменсіз көзіміз жетеді.

242
00:34:46,080 --> 00:34:49,840
Яғни бұл ешқандай эволюциялық дамуын әтижесі емес,

243
00:34:50,520 --> 00:34:55,600
керісінші осы қасиеттер мен құрылымдар бір мезетте жаратылы.

244
00:34:55,600 --> 00:35:03,640
Құмырсқалардың кешенді жаратылысын айқындайтын басқа да дәлелдерді қазба қалдықтарынан кездестіреміз.

245
00:35:05,840 --> 00:35:10,860
Сіздердің алдарыңызда жасы 80 миллион жылды құрайтын құмырсқа қалдыға.

246
00:35:12,340 --> 00:35:15,560
Бұл өті ертеде қазылып алынған құмырсқа жұрнаға.

247
00:35:15,560 --> 00:35:22,780
Таң қалдыратыны қазба қалдығының қазіргі құмырсқалардан еш айырмашылығы жоқ.

248
00:35:24,420 --> 00:35:29,140
Бұл құмырсқалардың барлық керемет қасиеттермен бір мезетте пайда болып,

249
00:35:29,140 --> 00:35:34,140
күні бүгінгі дейін еш эволюцияны басынан кешірмегенінің бұл тартпасы дәлелі.

250
00:35:37,120 --> 00:35:40,820
Демек, құмырсқалар эволюциялық жолмен дамымаған.

251
00:35:40,820 --> 00:35:49,300
Жоғарғы жаратушы Алла құмырсқалардың әлуметтік жүйесімен менсіз дене құрлысын бірден жаратқан.

252
00:35:57,700 --> 00:35:59,480
Қорта келгенде

253
00:36:10,820 --> 00:36:24,300
Осы фильмден көргенімізді ой елегінен өткізіп, өзімізге бірнеше сұрақтар қойып көрекші.

254
00:36:26,200 --> 00:36:30,900
Қандай жолмен құмырсқалар мұндай ғажайып қасиеттерді өздеріне сұңырген?

255
00:36:30,900 --> 00:36:38,260
Құмырсқалар арасында жұмыс бөлінісін жасаған кім?

256
00:36:39,860 --> 00:36:44,280
Олардың қалтықсыз міндеттерін бөліп, әрі оны орындауға кім еретті?

257
00:36:44,280 --> 00:36:51,420
Неге сарбаз құмырсқалар ойлан бастан өз өмірлерін қиялады?

258
00:36:53,240 --> 00:37:00,160
Қалайша ақылсыз түрі организмдер адамдарға қарағанды ұйымсылдық мен осындай әліумет қауымын құрды.

259
00:37:00,160 --> 00:37:15,780
Қалайша 500 мін құмырсқа еш ұңшыңсыз бірлікті еңбегетеді.

260
00:37:17,880 --> 00:37:27,340
Бұл ұсырақтар бізге нағыз ақиқаттың барлығын әрі Алла тағыланың құмырсқаларды ерекше қабілет қасеттерімен жаратқанын дәлелдейді.

261
00:37:30,160 --> 00:37:48,360
Бізді қоршаған барлығы жаратылыста жаратқанының шексіз-шексіз өнөрімен еркі тайға таңғы басқандай өзге ұрып тұр.

262
00:37:49,240 --> 00:37:56,020
Құмырсқалар бар болғана осы құдырттік үшті Алланың есепсі жаратқан жаратылыстарының бір көрінісіғана.

263
00:37:56,020 --> 00:38:00,660
Алла өзінің қасетті Құранында бізге бұлай деп қабарлайды.

264
00:38:00,660 --> 00:38:09,040
Құмырсқалар барлыған көктермен жердегі әрі кім 12 тұтас оған бойы сынады.

265
00:38:09,040 --> 00:38:11,820
Ром сүресі 26-ші аят

266
00:38:11,820 --> 00:38:23,700
Филімді қазақ тілін аудырған Еркін Стамшалов

267
00:38:23,700 --> 00:38:26,200
Қазақстан ұлтық теле арнасы 2003 жыл

268
00:38:39,040 --> 00:39:09,020
Сәрге қазақ ұлтық даны қай жылал

269
00:39:09,040 --> 00:39:39,020
Өз жатт lightsын

270
00:39:39,040 --> 00:40:09,020
Құрғағағағағағағаға

271
00:40:09,040 --> 00:40:11,480
Құрғағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағығағағағағағағағағағағағағағаға�