WEBVTT

00:00.000 --> 00:04.460
Құмырс қалар ғажайбы

00:24.460 --> 00:29.200
Қазіргі әрі қалалар миллиондаған адамдардың күшімен тұрғызылған.

00:30.660 --> 00:39.080
Адамдар арасында үлесімді және әділетті қарымғатнастардың іске асыу үшін қоғамды өмірді реттейтін заң мен ережелер қажет.

00:40.620 --> 00:45.880
Мұндай заңдарсыз, қарапайым тәртіпті қамтамасыз етудің өзі мүмкінемес.

00:46.520 --> 00:51.960
Қазіргі біздің өмір сүріп отырған қоғамымызға тән тағы бір жай адамдардың даралыға.

00:51.960 --> 00:58.600
Қоғамда өмір сүріп жатқан әр бір адамның алдына қойған белгілі мақсаты жоспары бар.

00:58.600 --> 01:02.980
Көп жағдайда индивидуының жеке мүддесі алдыңғы кезекте тұрады.

01:03.700 --> 01:08.020
Қоғаммен басқа адамдардың мүддөлері әдетті кейінгі кезекке ысырылған.

01:09.220 --> 01:19.240
Ел аманын жұртыныштағы біздің осындай өзімшіл маралымыз жербетінде кедейлердің аштар мен үйсіз жайсыздардың көбі үйіне әкеп соқтырды.

01:19.240 --> 01:43.040
Қоғаммен басқа адамдардың қамы үшін өздерінің күшшігерін сарға жұмсайды дейік.

01:43.040 --> 01:49.560
Қызғаныш пен мансап қорлық сезімінсіз барлығы бірдей бір адамдай еңбегетеді.

01:50.560 --> 01:59.480
Ешқандай келіспе үшілік тудырмайтын, заңдар мен шектеудың қажетінсіз ақ, басқаларға мансапсыз, әділ бұла алатын адамдарды елестетік көрілік.

02:00.700 --> 02:03.900
Мұндай қоғам бізге утопия болу елестейді.

02:03.900 --> 02:09.580
Алайда біздің өмір сүрі ұтқан әлемімізде мұндай таңғыларлық дүниелер баршылық.

02:10.480 --> 02:15.120
Сонымен бірге осындай таңғы жайып қоғам үшілерімен біздер өтешеге кездесеміз.

02:16.480 --> 02:22.840
Тіршілік әлемінде мұндай менсіз ғажайып үлгі біз білетін құмырысқалардың қоғамында кездеседі.

02:33.900 --> 02:43.960
Құмырысқалар мүм кейдетіпті миллиондаған аталықтардан құралған колониялармен тіршілік етеді.

02:44.640 --> 02:48.500
Осындай қосындарды әр қайсысы мүлтіксіз өзінің міндетін атқарады.

02:48.500 --> 02:55.180
Еш қайсысы шағымдан байды қайнаған еңбек қазанынды қарама қайшылықты жағдай кездеспейді.

03:03.900 --> 03:09.660
Тағы бір таңғалдыратын жай, олар үнемі өз қосындарын қорғауға жан салады.

03:10.440 --> 03:14.940
Құмырысқалар қажет болған жағдайда өздерін құрбандыққа шалуға дейін барады.

03:16.200 --> 03:22.480
Мұндай, мұйдай қайнаған ортада тамақсыз, үйсіз қалған құмырысқаларды кездестіру мүмкін емес.

03:23.320 --> 03:28.500
Құмырысқалардың арасында ұнтымақтастық пен шынайы туыстық қатынастық керемет үйлесім тапқан.

03:31.480 --> 03:36.280
Қараныз, Құмырысқалар тіпті су тамшысында өзіра бөлісіп жатыр.

03:44.160 --> 03:49.760
Барлық жиналған тамақта Құмырысқа еле өнде бөлі үшін алып келінеді.

03:49.760 --> 03:53.300
Құмырысқаларды өзімшілдік қасиет болмайды.

03:54.160 --> 03:56.900
Ешбір Құмырысқа бір сәтті жұмысыз қалмайды.

03:58.060 --> 04:02.000
Әр ғайсы үлкен ұйымның саналы мүшесі болып саналады.

04:03.400 --> 04:08.080
Бәрі де басқа бөлімдердің әр ғайсынмен етене тұғыз байланысты болады.

04:08.080 --> 04:14.280
Адамдардың арасында болмайтын тенгесі жоқ жоғары денгейде үйімдасқан Құмырысқалардың өмірі

04:14.280 --> 04:19.540
жер бетіндегі жаратушы еміздің мінсіз жаратқан құбылысының көәсі.

04:20.560 --> 04:26.300
Ал енді Құмырысқалардың кейбір түрлерінің таңғыларлық ерекшеліктермен таныстып,

04:26.640 --> 04:30.740
және осы титтей жәндіктер жасаған кереметтерге қарап ойланайық.

04:30.740 --> 04:43.420
Құмырысқалар

05:00.740 --> 05:11.980
Сіздердің көз алдарыңызда жауыныш ашыны мол Австралия ормандары.

05:12.780 --> 05:18.240
Жер бетіндегі мұндай ағаштар нағыз ұйымдастықан колониялардың мекені болып саналады.

05:19.580 --> 05:23.120
Құмырысқалардың тұрғы бар болғаны 6 мм.

05:23.120 --> 05:25.640
Сұған қарамастан ұяларын өздері соғады.

05:30.740 --> 05:39.740
Ағылға симайтын өзірі түсіністікпен қозғалыс үйлесімі негізінде ұяқ ұрлысы салынады.

05:41.320 --> 05:44.960
Құмырысқалардың құрлыс материалы қадымды жапырақтар.

05:46.360 --> 05:49.280
Құмырысқалар алдымен жапырақтарды династырады.

05:49.580 --> 05:54.340
Одаң кейін жұмысшы Құмырысқалар бір-бірімен жалғасып тізбек құрады.

05:54.340 --> 05:58.860
Осы тізбек арқылы жапырақтың екінші үшін өздеріне тарты.

06:07.060 --> 06:10.540
Дәл осы тұста таңғаларлыға рекет басталар.

06:12.540 --> 06:24.040
Құмырысқалар бір-бірімен жапырақтарды біріктіретін жерге апарады.

06:25.280 --> 06:29.260
Кенет Үлеченке өзінен жібек желім бөле бастайды.

06:31.260 --> 06:36.760
Көріп отырғандарыңызда жұмысшы Құмырысқа желім дейтін тапаншамен жапырақтарды біріктіруде.

06:41.060 --> 06:44.880
Ересек Құмырысқалар жібек желімін бөліп шығара алмайды.

06:44.940 --> 06:50.420
Сондықтан Үлеченке болашақ қосымдар үшін өзіне қажетті жібекті қиуға мәжбір.

06:50.420 --> 06:55.560
Ол жібекті жасағаннан кейін өз бетінші дамы елмайды.

06:56.600 --> 06:59.080
Алайда бұл шығын текке кетпейді.

07:01.460 --> 07:06.600
Жұмысшы құмырсқалары ұяшынде бұл әлечен көні тікелек өздерінің қамқорлығын алады.

07:10.560 --> 07:14.040
Жапырақтарды дұрыс біріктері үшін барлық ұжымның топтасы оғажет.

07:14.040 --> 07:20.200
Бір топ құмырсқалар үште еңбе кетсе, бір мезгілдегі қайбыр құмырсқалар сұртта жұмыс жасайды.

07:21.540 --> 07:26.820
Осын шама күш жүгердің нәтижесінде жапырақтар бір-бірімен біріктеріледі.

07:27.920 --> 07:36.140
Жаңа тұрғызылған құрылыстың пайдалануған ғайылығы, беріктігі құрылыс техникасындағы инженерлік ойдың кереметі болып есептелінеді.

07:36.140 --> 07:52.180
Құрылысы құмырсқалар еш бір жоспар мен кескінсіз ақ, қай жерде жапырақтарды біріктеру, жібек жіпті қалай өткізу керектігін жақсы біледі.

07:57.120 --> 08:05.420
Осылайша бұл күпкішкентті жәндіктер ортақ бір ақыл ой орталығы спетті еңбе кетуін ғалымдар ғылым екереметтеп санайды.

08:06.140 --> 08:20.140
Ақылы жоқ құмырсқалардың бір ұруққа бағына отырып, ортақ мақсатқа жеті үшін еңбе кетуі, оларды бағыттаушы және бұйырушы жаратушының барлығын сөз жоқ дәлелдейді.

08:20.140 --> 08:32.340
Құдыретті күшті Алла тағала жер бетіндегі тұршылы кейлеріне жоғарда нәсіретуші ерекше күш есі.

08:32.340 --> 08:35.460
Бұл туралы қасиетті құрамда.

08:35.460 --> 08:44.820
Ол сондай Алла жеті көкті жаратқан, және жерді де солар сияқты жаратты.

08:45.260 --> 08:52.840
Күмәнсіз Алланың әр нәрсеге күші толық жететіндегін білуілерін үшін әмірлері жер мен көктің арасына түсіп тұрады.

08:53.640 --> 08:56.460
Сондай қалланың білімі де әр нәрсеге жетеді.

08:56.460 --> 08:57.960
Таллақ сүресі өн екінші әр.

09:26.460 --> 09:34.660
Әнтемолықтар құмырсқалардың елеудегі топтануын зерттеу арқылы қызықты фактілерді анықтады.

09:38.740 --> 09:44.560
Зерттеу барысында құмырсқалар өздерінің тағы бір кереметін жария етті.

09:45.300 --> 09:50.860
Құмырсқа елеуінің берік болу үшін құмырсқалар күреберісте қабырға тұрғыза бастады.

09:50.860 --> 10:15.440
Құмырсқалар керемет енженер әрі жұмыршшы.

10:15.440 --> 10:23.440
Құлышы қабырғалардың мүлтіксіз жобасын біліп қана қоймай, құрылыс жоспарына сай әр құмдақты өз орынна орналастыралады.

10:23.440 --> 10:43.440
Құмырсқалар

10:43.440 --> 10:45.440
Құмырсқалар

10:45.440 --> 11:05.440
Құмырсқалар

11:05.440 --> 11:15.440
Адамдар мұңдаған жылдар бойы жер шаруашылығы мен айналысып, еңбектенудің арқасында өз мұқтаждарын жер егілігімен қамтамасы етіп келеді.

11:15.440 --> 11:22.440
Тиемді егін шаруашылығын жүргізу үшін әр түрлі технологиялар қолданылады.

11:22.440 --> 11:34.440
Ал ғалымдар болса, жер өнімін мұл айту үшін қинялықтың айтқыштар мен тозаңдандыру әдісінің ойлап тапты.

11:34.440 --> 11:38.440
Құмырсқалар

11:38.440 --> 11:48.440
Сонда ғадамдар жылдың төрт мезгілінде де өнімдерін теплицаларда өндіреді.

11:48.440 --> 12:03.440
Алайда жер шаруашылығы мен айналысатын, және адамдарға қарағанда өнімдеу технологиясын ұзақ пайдаланатын тұршылығи елері де кездеседі.

12:03.440 --> 12:11.440
Олармен таңысу үшін Амазонға ормандарына азмаз сайықат жасайық.

12:11.440 --> 12:28.440
Құмырсқалар

12:28.440 --> 12:36.440
Мұналар миллиондаған жылдардан бері жер шаруашылығы мен айналысып кележатқан жапырақ кескіш Құмырсқалар.

12:36.440 --> 12:46.440
Бір ғажабы еңбек бөлінісі мен үйлесімі қозғалыстың нәтизесінде көп еңбектен өді қажетететін бұл жұмысты олар кезең-кезеңмен атқарады.

12:46.440 --> 12:55.440
Құмырсқа елеуінен тұс жердегі өз мүндетін атқаратын Құмырсқалар өндірістің алғашқы бөлімшесінде жұмыс атқарады.

12:55.440 --> 13:03.440
Осы Құмырсқалар орманда ғағаштардың және жабай өсіндіктерін жапырағын шаршамастан күні түні кеседі.

13:07.440 --> 13:11.440
Екінші топ кесілген жапырақтарды ұяға тасиды.

13:11.440 --> 13:17.440
Құмырсқалар жапырақтың әр бөлішегін парус сияқты көтереді.

13:25.440 --> 13:33.440
Бұл Құшкентай еңбек құмырсқалар адамдардың шамалағанынан да күштірік.

13:33.440 --> 13:41.440
Жапырақ кескіш құмырсқалардың орындаған жұмысы адамның 250 кг жүкті арқасына салып,

13:41.440 --> 13:45.440
екі жарым минутта бір шақырым дерге жүгіруімен парапар.

13:45.440 --> 13:49.440
Осындай жұмысты орындай алатын бір адам табылар мекен.

13:49.440 --> 13:59.440
Құмырсқалар керемет дәл жоспармен жұмыс жасайды.

13:59.440 --> 14:05.440
Жер шаруашылығы мен айналысы үшін олар жапырақтарды ұяға тасып алып келеді.

14:05.440 --> 14:11.440
Сондықтан да тасымалдау процесі бір сәткере тоқтамауы керек.

14:11.440 --> 14:16.440
Тасымалдауды дженгілдеті үшін құмырсқалар бірнеше қабатты жолдар салады.

14:16.440 --> 14:30.440
Одан да қызығы сол туыр адамдардағы сияқты жолды пайдалануға беру мен джендеуге жауапты арнайы бөлім қорлады.

14:30.440 --> 14:37.440
Жолдағы кездескен кедереклерді жауапты құмырсқалар алып тастап отырады.

14:37.440 --> 14:49.440
Қараныз, сіздің көз алдыңызда бірінің артынан бірі жалғасып көпір құрған тағы бір құмырсқалардың нөпірі.

14:49.440 --> 14:56.440
Олар адамзат баласының ақылы бойлай бермейтінде үйімшілдікпен жұмыш жасайды.

14:56.440 --> 15:11.440
Негізгі құрам салған көпірмен басқалары жоғарғарай көтеріліп жатыр.

15:11.440 --> 15:17.440
Сөз жоқ мұндай әрекет өзін-өзі құрбан ғылу мен үлкен ұнты мақтыға жететеді.

15:26.440 --> 15:36.440
Жұмыс барысында 500 мүнға жағын құмырсқалар бір жүйелікпен еңбегетеді.

15:36.440 --> 15:43.440
Мұндай алып ұйым күніне құмырсқа елеуіне үлкен ағаш шапырағын түгілдей кесіп тасып әкеледі.

15:43.440 --> 15:55.440
Құмырсқа шаршамастан кезгілген өсімдікті, тіпті күлді де кесе алады.

15:55.440 --> 15:57.440
Құмырсқа шаршамастан кезе алады.

16:25.440 --> 16:33.440
Адамдар ағашты құйы үшін әртүрлі тәсілдерді пайдаланады.

16:33.440 --> 16:37.440
Ал Құмырсқалар болса ештеңеді пайдаланбай.

16:37.440 --> 16:42.440
Құмырсқа шаршамастан кезе алады.

16:42.440 --> 16:44.440
Құмырсқа шаршамастан кезе алады.

16:44.440 --> 16:47.440
Құмырсқа шаршамастан кезе алады.

16:47.440 --> 17:16.840
Бұл құмырысқалар

17:16.840 --> 17:18.640
Мұндай жұмысты қалай атқарады.

17:19.680 --> 17:22.460
Мұның мәні олардың жаратылысының кереметінде.

17:23.560 --> 17:27.420
Алла жапырақ кескіш құмырысқаларды нағыз жаратылысының кереметі

17:27.420 --> 17:32.200
арнайы аралайтын құрал сияқты ерекше орғынмен бірге жаратқан.

17:33.420 --> 17:36.180
Бұл аралайтын құрал екі түрлі пұшақтан тұрады.

17:37.180 --> 17:42.800
Шақтардың үсті жоғарғы өткірлікті қамтамасы сететін мұрышпен қапталған.

17:48.180 --> 17:51.500
Аралайтын құралдың тағыда бір ғажап дүйесі бар.

17:53.800 --> 17:57.320
Мұрысқаның басының дәл асындағы ерекше орғын

17:57.320 --> 18:00.800
дұбыс толқынының жоғарғы жиілігімен сәуле таратады.

18:02.160 --> 18:05.380
Сол сәуле шақ жүзі арқылы жапыраққа өтеді.

18:06.920 --> 18:10.060
Жоғарғы жиіліктегі толқындар жапыраққа әсер етіп,

18:10.060 --> 18:13.460
жапырақты әлсер етіп, оңай кесілі өне әсер етеді.

18:21.980 --> 18:25.900
Ал енді бұл дүйенің құрлысына ой жүгіртіп өтейіп.

18:28.300 --> 18:33.160
Шағ өткір болу үшін адамдар қаптау тәсілі арқылы металды армайық қорытпамен қаптайды.

18:37.740 --> 18:41.880
Осы жұмысты ақылды тіршілі кейлері адамдар атқарады.

18:43.400 --> 18:47.520
Олардың зерт қанадағы тұнымсыз еңбек етуінің нәтижесінде

18:47.520 --> 18:50.760
жоғарды аталған әдет өмірде қолдансықа еңген.

18:52.500 --> 18:55.380
Құмырсқаларда мұрыштың не екенінде білмейді.

18:57.320 --> 19:03.180
Олар осы бұрышпен пұшақтың қапталатыны туралыда қабарсыз.

19:05.300 --> 19:08.100
Құмырсқалардың кесу құралының клеткалары

19:08.100 --> 19:10.900
таңға жайып түрдеп пұшақтың сұртын қаптайды.

19:10.900 --> 19:16.720
Мұндай бөлшік кішкентай насеку мағзасында өмірге бейімделіп өспарланған.

19:16.720 --> 19:25.180
Жапырақты кесуді женгілдететін жоғарғы жиіліктегі толқынның сәуленену механизмі де дәл осындай.

19:26.180 --> 19:32.920
Жоғарғы жиіліктегі толқындардың жапырақты оңай сынуына әсер ететіннің құмырсқалар әрине біле бермейді.

19:32.920 --> 19:38.380
Осындай мінсіз кешенді жүйе кездейсоқ пайда болған жоқ.

19:44.000 --> 19:48.880
Мұндай ғажап жүйенің пайда болуы туралы бір ғана жауап бар.

19:49.940 --> 19:59.100
Ол жаратушы енің құмырсқаларды барлық қасиеттермен бірге осы кереметті организммен бірге жаратуы.

20:02.920 --> 20:10.160
Аллах оларға өзінің құран аяттарының бірінде бұлай деп бұйырады.

20:11.960 --> 20:15.520
Бірақ Раббым әр нәрсе қаласа болады.

20:16.180 --> 20:21.260
Раббымның білімі әр нәрсені қамтыған осыған ойлан байсыңдар ма?

20:21.460 --> 20:23.040
Әнғам сүресі сесеніш аят.

20:32.920 --> 20:38.540
Құмырсқалардың мекені 5 метр тереңдікте орналасқан кеңдігі 7 метрді құрайды.

20:39.460 --> 20:42.560
Үя ішінде жүздеген бөлмелер мен жер асты жолдар бар.

20:43.220 --> 20:46.880
Бұл үшін құмырсқалар сұртқа 40 тоннадай топырақ тасиды.

20:47.920 --> 20:52.120
Үя сәулеті жаратылыстың қайталан бас туынды сып оқ саналады.

20:52.120 --> 21:10.300
Құмырсқалар ағаш жапырақтарын тамағы үшін кеспейді.

21:10.300 --> 21:13.540
Олары саңырауылақтың ерекше түрмен ғана қорып түнеді.

21:15.380 --> 21:18.460
Сонда жапырақтар күмірсқаларға не үшін қажет?

21:18.460 --> 21:26.040
Жапырақтарды құмырсқалар жер шаруашылығына шейкізат ретінде пайдалана деген.

21:29.220 --> 21:33.040
Құмырсқаларға жапырақтар саңырауылақ өсірі үшін керек.

21:34.160 --> 21:38.120
Құмырсқа елеу үшінде жүздеген саңырауылақ алқабы жасалған.

21:40.180 --> 21:43.720
Сол алқаптардың бірі қазір сіздердің көз алдыларыңызда.

21:43.720 --> 21:50.900
Саңырауылақты өсірі үшін құмырсқалар қажетті мөлшердегі ұлға алдылықпен жылыуды ұстап тұрады.

21:52.460 --> 21:58.080
Жыл бойы шаруашылықпен айналыс үшін оларды адамдар сияқты теплицялар жасайды.

21:58.080 --> 22:08.960
Саңырауылақ плантацияларында жұмыс жасап жатқан бауырларына кесілген жапырақтарды жұмысшы құмырсқалар әкеп береді.

22:10.140 --> 22:11.600
Әрине бұл оңай шаруы емес.

22:12.760 --> 22:19.920
Құмырсқалар өз мүндетіне көшпей тұрып, қабылдап алған жапырақтарды жақсылап, дәрілеп, залалсыздандырады.

22:19.920 --> 22:25.900
Өкде бактерия ұяға түсіп кететін болса, үлкен апатқа ұшыратуы мүмкін.

22:27.860 --> 22:36.500
Әсіресе колонияларда 500 мүн құмырсқаға дейін тіршілігеті өз жұқпалы ауыру лаңына келуы мүмкін.

22:37.640 --> 22:41.100
Бұл құбылысты жаратылыстың заңында алдынала қарастырылған.

22:41.100 --> 22:46.780
Алла оларды бұл қаттерден қорғау үшін арнайы жүйемен қамтамасыз еткен.

22:49.060 --> 22:56.400
Сіздер байқап отырған құмырсқа өзінің сілекея арқылы жапырақтың жоғарғы жағын залалсыздандырады.

22:57.400 --> 23:03.280
Бұл емде біткенен кейін жапырақ бетінде бірдебір зиян кесті бактерия қалмайды.

23:04.480 --> 23:08.820
Қауіп туғызар бактериялар мен адамдар да құмырсқалар сияқты көреседі.

23:08.820 --> 23:17.320
Бұл мақсатта жасалған әр түрлі антибиотиктер соңғы үлгіде жабдықталған зертханаларда сыналады.

23:18.880 --> 23:22.740
Құмырсқалар өндірген антибиотиктер адамдардық негарғанда әлде ғайда тиімді.

23:22.740 --> 23:28.100
Жапырақ кескіш құмырсқалар миллиондаған жылдар бойы осы дәріні пайдаланып келеді.

23:28.100 --> 23:35.700
Бұл тетті түрі әрген езімдер қатерлі бактерия барын және оған қарсы антибиотиктер болатыннан бейқа бар.

23:35.960 --> 23:44.100
Алайда алла жаратқан ерекші жүйе бойынша бірдебір бактерия құмырсқалардың ортасына да ағзасына да ене алмайды.

23:44.100 --> 23:51.300
Дәрілі аяқталғаннан кейін барлығы пірігіп жапырақтарды уата бастайды.

23:57.000 --> 24:00.900
Одан кейін жұмысқа ұсақ құмырсқалар кіріседі.

24:03.880 --> 24:09.740
Олардың бойы бар болғаны 2 миллиметр ақ, яғни құмыдақтан да үлкенемес.

24:09.740 --> 24:16.740
Бұл құмырсқалар бар ғұмырын жер астындағы кепш кентай бөлмелерді өткізеді.

24:17.740 --> 24:22.660
Жапырақ кесектерін жақсылап майдалап ботқаға әналдырғаннан кейін,

24:24.080 --> 24:28.100
құмырсқалар оны барлық алқаптарға бірдей етіп жайып шығады.

24:34.100 --> 24:38.720
Бір тәуліктен кейін жапырақтардың жасыл түсі жойыла бастайды.

24:39.740 --> 24:51.220
Тағы бір тәуліктен кейін жапырақтан жасалыңған бұтқаның жоғарғы жағы ақтүстес саңырау құлақ өсімділерімен көмкеріледі.

24:52.960 --> 24:56.700
Міне енді құмырсқалардың сүйсініп жетін тамағы да дайары.

24:57.740 --> 25:01.160
Енді бірден өнімді жинау науқаны басталады.

25:01.160 --> 25:19.100
Саңырау құлақты жинап жатқан құмырсқалар өздерінен бұрын өзге бауырларының қамын ойлайды.

25:19.160 --> 25:24.400
Жиналған саңырау құлақтарды жұмышы құмырсқалар қоймадан таси бастайды.

25:24.400 --> 25:40.300
Осылайша, асыраушы құмырсқалар саңырау ұлақтан алынған дәммен басқа өте әскелерді жұмыс жасап жатқан еңбек қор құмырсқаларды тамақтандырады.

25:40.300 --> 25:53.700
Осындай қажырлы еңбек процес аяқталғаннан кейін, жабырақ кесушы құмырсқалардан бастап, алқаптағы әр жұмыс жұмыс жұмырсқаларға дейін қажетті мөлшерді тамақ үлесі беріледі.

25:53.700 --> 26:12.800
Үйлөсімділікпен өзіра түсіністік аясында 500 маң құмырсқалар жылдың 365 күнінде тәуіліктің 24 сағатында тұнымсыз ең бейгетіп саңырау ғылақтарды өсіреді.

26:12.800 --> 26:24.700
Саңырау ғылақ жиналып болғаннан кейін жапырақтардың қалдықтары қалады.

26:31.400 --> 26:36.620
Бұларды жұмышы құмырсқалары бір-бірлеп сұртқа тасып өндіріс орнын тазалайды.

26:42.800 --> 26:46.300
Әдетті қалдықтар ұядан алыс жерлерге тасылады.

26:47.600 --> 26:55.420
Осы еңбек сүйгіш насекомдар шаршау демалу және шағымдан ұсыяқты сезімдерден түгөлімен ада.

26:59.520 --> 27:03.340
Құмырсқа қосындарында басқа міндеттатқаратындар да бар.

27:04.120 --> 27:10.840
Мысалы, олар бар ұнтасы мен ұяны ғорғайтын батыр сарбаз құмырсқалар.

27:10.840 --> 27:17.800
Олар жақындап келе жатқан адам қадамының дұбысын естісеп олды, құмырсқа елеуінен атып шығады.

27:19.520 --> 27:26.240
Сарбаз құмырсқалар колониядағы басқа құмырсқалардан үш жүздетсе салмақты үрі кесек бітімді келеді.

27:28.240 --> 27:31.860
Олар ұя жанындағы кез келген бөтіндерге шабуыл жасайды.

27:31.860 --> 27:38.460
Тіпті ұяға жақындаған адамдардың аяғын аяқ кейім, оның ішіндегі шұлығының ішінен тістеп алуға бар.

27:39.660 --> 27:45.580
Шақырылмаған қонақ олардың нағыз тісте өгіне тап болса, жарығы дүнемен қосайты сатындығы ақиқар.

27:45.580 --> 27:52.240
Сарбаз құмырсқалар жараланса да өзге бауырлар үшін соңғы деменедейін шайқасы бөлуді.

27:53.000 --> 27:57.460
Сөз жоқ, бұл ерлік өзін-өзі құрбандықта шалыудың керемет үлгісі.

28:00.960 --> 28:05.160
Жапырақ қиғыш құмырсқалардың ата жауы бұл жабай ара.

28:05.560 --> 28:11.360
Күшті тісте өктер басқа құмырсқаларды жабайы аралардың қауіпінің қорғайды.

28:11.360 --> 28:19.980
Кездесуқ шабуылда немесе тісте өктерінде жапырақ болған жағдайды, олардың қорған алмай қалуы мүмкін.

28:23.160 --> 28:28.220
Сонда жұмыс барысында құмырсқалардың қауіпсіздігін кім қамтамасыз етпек?

28:28.220 --> 28:43.320
Енді мұна бір жапырақ тасып пележатқан құмырсқаға назар салайып.

28:43.320 --> 28:49.940
Қараншы әр жапырақты бір-бірден жұмысшы құмырсқа отыр.

28:52.820 --> 28:58.740
Демек, сұрттан болатын қатерден бауырларың қорғау міндетін осылар атқарады.

28:58.740 --> 29:00.740
Өрттан болатын қарымыздар.

29:28.740 --> 29:57.560
Құмырсқа қауымдастығының ішіндегі үйімдасу

29:57.560 --> 30:08.440
Құмырсқалардың бұл жымас өз міндеттің білуі бір ғашап дүние.

30:09.260 --> 30:14.380
Міндетінің бөлінісі әр Құмырсқа жарық дүниеге келгенге дейін ағанықталып қойған.

30:15.120 --> 30:19.820
Жарық дүниеге келген соң Құмырсқалар мүлтіксіз өз міндеттерін атқара береді.

30:19.820 --> 30:29.580
Бұл тек жапырақ қиғыш Құмырсқаларға ған емес,

30:29.880 --> 30:33.460
бүкіл Құмырсқалардың басқа да түрлерінеді нәсіп болған дүние.

30:33.460 --> 30:43.460
Мұндай Құмырсқалардың ерекшеліктері тағыда Шарлз Дарвинның эволюциялық теориясын теріске шығарады.

30:43.460 --> 30:59.220
Олай болса, жер бетіндегі тұршылық кездей соқ пайда болып барлық тұршылығы елері

30:59.220 --> 31:05.320
бір кілеткалардан көптігін кездей соқтығың нәтизесінде пайда болған деген эволюциялық теория

31:05.320 --> 31:08.980
өзінің ешқандай негісіз екенін көрсеті болдыр.

31:08.980 --> 31:20.300
Өз әрі көмек, өзін өзі құрбандыққа шалу, тәртіппен жоспарлау сияқты салаларды құмырсқаларға ешқындайды кезе соқты жасап бере алмайды.

31:21.460 --> 31:28.960
Еш бір кезе соқтық 500 мұн құмырсқаның әр ғайысында ортақ мақсат үшін әрекет еті үшін біріктірмейді.

31:28.960 --> 31:41.220
Эволюция теориясы бойынша түрі организмдер түрі ғалу үшін бір-бірмен толассыз қатыгез күреседі, дәне осы күрес эволюция механизмінің негізі болып саналады.

31:51.280 --> 31:58.240
Осылайша бір-біріне қалтықсыз берілген құмырсқалар қауымының пайда болуын еш эволюционист түндіріп бере алмайды.

31:59.700 --> 32:09.000
Бір жағынан, эволюция теориясы түрі организмдергеттен ерекшеліктір бұзылу негізінде кезең-кезеңімен пайда болған деп тұзұрымдайды.

32:09.000 --> 32:30.700
Бұл үфелімден көріп отырғандарыңыздай, өз міндетін орындаушы әр түрлі құмырсқалардан құмырсқалардың қоғысыны ғұрылған.

32:30.700 --> 32:34.900
Бір міндет орындалмай қалса, колонияның жойудуы мүмкін.

32:34.900 --> 32:48.500
Мысалға, жерен дөңші құмырсқаларды алып қарайық.

32:49.980 --> 32:56.220
Егер сарбаз құмырсқалар ұяны қорғамаса, онда жұмышы құмырсқалар жапырақтарды қия алмайды.

32:58.300 --> 33:01.120
Жапырақтарды тасымалдайтын жолда жасалмайды.

33:01.120 --> 33:05.220
Тіпті зәуілім ұяда тұрғызылмайды.

33:07.540 --> 33:11.120
Ұяға әкелінген жапырақтазартылмаса,

33:14.100 --> 33:17.100
шайнағыш құмырсқалар жапырақты ұсақтамаса,

33:18.220 --> 33:21.220
бұтқа дайындайтын құмырсқалар саңырауғылақты ашытпаса,

33:21.220 --> 33:26.960
онда басқа да жұмыстар нәтижелі болмай, құмырсқалар саңырауғылақты өсірмеген боларып.

33:26.960 --> 33:33.200
Бұл құмырсқа қосындарының аштан қырлыуына әкелері сөзсіз.

33:33.200 --> 33:44.600
Бұл дүйе тереңдігіне бойлаған сайын,

33:45.080 --> 33:50.100
бұл қоғамның өмірінің соншалықты нақты үйімдастырылғаны түсінікті болу бастайды.

33:50.780 --> 33:56.000
Мысалға, жапырақ кесетін құмырсқалардың ұшақтары мұрышпен қапталмаса,

33:57.580 --> 34:02.180
қосындарда бактериялардан қорғайтын денеде ерекше антибиотиптер өндірілмесе,

34:02.180 --> 34:10.840
құмырсқа үйлі өнде ұлдығалғылық мен температура өреттелмесе,

34:13.900 --> 34:19.760
тәтіппен әс әрекет жасалмаса, бұл жәндіктер азуақтың ішінді қырлып қалған болар еді.

34:19.760 --> 34:34.080
Жоғарыдағы тізілген ерекшеліктер, үйлі өсімінде ғана бұл қосындар өмір сүре алады.

34:34.080 --> 34:39.720
Осы күп үшкентай насекомдардың мысалдарын егізінде,

34:40.200 --> 34:45.740
құмырсқалардың кезең-кезеңмен бұл қасиеттерді егере алмасына көменсіз көзіміз жетеді.

34:46.080 --> 34:49.840
Яғни бұл ешқандай эволюциялық дамуын әтижесі емес,

34:50.520 --> 34:55.600
керісінші осы қасиеттер мен құрылымдар бір мезетте жаратылы.

34:55.600 --> 35:03.640
Құмырсқалардың кешенді жаратылысын айқындайтын басқа да дәлелдерді қазба қалдықтарынан кездестіреміз.

35:05.840 --> 35:10.860
Сіздердің алдарыңызда жасы 80 миллион жылды құрайтын құмырсқа қалдыға.

35:12.340 --> 35:15.560
Бұл өті ертеде қазылып алынған құмырсқа жұрнаға.

35:15.560 --> 35:22.780
Таң қалдыратыны қазба қалдығының қазіргі құмырсқалардан еш айырмашылығы жоқ.

35:24.420 --> 35:29.140
Бұл құмырсқалардың барлық керемет қасиеттермен бір мезетте пайда болып,

35:29.140 --> 35:34.140
күні бүгінгі дейін еш эволюцияны басынан кешірмегенінің бұл тартпасы дәлелі.

35:37.120 --> 35:40.820
Демек, құмырсқалар эволюциялық жолмен дамымаған.

35:40.820 --> 35:49.300
Жоғарғы жаратушы Алла құмырсқалардың әлуметтік жүйесімен менсіз дене құрлысын бірден жаратқан.

35:57.700 --> 35:59.480
Қорта келгенде

36:10.820 --> 36:24.300
Осы фильмден көргенімізді ой елегінен өткізіп, өзімізге бірнеше сұрақтар қойып көрекші.

36:26.200 --> 36:30.900
Қандай жолмен құмырсқалар мұндай ғажайып қасиеттерді өздеріне сұңырген?

36:30.900 --> 36:38.260
Құмырсқалар арасында жұмыс бөлінісін жасаған кім?

36:39.860 --> 36:44.280
Олардың қалтықсыз міндеттерін бөліп, әрі оны орындауға кім еретті?

36:44.280 --> 36:51.420
Неге сарбаз құмырсқалар ойлан бастан өз өмірлерін қиялады?

36:53.240 --> 37:00.160
Қалайша ақылсыз түрі организмдер адамдарға қарағанды ұйымсылдық мен осындай әліумет қауымын құрды.

37:00.160 --> 37:15.780
Қалайша 500 мін құмырсқа еш ұңшыңсыз бірлікті еңбегетеді.

37:17.880 --> 37:27.340
Бұл ұсырақтар бізге нағыз ақиқаттың барлығын әрі Алла тағыланың құмырсқаларды ерекше қабілет қасеттерімен жаратқанын дәлелдейді.

37:30.160 --> 37:48.360
Бізді қоршаған барлығы жаратылыста жаратқанының шексіз-шексіз өнөрімен еркі тайға таңғы басқандай өзге ұрып тұр.

37:49.240 --> 37:56.020
Құмырсқалар бар болғана осы құдырттік үшті Алланың есепсі жаратқан жаратылыстарының бір көрінісіғана.

37:56.020 --> 38:00.660
Алла өзінің қасетті Құранында бізге бұлай деп қабарлайды.

38:00.660 --> 38:09.040
Құмырсқалар барлыған көктермен жердегі әрі кім 12 тұтас оған бойы сынады.

38:09.040 --> 38:11.820
Ром сүресі 26-ші аят

38:11.820 --> 38:23.700
Филімді қазақ тілін аудырған Еркін Стамшалов

38:23.700 --> 38:26.200
Қазақстан ұлтық теле арнасы 2003 жыл

38:39.040 --> 39:09.020
Сәрге қазақ ұлтық даны қай жылал

39:09.040 --> 39:39.020
Өз жатт lightsын

39:39.040 --> 40:09.020
Құрғағағағағағағаға

40:09.040 --> 40:11.480
Құрғағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағағығағағағағағағағағағағағағағаға�