WEBVTT

00:00.000 --> 00:04.880
Krejimi i universet

00:04.880 --> 00:20.460
Në gjithdo e pokë, njerëzit kanë pyëtur vetën si u kriua universet,

00:21.560 --> 00:24.860
si funksionojnë ligjet që sigurojnë në regullin dhe ekuilibrin e ti.

00:30.000 --> 00:34.460
Për shekuj më radhë, shkenstarët dhe mendimtarët kanë bërë kërkime mbi këtë qështje,

00:34.700 --> 00:36.880
edhe si rezultat u zhvilluan disa teori.

00:38.180 --> 00:44.000
Mendimin bizotëruas në shekullin në 19 e vlerëson të universin si një grumbullim të materjes pa fund,

00:44.460 --> 00:48.400
që eksistonte që nga përjetësia edhe që do të vazhdoj të eksistoj për gjithmon.

01:00.000 --> 01:12.020
Kjo pikpamje që ishte baza teorisë materialiste,

01:12.680 --> 01:14.500
mohoj e eksistencën e një kriua si,

01:15.140 --> 01:18.880
ndërko që ajo pohon se universin nuk ka një filin dhe asë edhe një fund.

01:21.880 --> 01:27.000
Materializmi është një sistem të menduari që pretendon se materja është vetëmja që një apsolutë

01:27.000 --> 01:29.720
dhe mohoj në eksistencën e gjithë shkaj e tjetër përveshësaj.

01:30.600 --> 01:35.720
Kjo sistem të menduari me origin në greqin e lakshtë dhe me një haon të madhë në shekullin në 19,

01:36.580 --> 01:40.000
u bëj famë shumë si forme e materializmi dialektik të Karl Marxit.

01:44.580 --> 01:47.220
Materialistët e vlerësuan modelin e universit pa fund,

01:47.360 --> 01:50.300
si pjesën më të rëndësishme të filozofisë të tyra e teiste.

01:51.620 --> 01:54.900
Për shëmbull, në librin e ti, parim e thelbësore të filozofisë.

01:54.900 --> 02:02.760
Filozofi materialistë, George Poliser, pretendon se universit nuk është një objekti kryuar edhe në të njëjtën kohështon.

02:05.680 --> 02:11.180
Në qofë se do t'ishte i kryuar, kjo do t'realizohi nga zoti në mënyrë të menjehershme dhe nga zgjëja.

02:11.180 --> 02:17.720
Deklarimi i Poliserit se universit nuk u kryuar nga zgjëja,

02:17.960 --> 02:22.080
tregon se aji mbështes të modelin e universit statik të shekullit e 19-tëmëdhjet,

02:22.160 --> 02:25.400
edhe mendon të që me këtë aji po paraciste një pretendim shkencor.

02:25.920 --> 02:29.180
Me gjithët të shkenca dhe teknologijet të zhvilluar në shekullin e 19-tëmëdhjet,

02:29.980 --> 02:32.180
e hodhën poshk të ide primitivet që e tur materialisit.

02:32.180 --> 02:38.880
U zbulua se universit nuk ishte konstant, ashtu si kurse materialistët hamenësonin,

02:39.980 --> 02:42.880
por në kundrështim me të, universit vazhdimisht zgjerohej.

02:44.340 --> 02:47.400
Përveç kësaj, nga njësër vëzhgimesh edhe logaritjesh,

02:48.100 --> 02:53.180
u zbulua se universit ka një fillim edhe u kryua nga zgjëja me anë në një shpërthimit madhë.

02:54.640 --> 02:59.560
Këto fakte janë të njohur asot nga gjithë bota e shkencës edhe zbulimi i këture fakteve,

02:59.560 --> 03:03.900
të për të rëndësishme, u bëjë i mundur nga vëzhgimet edhe zbulimet revolucionare.

03:12.300 --> 03:17.400
Në vitin 1929, në qëndrën vëzhguese Mount Wilson, në Kaliforni,

03:17.620 --> 03:19.820
një astronom amerikan me emrin Edwin Hubble,

03:20.480 --> 03:23.240
bërë një nga zbulimet më të mëdha në historinë e astronomis.

03:24.740 --> 03:27.200
Ndërsa i vëzhgon të ujet me një teleskop gjigant,

03:27.200 --> 03:31.920
a i zbuloj se ato për hapë një drit të kuqe në varsit të larkësis të tyre.

03:32.420 --> 03:35.220
Kjo në në kupton të, se ujet ishin duke u ljarguar nga me.

03:38.800 --> 03:40.920
Si pas ligjeve të njohurat fizikës,

03:41.420 --> 03:45.200
spektri i rezëve të dritës duke lëvizur drejt pikës e vëzhgimit bëhe vjollës,

03:46.860 --> 03:50.260
nërsa spektri i rezëve të dritës që ljarguhen nga pika e vëzhgimit,

03:50.260 --> 03:51.620
të në tonë të bëhet i kuqë.

03:51.620 --> 03:57.920
Gjatë vëzhgimeve të hobullit, drita ujeve bëhe e kuqe.

03:58.260 --> 04:01.380
Kjo në në kupton të se ata po ljarguheshin në mënyrë konstante nga ne.

04:01.380 --> 04:11.260
Jo shumë kohë më pas,

04:11.500 --> 04:13.940
Hubble i bëri një zbulim tjetër, shumë më të rëndësishëm.

04:14.640 --> 04:16.980
Ujet dhe dhe galaktikat ljarguheshin një vetë mga ne,

04:17.380 --> 04:18.480
por edhe nga njëri tjetëri.

04:19.760 --> 04:22.340
I vetëmi përfundim, që rjedh nga një univers,

04:22.340 --> 04:25.240
ku qdo gjë është një ljargim nga qdo gjë tjetër,

04:25.780 --> 04:28.140
është se universri zjerohet në mënyrë konstante.

04:28.140 --> 04:31.840
Për të qenë më të kuptuashen,

04:31.960 --> 04:34.460
universi mund të kuptohet si një siperfaqje balone,

04:34.840 --> 04:35.760
ku fillon të fryhet.

04:36.500 --> 04:38.820
Si kurse pikat e siperfaqjes balones,

04:38.980 --> 04:40.320
levizin vesh njëra tjetërs,

04:40.580 --> 04:41.600
ndërsa balona fryhet,

04:42.100 --> 04:43.920
edhe objektet nga apsir, levizin,

04:44.100 --> 04:45.400
panvarsish nga njëri tjetëri,

04:45.540 --> 04:46.820
ndërsa universisë zjerohet.

04:47.920 --> 04:49.660
Në fakt, teorikisht,

04:49.840 --> 04:51.100
kjo është zbuluar edhe më herët.

04:52.720 --> 04:53.760
Albert Einstein,

04:53.980 --> 04:55.300
që është blersuar si shkencëtari

04:55.300 --> 04:56.700
me i madhi shekullit njëzet,

04:56.700 --> 04:59.900
pas logaritjeve që bërin në fizikën teorike,

05:00.080 --> 05:01.780
arritin në përfundimin se universi

05:01.780 --> 05:03.020
mund të mos tjetë statik.

05:03.900 --> 05:04.840
Me gjitha të,

05:04.960 --> 05:06.240
a i e lak të shpikje në hia,

05:06.460 --> 05:08.000
thjesht për të mos pasur konflikte

05:08.000 --> 05:10.080
me modelin te për të njohur të asaj kohë,

05:10.220 --> 05:11.920
atë të universit statik.

05:13.600 --> 05:14.080
Më von,

05:14.300 --> 05:16.540
Einstein-i do të identifikon të këtë akt

05:16.540 --> 05:18.420
si gabimin më të maht të karierës ti.

05:18.420 --> 05:27.800
Që fa nënkupton zgjerimi universit?

05:29.800 --> 05:31.560
Zgjerimi universit nënkupton

05:31.560 --> 05:34.780
se në qoftë se do të mund të këthejeshim brapsh në kohë,

05:34.880 --> 05:37.900
do të provoj që universit e ka zana filen në një pik të vetme.

05:37.900 --> 05:48.220
Logaritje të reguan se kjo pik e vetme

05:48.220 --> 05:50.760
që strehon të gjithë materjen e universit

05:50.760 --> 05:52.260
duhet të kishtë e vëlimin 0

05:52.260 --> 05:54.160
edhe dënsit të pa fund.

05:54.360 --> 05:56.240
Universi është këriua në shpërthimi

05:56.240 --> 05:58.240
i ksaj pik e vetme me vëlim 0.

06:04.240 --> 06:05.920
Kë shpërthimi malë

06:05.920 --> 06:07.640
që shënoj filimin e universit

06:07.640 --> 06:09.300
u quajtë Big Bang

06:09.300 --> 06:11.240
shpërthimi i madhë

06:11.240 --> 06:12.620
edhe teoria mori këtë e më.

06:16.440 --> 06:18.380
Duhë thënë se pika me vëlim 0

06:18.380 --> 06:19.620
është një shprejhe teorike

06:19.620 --> 06:21.180
ku ka funksion për shkryës.

06:23.100 --> 06:24.260
Shkenca mund të përcaktoj

06:24.260 --> 06:25.440
konceptin asgjës

06:25.440 --> 06:28.120
që është jashkë u fijeve të një horive njërzore

06:28.120 --> 06:30.160
vetëm duke e shprejhe u ratës

06:30.160 --> 06:31.680
një pik me vëlim 0.

06:32.700 --> 06:34.600
Në të vërtet, një pik me vëlim 0

06:34.600 --> 06:36.020
nënkupton asgjën.

06:38.600 --> 06:40.920
Kështu universit është këriuar nga asgjëjë.

06:41.520 --> 06:42.780
Me fjalë të tjera,

06:43.120 --> 06:44.300
është këriuar nga dikush.

06:45.300 --> 06:47.580
Ky faktis buluar nga fizika bashkohore

06:47.580 --> 06:48.920
vetëm në shekullin e 20

06:48.920 --> 06:50.800
është shprejhu në kuran

06:50.800 --> 06:52.640
14 shekullin më parë.

06:54.240 --> 06:55.080
A i është këriua

06:55.080 --> 06:56.820
si i qijeve edhe i tokës.

06:56.820 --> 06:58.960
Sure LNM 101

06:58.960 --> 07:05.420
Teoria e shpërthimit madhë

07:05.420 --> 07:06.360
të regoj se në filim

07:06.360 --> 07:08.040
të gjithë objektet në gjithësi

07:08.040 --> 07:09.700
ishim pjesë e njëtë tërë

07:09.700 --> 07:10.840
edhe më pasë undan.

07:12.520 --> 07:13.280
Ky fakt,

07:13.880 --> 07:16.100
që u paracit nga teoria e shpërthimit madhë,

07:16.100 --> 07:17.980
për mëndët sërish në kuran

07:17.980 --> 07:20.180
14 shekullin më parë,

07:20.200 --> 07:21.680
ku njerëzit kishin një njohjet

07:21.680 --> 07:23.020
kufizuar të universit.

07:27.220 --> 07:28.560
A nuk e shohin,

07:29.280 --> 07:31.140
jo besimtarët të tjeli dhe tokë

07:31.140 --> 07:32.160
e ishin të bashkuar

07:32.160 --> 07:33.620
edhe më pasë nejnë dam?

07:37.520 --> 07:38.680
Kjo nënkupton

07:38.680 --> 07:39.880
që të gjithë materin

07:39.880 --> 07:42.320
është kriuar nga një shpërthimit madhë

07:42.320 --> 07:43.460
dhe universi i sotëm

07:43.460 --> 07:45.360
u formua nga ndarja e pjesëve

07:45.360 --> 07:46.320
të njëra tjetërës.

07:52.040 --> 07:53.260
Zgjerimi universit

07:53.260 --> 07:54.620
është një nga evidencat

07:54.620 --> 07:55.440
më të rëndësishme

07:55.440 --> 07:57.440
që universi u kriua nga azgjëjnë.

07:59.700 --> 08:01.040
Me gjithë se këj fakt,

08:01.200 --> 08:02.520
nuk u zbulua nga shkensat

08:02.520 --> 08:03.860
dheri në shekullin e njëzet.

08:04.520 --> 08:06.020
Allahu në informon

08:06.020 --> 08:06.860
për këtët vërtet

08:06.860 --> 08:07.440
në kuran

08:07.440 --> 08:10.040
1400 vjetë më parë.

08:13.300 --> 08:14.720
Jemi ne që kriua

08:14.720 --> 08:16.480
në universin me fuqinë tonë

08:16.480 --> 08:16.980
edhe ne

08:16.980 --> 08:19.520
që po e zgjërojmë ato në mënyrë të vazhdueshme.

08:27.520 --> 08:28.320
Big Bang

08:28.320 --> 08:30.080
apo teoria shpërthimit madhë

08:30.080 --> 08:31.380
është një tregua si dukshëm

08:31.380 --> 08:33.120
që universi u kriua nga azgjëja

08:33.120 --> 08:33.940
me fjallë të tjera

08:33.940 --> 08:35.360
që u kriua nga Allahu.

08:37.540 --> 08:38.200
Për këtër syrë

08:38.200 --> 08:39.440
astronomet që i besojnë

08:39.440 --> 08:40.780
filozofisë materialistën.

08:41.520 --> 08:42.800
Vashduan të i rezistoni

08:42.800 --> 08:43.440
Big Bang

08:43.440 --> 08:44.880
edhe në bështestin idejnë

08:44.880 --> 08:45.880
në universit pa fund.

08:46.840 --> 08:48.160
Ashë syrë e kësa i përpjekje

08:48.160 --> 08:49.500
është shprehu në fjallët

08:49.500 --> 08:50.740
e Arthur Eddington,

08:50.740 --> 08:52.900
një nga fizikantët materialistë

08:52.900 --> 08:53.480
më të shquar.

08:55.660 --> 08:56.920
Nga pikpamja filozofike

08:56.920 --> 08:58.040
nocioni i kalimit

08:58.040 --> 08:59.420
nga një fillimi pa pritur

08:59.420 --> 09:01.200
në regullin aktual të natyres

09:01.200 --> 09:02.560
është i papajtuashëm për mua.

09:05.820 --> 09:07.100
Materialistit dhe astronomi

09:07.100 --> 09:08.140
spikatur angles

09:08.140 --> 09:09.020
Fred Hoyle

09:09.020 --> 09:10.240
ishte një nga të parët

09:10.240 --> 09:12.000
që u shqetsua nga teoria Big Bang.

09:14.780 --> 09:16.300
Në mesin e shekut

09:16.300 --> 09:18.160
Hoyle imbrojt një teoritë

09:18.160 --> 09:18.620
që e tur

09:18.620 --> 09:19.920
gjëndja e qëndruashme

09:19.920 --> 09:21.080
që ishte e njashme

09:21.080 --> 09:22.320
më atët universit statik

09:22.320 --> 09:23.700
të shekullit të 19-ë mbëdhjerë.

09:24.740 --> 09:26.420
Teoria e gjëndje së qëndruashme

09:26.420 --> 09:27.920
pretendonte se universi

09:27.920 --> 09:29.440
ishte i pak ufizuar në mathësi

09:29.440 --> 09:31.060
edhe i pa fund në jetë gjëtsi.

09:32.000 --> 09:33.000
Me qëllimin e vetëm

09:33.000 --> 09:33.920
edhe të dukshëm

09:33.920 --> 09:35.840
të mbështetjes e teorisë materialiste

09:35.840 --> 09:36.540
kjo teori

09:36.540 --> 09:38.220
ishte tërsish në ndryshim

09:38.220 --> 09:39.520
me teorinë e Big Bang-ut

09:39.520 --> 09:40.680
e cila pretendon

09:40.680 --> 09:42.120
se universi pati një fillim.

09:43.440 --> 09:44.280
Ata që mbronin

09:44.280 --> 09:45.940
teorinë e gjëndje së qëndruashme

09:45.940 --> 09:47.780
këndrështuan teorinë e Big Bang-ut

09:47.780 --> 09:48.920
për një kohë të gjatë.

09:48.980 --> 09:49.440
Me gjithatë,

09:49.500 --> 09:50.760
shkenca ishte duke punuar

09:50.760 --> 09:51.400
kundratyre.

09:55.780 --> 09:56.940
Në vitën 1928,

09:58.060 --> 09:59.680
George Gamow patë një ide tjetër

09:59.680 --> 10:00.900
në lidhje me Big Bang-ut.

10:03.380 --> 10:04.540
A i thase pas formimit

10:04.540 --> 10:05.940
të universit nga një shpërthimi madhë.

10:07.320 --> 10:07.940
Një të pritës rezatimi

10:08.460 --> 10:10.060
duhet eksistantë në universit,

10:10.100 --> 10:10.740
të pritës kjo

10:10.740 --> 10:12.380
që kishtë mbetur nga kjo shpërthimi.

10:13.200 --> 10:13.940
A i shkoj mëtej

10:13.940 --> 10:15.760
duke thënë se kjo sasje rezatimi

10:15.760 --> 10:17.600
ishte e shpëndarë në mënyrë uniforme

10:17.600 --> 10:18.440
në për universit.

10:20.860 --> 10:22.100
Kjo evidensë,

10:22.380 --> 10:23.200
jo shumë vonë,

10:23.260 --> 10:24.120
arritit zbulohet.

10:24.840 --> 10:25.940
Në vitin 1965,

10:27.540 --> 10:28.220
dy kërkuas

10:28.220 --> 10:30.040
me emrat Arno Pencias

10:30.040 --> 10:31.140
edhe Robert Wilson

10:31.140 --> 10:33.440
i zbuluan këto valë rastësisht.

10:36.940 --> 10:38.260
Kjo rezatimi,

10:38.360 --> 10:40.140
qëajtu rezatim kozmikin mbetur,

10:40.940 --> 10:42.860
nuk rezatonte nga një burimi vetëm,

10:42.860 --> 10:45.040
por përshkon të gjithë hapsirë.

10:47.180 --> 10:48.020
Kështu u kuptua

10:48.020 --> 10:48.860
që kjo rezatim

10:48.860 --> 10:50.180
kishtë mbetur që nga fazat

10:50.180 --> 10:51.520
fi dhe stare të Big Bangut.

10:53.900 --> 10:54.860
Pencias dhe Wilson

10:54.860 --> 10:56.520
fituan shpimi Nobel

10:56.520 --> 10:57.220
për këtë zbulim.

10:57.220 --> 11:07.960
Në 1989,

11:08.380 --> 11:09.560
NASA dërgoj satelitin

11:09.560 --> 11:10.760
eksploruesi kozmik,

11:11.220 --> 11:11.540
Kobe,

11:12.000 --> 11:13.360
në hapsirë për të bërë kërkime

11:13.360 --> 11:15.100
në bërëzatimet e mbetura kozmike.

11:16.860 --> 11:18.340
Satellitit ju deshën vetëm

11:18.340 --> 11:19.800
8 minuta për të verifikuar

11:19.800 --> 11:21.480
logaritjet e Pencias dhe Wilson.

11:21.480 --> 11:26.000
Zatelitit jetë mbetjet

11:26.000 --> 11:27.140
një shpërthimi të madhë

11:27.140 --> 11:27.900
që kishtë ndodhur

11:27.900 --> 11:29.200
në fillimet e universit.

11:31.480 --> 11:32.160
E përcaktuar

11:32.160 --> 11:32.980
si një nga shpikjet

11:32.980 --> 11:33.980
më të mdha të korave

11:33.980 --> 11:34.660
në astronomi,

11:35.120 --> 11:36.200
kjo provojë teorinë

11:36.200 --> 11:36.960
Big Bangut.

11:43.760 --> 11:45.400
Një tjetër prove rëndësishme

11:45.400 --> 11:46.220
për Big Bangun

11:46.220 --> 11:48.160
ishte sësia e hidrogenit

11:48.160 --> 11:49.540
dhe heliumit në hapsirë.

11:50.320 --> 11:51.380
Nga kërkime të qubën

11:51.380 --> 11:52.400
u arritë kuptohi

11:52.400 --> 11:54.300
që përcëndrimi helium-hidrogen

11:54.300 --> 11:55.240
është në përputhje

11:55.240 --> 11:56.660
me për logaritjen teoriket

11:56.660 --> 11:58.280
përcëndrimit helium-hidrogen

11:58.280 --> 11:59.720
të mbetura nga Big Bangun.

12:03.340 --> 12:04.480
Në qoftë se universit

12:04.480 --> 12:05.520
nuk do të kishtë e filim

12:05.520 --> 12:07.140
edhe në qoftë se nuk do të kishtë

12:07.140 --> 12:07.840
e egzistuar

12:07.840 --> 12:08.820
që nga përjetësia

12:08.820 --> 12:09.500
përbërësi

12:09.500 --> 12:10.480
hidrogenit i

12:10.480 --> 12:11.600
do t'ishte konsumuar

12:11.600 --> 12:12.200
plotësisht

12:12.200 --> 12:13.140
dhe do t'ishte këthyër

12:13.140 --> 12:13.620
në helium.

12:21.500 --> 12:22.900
Këto provat të dhëna

12:22.900 --> 12:23.980
bënë që të mbështete

12:23.980 --> 12:25.300
i teoria e Big Bangut

12:25.300 --> 12:26.860
nga gjithë komuniteti shkendësor.

12:28.380 --> 12:29.540
Modeli Big Bang

12:29.540 --> 12:30.700
ishte pika e fundit

12:30.700 --> 12:31.900
e zbuluar nga shkendësa

12:31.900 --> 12:33.260
për zanafil në universit.

12:36.720 --> 12:38.200
Duke mbrojtur teorinë

12:38.200 --> 12:39.480
e gjëndje si qëndrueshme

12:39.480 --> 12:41.020
për këra Fred Hoylet

12:41.020 --> 12:42.000
për vite me radhë,

12:42.000 --> 12:42.820
Denis Skiama

12:42.820 --> 12:44.320
përshkroj pozicionin final

12:44.320 --> 12:45.700
të arritur pas evidensave

12:45.700 --> 12:46.460
që kishtë dhënë

12:46.460 --> 12:47.400
teoria Big Bang.

12:49.020 --> 12:50.080
Skiama deklaroj

12:50.080 --> 12:51.340
se i kishtë mbrojtur

12:51.340 --> 12:53.140
teorinë e gjëndje si qëndrueshme

12:53.140 --> 12:54.280
jo sepse a i e quen

12:54.280 --> 12:55.060
të atët vlefshme

12:55.060 --> 12:56.280
por sepse a i dëshirante

12:56.280 --> 12:57.320
që a jote ishte e til.

12:58.780 --> 12:59.260
Skiama

12:59.260 --> 13:00.280
bashdon të duke thënë

13:00.280 --> 13:01.740
se ndërsa provat grumbullohen

13:01.740 --> 13:02.660
ati i duhet pohoj

13:02.660 --> 13:03.660
se loja e mori fund

13:03.660 --> 13:04.460
edhe se teoria

13:04.460 --> 13:05.760
e gjëndje si qëndrueshme

13:05.760 --> 13:06.720
duhet hedhur poj.

13:12.000 --> 13:13.440
Profesor George Abel

13:13.440 --> 13:14.940
i Universitetit Kalifornis

13:14.940 --> 13:16.000
gjithashtu pranon

13:16.000 --> 13:17.020
fitore në fundit

13:17.020 --> 13:17.720
Big Bang-u

13:17.720 --> 13:18.220
dhe dhe thot

13:18.220 --> 13:19.040
se provat

13:19.040 --> 13:20.420
që disponojme aktualisht

13:20.420 --> 13:21.380
tregojnë se universit

13:21.380 --> 13:21.800
ka lindur

13:21.800 --> 13:23.100
miliarda vjetë më parë

13:23.100 --> 13:25.100
kër ndodhi shpërthimi i madhë.

13:26.760 --> 13:27.420
A i pranon

13:27.420 --> 13:28.480
që nuk ka rukë tjetër

13:28.480 --> 13:29.380
përveç asajt

13:29.380 --> 13:30.580
të pranimit të teorisë

13:30.580 --> 13:31.320
Big Bang-ut.

13:35.780 --> 13:37.380
Me teorin e Big Bang-ut

13:37.380 --> 13:39.800
Mori funde dhe legjenda

13:39.800 --> 13:41.220
e materje së pa fund

13:41.220 --> 13:43.500
që përbënte

13:43.500 --> 13:44.760
bazat e filozofis

13:44.760 --> 13:45.520
materialista.

13:46.880 --> 13:47.660
Qfar e këzistante

13:47.660 --> 13:48.560
për para në ndodhje

13:48.560 --> 13:49.380
së Big Bang-ut

13:49.380 --> 13:50.260
edhe qfar fuqie

13:50.260 --> 13:51.420
kryoj universit

13:51.420 --> 13:52.700
me këtë shpërthim të madhë

13:52.700 --> 13:53.760
kura i nuk e këzistante.

13:53.760 --> 14:07.600
Një pyetje tjil

14:07.600 --> 14:08.720
merë përgjigje në fjalët

14:08.720 --> 14:09.720
e Arthur Eddington

14:09.720 --> 14:11.020
edhe ka të bëj me faktin

14:11.020 --> 14:11.900
e papajtuashm

14:11.900 --> 14:12.860
me materialistët

14:12.860 --> 14:13.940
atate eksistencës

14:13.940 --> 14:14.700
së një kryuësi.

14:17.900 --> 14:19.300
Filozofi njohër ateist

14:19.300 --> 14:20.180
Antoni Flyu

14:20.180 --> 14:21.560
e komenton kështu qështjen.

14:21.560 --> 14:24.000
është e ditur

14:24.000 --> 14:25.260
që rëfimi është i lachë

14:25.260 --> 14:25.920
për shpirtin.

14:27.160 --> 14:28.180
Kështu që unë do të filoj

14:28.180 --> 14:28.760
duke thënë

14:28.760 --> 14:30.000
se ateist i stratonist

14:30.000 --> 14:31.360
duhet të vihet në pozit

14:31.360 --> 14:32.280
në akonsensus

14:32.280 --> 14:33.560
i kosmologjik i kohës

14:33.560 --> 14:34.520
sepse si shduket

14:34.520 --> 14:35.460
kosmologjistët

14:35.460 --> 14:36.980
posigurojnë një prof shkencore

14:36.980 --> 14:38.240
që universit ka një filim.

14:38.240 --> 14:51.720
Shumë shkencetar

14:51.720 --> 14:53.160
që nuk e kushtëzojnë vetën

14:53.160 --> 14:53.980
të jenë ateist

14:53.980 --> 14:55.360
kanë pranuar

14:55.360 --> 14:56.720
rolin e një kryuësit

14:56.720 --> 14:57.460
plotëfuqishëm

14:57.460 --> 14:58.640
në kryimin e universit.

14:58.640 --> 15:09.080
Kryuësi mund tjetë një qënje

15:09.080 --> 15:09.820
që ka kryuar

15:09.820 --> 15:11.420
si materjen ështu dhe kohën

15:11.420 --> 15:12.500
edhe në të njëjtën kohë

15:12.500 --> 15:13.940
është i pambarur nga të dyja.

15:16.620 --> 15:17.680
Astrofizikanti i njërë

15:17.680 --> 15:18.560
Hagros thot.

15:23.600 --> 15:25.400
Në qofë se filimi i kohës

15:25.400 --> 15:26.860
është në konkurencë

15:26.860 --> 15:27.860
me atët universit.

15:28.640 --> 15:30.500
Si pas teorema së hapsirës,

15:30.620 --> 15:32.620
atër e shkaku i kryimi të universit

15:32.620 --> 15:34.500
duhet tjetë ndo një qënje

15:34.500 --> 15:35.180
që vepron

15:35.180 --> 15:36.680
me një dimension kohor

15:36.680 --> 15:37.900
plotësishtë pambarur

15:37.900 --> 15:39.740
nga dimensioni kohori kosmosit

15:39.740 --> 15:40.760
edhe që ka egzistuar

15:40.760 --> 15:41.420
për para ti.

15:41.900 --> 15:42.700
Këj konkluzion

15:42.700 --> 15:43.980
në të regon se Zotin

15:43.980 --> 15:45.220
nuk është vetë universit,

15:45.300 --> 15:45.800
po ashtu

15:45.800 --> 15:46.940
a i nuk është pjesë

15:46.940 --> 15:47.620
për bërë se ti.

15:52.400 --> 15:54.220
Po, materja dhe kohë

15:54.220 --> 15:55.760
janë kryuar nga një kryuës

15:55.760 --> 15:56.660
i plotëfuqishëm

15:56.660 --> 15:57.680
që është i pavarun

15:57.680 --> 15:58.880
nga të gjitha këto nocione.

16:00.140 --> 16:01.540
Kë kryuës është Allah

16:01.540 --> 16:02.400
i cili është

16:02.400 --> 16:04.020
Zotin i Qiejve dhe i Tomos.

16:04.020 --> 16:09.160
Në të vërtet

16:09.160 --> 16:09.640
Big Bang

16:09.640 --> 16:10.660
u shkaktoj një rëmuj

16:10.660 --> 16:11.260
më të madhe

16:11.260 --> 16:12.220
për materialistët

16:12.220 --> 16:13.340
se sa vetëm rëfimet

16:13.340 --> 16:14.060
e mësipërme

16:14.060 --> 16:15.100
të filozofit ateist

16:15.100 --> 16:15.840
Antoni Fliu.

16:20.160 --> 16:21.320
Sepse Big Bang

16:21.320 --> 16:22.880
jo vetëm provon

16:22.880 --> 16:23.520
që universi

16:23.520 --> 16:24.660
është kryuën nga asgjëm,

16:25.340 --> 16:26.080
por edhe që a i

16:26.080 --> 16:27.120
filloj të eksistoj

16:27.120 --> 16:28.480
një mënyrë të planifikuar,

16:28.680 --> 16:29.300
sistematikë

16:29.300 --> 16:30.140
edhe të kontroluar.

16:30.140 --> 16:36.620
Big Bang

16:36.620 --> 16:38.020
ndodhi kur shpërtheu

16:38.020 --> 16:39.300
pika që mban të gjithë

16:39.300 --> 16:39.720
lëndon

16:39.720 --> 16:41.120
edhe energjin e universit

16:41.120 --> 16:41.820
edhe u shpënda

16:41.820 --> 16:42.860
në hapsirë në gjithë

16:42.860 --> 16:43.420
drejtimet

16:43.420 --> 16:44.160
me një shpejtsi

16:44.160 --> 16:44.820
i maramonsë.

16:48.120 --> 16:49.360
Jash kësaj lëndë

16:49.360 --> 16:50.900
edhe energjie

16:50.900 --> 16:52.240
u vure një ekulibër

16:52.240 --> 16:53.100
i galaktikave,

16:53.660 --> 16:54.060
ujeve,

16:54.640 --> 16:55.100
djelit,

16:55.400 --> 16:55.820
hënës

16:55.820 --> 16:57.620
edhe gjithë trupave qëlorë.

16:58.940 --> 16:59.780
Përveç kësaj

16:59.780 --> 17:00.820
u kryuan ligjet

17:00.820 --> 17:01.880
cilat morë në emrin

17:01.880 --> 17:03.040
ligjet e fizikës

17:03.040 --> 17:03.920
që janë

17:03.920 --> 17:05.180
të njëjt me universit

17:05.180 --> 17:06.780
edhe që nuk ndryshojnë.

17:07.620 --> 17:08.580
Ligjet e fizikës

17:08.580 --> 17:09.400
të cilat shfaqen

17:09.400 --> 17:10.040
me njëherë

17:10.040 --> 17:10.660
me Big Bang

17:10.660 --> 17:11.600
nuk ndryshuan

17:11.600 --> 17:12.360
për një periud

17:12.360 --> 17:14.080
15 miliard vjeqare.

17:16.160 --> 17:16.880
Në të njëjtë nko,

17:17.100 --> 17:17.640
këto ligje

17:17.640 --> 17:18.380
në bështetën

17:18.380 --> 17:19.000
në logaritje

17:19.000 --> 17:19.940
ka ishte përpikta

17:19.940 --> 17:20.860
sa që një milimet

17:20.860 --> 17:21.420
në ndryshim

17:21.420 --> 17:22.800
nga vlerët e tyre aktuale

17:22.800 --> 17:23.580
do të rezultante

17:23.580 --> 17:24.240
në shkatrimin

17:24.240 --> 17:25.020
e strukturës

17:25.020 --> 17:26.140
edhe konfiguracionit

17:26.140 --> 17:26.800
të universit.

17:31.300 --> 17:32.580
E gjithë kjo të regon

17:32.580 --> 17:33.740
se një regulli përpikt

17:33.740 --> 17:34.740
u arrit me njëherë

17:34.740 --> 17:35.380
me Big Bang.

17:41.100 --> 17:42.140
Me gjithë atë,

17:42.660 --> 17:43.620
jemi të ndryshqen

17:43.620 --> 17:44.520
që shpërthimet

17:44.520 --> 17:45.580
nuk sielin regull.

17:47.080 --> 17:47.580
Të gjithë e shpërthimet

17:48.100 --> 17:49.320
qojnë në dëmtim,

17:49.860 --> 17:50.360
ndarje

17:50.360 --> 17:51.400
edhe shkatrim

17:51.400 --> 17:52.200
të gjithë shkajë.

17:53.700 --> 17:54.500
Në qoftë se

17:54.500 --> 17:56.420
ne prezentohemi

17:56.420 --> 17:57.500
me një regull të vërtet

17:57.500 --> 17:58.400
pas një shpërthimi

17:58.400 --> 17:59.260
mund të themi

17:59.260 --> 17:59.980
se pas ti

17:59.980 --> 18:01.080
që ndronë një ndërhyri

18:01.080 --> 18:01.820
e inteligente

18:01.820 --> 18:02.880
që i bëri të gjitha

18:02.880 --> 18:03.960
pjesët që u formuan

18:03.960 --> 18:04.660
nga shpërthimi

18:04.660 --> 18:05.380
televizdin

18:05.380 --> 18:06.160
në një mënyrë

18:06.160 --> 18:07.200
tepër të kontroluar.

18:11.220 --> 18:12.180
Fred Hoyle

18:12.180 --> 18:13.340
që më në funde pranon

18:13.340 --> 18:14.500
teorinë e Big Bang-ut

18:14.500 --> 18:15.460
pas vite shtëtëra

18:15.460 --> 18:16.100
këndërshtime

18:16.100 --> 18:17.420
shprek të situat

18:17.420 --> 18:18.000
mjafmir

18:18.000 --> 18:19.040
me anë të fjalëve ti.

18:24.360 --> 18:25.760
Teoria Big Bang-ut

18:25.760 --> 18:27.260
supozon se universi

18:27.260 --> 18:28.740
filloj me një shpërthim

18:28.740 --> 18:29.300
të vetëm.

18:30.340 --> 18:31.100
Si kurse dihet

18:31.100 --> 18:31.800
një shpërthime

18:31.800 --> 18:33.100
hedh materi e në tutje,

18:33.980 --> 18:35.160
ndërkoj që në këtë rast

18:35.160 --> 18:36.520
ato u bashkuan

18:36.520 --> 18:37.940
edhe formuan galaktikat.

18:48.000 --> 18:51.240
Pa dyshim,

18:51.620 --> 18:52.760
dhe qëthse një regulli

18:52.760 --> 18:53.600
madhë sigurohet

18:53.600 --> 18:54.520
pas një shpërthimi,

18:54.740 --> 18:55.640
atërë duhet pranuar

18:55.640 --> 18:57.000
ndërhyrja e një kryuasi

18:57.000 --> 18:58.040
që është përfshirë

18:58.040 --> 18:58.740
në të gjdo moment

18:58.740 --> 18:59.540
të këti shpërthimi.

19:04.540 --> 19:05.900
Një aspekt tjetër

19:05.900 --> 19:06.740
i këti regullit

19:06.740 --> 19:07.580
i jashtë zakonshën,

19:07.680 --> 19:08.560
është edhe formimi

19:08.560 --> 19:09.520
i një universit

19:09.520 --> 19:10.200
banuashën.

19:10.200 --> 19:15.020
Kushtet për kryimin

19:15.020 --> 19:16.380
e një planetit banuashën

19:16.380 --> 19:17.320
janë aqë të shumët

19:17.320 --> 19:18.460
edhe të ndërlikuara

19:18.460 --> 19:19.760
sa që është e pa mundur

19:19.760 --> 19:20.500
të mendosh

19:20.500 --> 19:21.540
që një kryimi tjil

19:21.540 --> 19:22.560
është i rastësishëm.

19:26.460 --> 19:27.120
Paul Dejth,

19:27.560 --> 19:28.480
një profesor i njëri

19:28.480 --> 19:29.440
fizikës teorike,

19:29.940 --> 19:31.180
tha në fund të logaritjeve

19:31.180 --> 19:32.520
që i bëri për normën

19:32.520 --> 19:33.640
e zgjerimit universit

19:33.640 --> 19:34.400
sa jo është

19:34.400 --> 19:35.880
pabesu e shmërisht delikate.

19:36.940 --> 19:37.440
A i thotë

19:37.440 --> 19:38.520
nga matjet e kujdeshme,

19:40.200 --> 19:43.180
është konstatuar

19:43.180 --> 19:44.780
se norma e zgjerimit

19:44.780 --> 19:45.620
është shumë afor

19:45.620 --> 19:46.580
një pike kritike

19:46.580 --> 19:47.840
në cilën universit

19:47.840 --> 19:48.580
do të shkëputet

19:48.580 --> 19:49.680
nga graviteti i ti

19:49.680 --> 19:50.780
edhe do të zgjerohet

19:50.780 --> 19:51.680
për gjithmonë.

19:52.420 --> 19:53.260
Pak më nga dal

19:53.260 --> 19:54.240
edhe kosmosi

19:54.240 --> 19:55.020
do të rënohet

19:55.020 --> 19:56.600
edhe materiali i kosmik

19:56.600 --> 19:57.500
do të shpëndahet

19:57.500 --> 19:58.200
plotësisht.

20:01.700 --> 20:03.020
Big Bangu nuk ishte

20:03.020 --> 20:04.520
thjesht një shpërthimi vjetër,

20:04.660 --> 20:05.480
por një shpërthimi

20:05.480 --> 20:06.480
me një magnitude

20:06.480 --> 20:07.580
të reguluar në mënyrë

20:07.580 --> 20:08.220
të përkryer.

20:10.200 --> 20:14.360
Fizikantin njërë

20:14.360 --> 20:14.820
Profesor

20:14.820 --> 20:15.940
Srefan Hawking

20:15.940 --> 20:18.420
Shprehet në librin e ti

20:18.420 --> 20:19.840
një historie shkurtur e kohë

20:19.840 --> 20:20.560
se universit

20:20.560 --> 20:21.800
është kryuar në bëbazën

20:21.800 --> 20:22.520
e logaritjeve

20:22.520 --> 20:23.440
edhe e kujlibreve

20:23.440 --> 20:24.180
të akorduara

20:24.180 --> 20:25.540
në mënyrë shumë më delikate

20:25.540 --> 20:27.320
nga që mund të mendojmë.

20:27.380 --> 20:28.260
Në lidhje me normën

20:28.260 --> 20:29.240
e zgjerimit universit

20:29.240 --> 20:29.780
a i shprehet.

20:31.380 --> 20:32.780
Në qoftë se norma e zgjerimit

20:32.780 --> 20:33.780
një sekundë më vonë

20:33.780 --> 20:34.420
se shpërthimi

20:34.420 --> 20:35.740
do të kishte qenë më e voglë,

20:35.800 --> 20:36.320
qoftë edhe

20:36.320 --> 20:38.520
vetëm në një nga shumë milion pjesët

20:38.520 --> 20:39.440
atëherë universit

20:39.440 --> 20:40.580
do të kishte ripësuar

20:40.580 --> 20:41.700
një rënim për parët

20:41.700 --> 20:42.780
se të rinë të ndo njëherë

20:42.780 --> 20:43.760
në gjëndjen aktuale.

20:47.120 --> 20:48.060
Paul Davis

20:48.060 --> 20:49.400
shpjegon edhe pasojet

20:49.400 --> 20:50.120
e pashmangshme

20:50.120 --> 20:51.580
që rjedhin nga këto logaritje

20:51.580 --> 20:52.980
edhe e kujlibret përkryur.

20:52.980 --> 20:59.400
është e vështirë

20:59.400 --> 21:00.120
të i rezistosh

21:00.120 --> 21:00.880
për shtypjes

21:00.880 --> 21:02.160
që struktura aktuale

21:02.160 --> 21:02.840
universit

21:02.840 --> 21:04.200
në duke ka që ndjeshme

21:04.200 --> 21:05.100
nda i ndryshimeve

21:05.100 --> 21:06.020
dë voglën në numra

21:06.020 --> 21:06.940
ka që në menduar

21:06.940 --> 21:07.680
ka që mirë

21:07.680 --> 21:08.600
paraset kriori.

21:09.340 --> 21:10.480
Konkurenca e më gjishme

21:10.480 --> 21:11.500
e vlerave numerike

21:11.500 --> 21:12.860
që natyra u ka caktuar

21:12.860 --> 21:13.980
konstanteve të saj

21:13.980 --> 21:14.580
thelpsore

21:14.580 --> 21:15.980
mbetet një nga provat

21:15.980 --> 21:16.800
më shtënguese

21:16.800 --> 21:18.320
për të besuar në një element

21:18.320 --> 21:19.800
të projektimit të kosmusë.

21:22.980 --> 21:24.160
Në lidhje me të njëtë infakt

21:24.160 --> 21:25.280
një profesor Amerikan

21:25.280 --> 21:26.180
astronomie

21:26.180 --> 21:27.400
George Greenstein

21:27.400 --> 21:28.300
në librin e ti

21:28.300 --> 21:30.020
universit si biotik shkruan.

21:32.480 --> 21:34.280
Pas vëshgjimit të gjitha provave

21:34.280 --> 21:35.620
mendimi që kriohet

21:35.620 --> 21:37.480
është se diçka nbi naturale

21:37.480 --> 21:38.280
është përfshirë

21:38.280 --> 21:39.340
në një proces të tilë.

21:49.680 --> 21:50.320
Shkurt

21:50.320 --> 21:51.800
kur kontolojmë sistemin

21:51.800 --> 21:53.060
legendar në universit.

21:53.780 --> 21:55.000
Shohim se eksistencë

21:55.000 --> 21:55.640
e universit

21:55.640 --> 21:56.560
edhe pjesëve ti

21:56.560 --> 21:57.800
gjëndron nbi ekulibra

21:57.800 --> 21:58.600
mjav delikat

21:58.600 --> 22:00.380
edhe një regull

22:00.380 --> 22:01.260
tepër kompleks

22:01.260 --> 22:02.140
për t'ju shpeguar

22:02.140 --> 22:02.960
me rastësirë.

22:05.040 --> 22:06.560
Sikurse duket edhe qartë

22:06.560 --> 22:07.460
është fare pa mundur

22:07.460 --> 22:08.320
që kjo ekulibra

22:08.320 --> 22:09.020
ka ishtë delikat

22:09.020 --> 22:10.100
të jetë formuar vet

22:10.100 --> 22:11.240
edhe në mënyrë rastësor

22:11.240 --> 22:12.660
pas një shpërthimit maf.

22:16.180 --> 22:17.700
Sigurimi një regullit të tilë

22:17.700 --> 22:19.100
pas një shpërthimit maf

22:19.100 --> 22:20.320
si që është Big Bangu

22:20.320 --> 22:21.680
është një prove qartë

22:21.680 --> 22:22.520
për eksistencën

22:22.520 --> 22:23.360
e një kryuasi

22:23.360 --> 22:24.260
të mbinat tërshë.

22:24.980 --> 22:25.880
Kjo regull në univers

22:25.880 --> 22:27.000
provonë eksistencën

22:27.000 --> 22:27.760
e një kryuasi

22:27.760 --> 22:29.060
me një urit pa fund

22:29.060 --> 22:30.320
pu shtetë dhe mënqurit

22:30.320 --> 22:31.320
cili ka kontroluar

22:31.320 --> 22:32.040
atë pareshtë.

22:32.580 --> 22:33.500
Kjo kryuas

22:33.500 --> 22:34.540
është Allah

22:34.540 --> 22:36.440
zoti gjitha botratë.

23:04.540 --> 23:05.440
Kjonarrator

23:05.440 --> 23:06.540
excellu quefërthimit uda

23:07.160 --> 23:07.800
tërshë.

23:08.800 --> 23:09.260
sigurselling

23:09.260 --> 23:10.120
shpërthimit

23:10.120 --> 23:10.540
një është

23:10.540 --> 23:10.700
tonë

23:10.700 --> 23:11.800
padra.

23:11.800 --> 23:16.460
Tëra

23:16.460 --> 23:16.540
diam, jë rastë

23:16.540 --> 23:19.040
air

23:19.040 --> 23:20.160
përthimit

23:20.160 --> 23:50.140
Një një një një