Hayırlı günler sayın izleyicilerimiz. Adil Yargı programımızda bugün Avukat Ceyhun Gökdoğan'la birlikte konuğumuz Sayın Mehmet Elkatmış.
Efendim hoş geldiniz.
Teşekkür ederim. Hayırlı akşamlar, hayırlı yayınlar.
İnşaAllah. Sayın Elkatmış'ı çok yakinen tanıyorsunuz. Türkiye'nin yakından tanıdığı bir SİMA.
Kendisi hukukçu, Ankara Hukuk çıkışlı avukat ve dört dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde bulunmuş, uzun dönem milletvekilliği yapmış.
Önemli komisyonlarda görev almış, Susurluk Komisyonu yakinen biliyoruz ve İnsan Hakları İnceleme Komisyonu.
İnsan Hakları İnceleme Komisyonu son dönemde.
Evet 2002-2007 arası, Beşil'e yakın.
Evet sizin 1991'den 2007'ye kadar 16 yıl süren bir vekilliğiniz olduğu için çok tecrübelisiniz ve seyirleri çok iyi biliyorsunuz.
Kanunları biliyorsunuz, yaşananları çok iyi biliyorsunuz.
Özellikle sizin son başkanlık yaptığınız İnsan Hakları İnceleme Komisyonu'nun görev alanı içinde olan Türkiye'deki insan haklarına yönelik hukukun vatandaşları koruması ve Türkiye'deki ilerleyişi açısından insan haklarının geçmişe kıyasla şu dönem nasıl?
Tabii geçmişe kıyasla bugünkü geldiğimiz nokta aynı değil.
Çok dağlar kadar fark var, sabirca ise dağlar kadar fark var.
Düşünün ki yıllarca 141. madde, ceza kanuni 141-143. maddeleri yürürlükteydi.
Bir giyotin gibi düşünen insanları, inançlı insanları, her ağzını açan, aydın fikrini söyleyen insanları mahkum ediyordu.
Yani cezalarda az bir ceza değildi.
Ta ki 80'li yılların ortalarına kadar bu böyle devam etti.
Yıllarca, yarım asırdan fazla bir yarım asır diyelim bir süre bu devam etti.
Ondan sonra rahmetli Özal'ın döneminde işte Türkiye'nin de liberalleşmeye onların tabiriyle söylüyorum.
Başlamasıyla birlikte ve bu 141-142 ve 160. maddelerin yürürlükten kaldırılmasıyla birlikte,
o da kendisini rahmetli anıyorum, rahmetli Özal'ın çok büyük rol oldu onun eseri.
Tabii ki rejim başka bir şey buldu bu sefer.
Yani 140-140-160 kalktı ama bu sefer 312. malum maddeyi yürürlüğe koydular.
O zamana kadar 312. maddenin varlığından kimsenin de haberdar değildi.
Yani öyle 312. madde işleyen yoğun bir şekilde işleyen bir madde değildi.
İşte bildiğiniz gibi Sayın Başbakanımız da o maddeden bir şiir okudu diye mahkum oldu.
Siyasi hakları elinden alındı.
Belediye Başkanlığı, İstanbul gibi bir büyük metropolinin halkın oyuyla gelen,
ezici bir çoğunlukla gelen bir belediye başkanlığı elinden alındığı gibi,
bundan böyle bütün siyasi hayatı da elinden alınmıştı.
Oradan ama bugünkü noktaya geldik.
Bugünkü noktada tabiatıyla her şeyi dört dörtlük diyemeyiz.
Tabii mutlaka yine vardır bir takım bozuk olan, uygun olmayan şeyler,
insan haklarını ihlal eden bir takım madde.
İşte bugün de 300 birinci madde.
Yani 312 kalktı ama şimdi bu sefer de 301 girdi.
Ben eğer bu mantık, bu rejimi savunanlar diyeyim.
Bu çarpık rejimi savunanlar mantığı ve onlar iş başında olsalar,
301 de kaldırsam bu sefer başka bir maddeyi devreye sokarlar.
Hiç aklımda olmayan, hiç ilgisi olmayan bir maddeyi devreye sokabilirler.
Yani ifade özgürlüğü yönden bunu söyleyebilirim.
İnanç özgürlüğü yönden keza öyle.
Şimdi başka bir yönden başla işkence ve kötü muameleye bakarsan,
orada da pek parlak değildi.
Düşün ki Türkiye Avrupa Konseyi tarafından 1996'da Türkiye'deki insan hakları ve işkence ve kötü muamele ve insan hakları çok kötü noktada olduğu için
denetim altındaydı.
Ta ki 2004 yılında yanlış hatırlamıyorsam veya 2005 yılın başında kaldırıldı.
Kaldırıldı, yani denetimden çıktı Türkiye.
Çıktı da tamamen Türkiye, tamam her şey dört dörtlük, artık biz Türkiye'de her şey normal demediler.
Bildiğiniz gibi Kopenhag kriterleri diye bir kriterleri vardı.
Özellikle Mars'ta kriterleri ekonomiyle ilgiliydi ama Kopenhag kriterleri de insan hakları ile, demokrasi ile, hukukun üstünlüğü ile ilgiliydi.
O yönden yine denetimler her yıl işte yerleme raporu diye rapor veriyorlar.
Orada iki kategoride değerlendirilen insan hakları yönüyle bir de ekonomik yönden değerlendiriyorlar.
Orada da insan hakları yönünde de bir takım tenkitler yapıyorlar.
Ama şunu kabul etmek gerekir ki eski gibi değil.
Niye değil? Bugün, işte, bugünkü hükümet yani AK Parti hükümeti döneminde, ondan evvelki hükümetinde son dönemlerinde birkaç tane paket çıktı biliyorsun.
Sekiz tane uyum paketi, reform paketi dediğimiz paket çıktı meclisten.
Bir de sonradan geçen dönem çıktı, dokuz oldu benim bildiğim kadarıyla belki.
Yani, bu paket olarak çıkanlar, tabii devamlı yasalar çıkıyor, devamlı iyileştirmeler oluyor falan, onları söylemiyorum.
İşte o çıkan paketlerden kaçıncı paketti?
Dördüncü uyum paketinde, diğerlerinde de var da, dördüncü uyum paketinde özellikle işkence ve kötü muamele,
insanlık suç olarak kabul edildi ve bu suçtan dolayı verilecek cezalar hem ağırlaştırıldı,
hem de eskiden bu gibi suçlarda, bunun gibi başka suçlarda da vardı,
kamu görevler işleri bu suçu zaten.
Çünkü kişiler arasındaki işlenen suçlar, o adi suç dediğimiz suçlardır.
Onlar ayrı bir kategoride değerlendirilir.
Ama işkence ve kötü muamele suçları, özellikle güvenlik güçleri,
yani kamu görevlileri, güvenlik güçlerinin işlediği suçlar olması hasebiyle,
bu cezalarda bu suçları işleyenlerin yargılanabilmeleri eskiden,
amirinin izine bağlıydı, yazılı izine bağlıydı.
Tabii amirler de vermiyordu çünkü onlar da suç ortaklarıdır aslında.
Yani bir kamu görevlisi, diyelim ki bir polis,
amirinin eğer buna yatkın olmazsa veya amiri göz yummazsa veya amiri izin vermezse,
böyle bir suç işlemezse zaten mümkün değil.
Niye işlesin?
Sadis insanlar vardır dünyanın her yerinde, her zaman vardır.
O sadis insanlar bu gibi suçları her zaman işlerler.
Bugün de işlerler, en ağır cezayı da ver, yine işlerler.
Ama genellikle amirleriyle birlikte, yani onların emirleri doğrultusunda veya onların göz yummaları doğrusunda veya koruma garantisi vermeleri nedeniyle bu suçlar işleniyordu.
İşte bu pakette, bu suçların cezaları arttırıldığı gibi,
insanlık suçu kabul edildiği gibi,
aynı zamanda amirlerinin yazılı izine gerek kalmadan,
Cumhuriyet savcıları resen harekete geçme imkanı verildi.
Tabii bu çok önemli bir meseleydi.
Ondan evvel izin vermiyorlardı ve kapanıyordu da o ise.
Adam suç işliyor, suç belli, apaçık.
İnsanlık suçunu işlemiş, bir kötü muamele ve işkence yapmış.
Bunları örneklerini hep biliyoruz yani bu ülkede yaşayan, hep biz o günleri gördük, yaşadık.
Özellikle darbeler dönemi, ki darbelerin en yoğun olduğu, hesapsız olduğu dönemlerdir.
Sıkı yönetim, olağanüstü hal dönemleri, kim kime dum duma hesabı, her şey yapılabiliyordu.
Onun dışında normal zamanlarda da böyle olmayan dönemlerde dahi bu çok yoğun işleniyordu.
Karakollar, cezaevleri, hamunu, diğer şeyleri bu işler için mekanlardı.
Dolayısıyla bu izin kaldırıldı.
Doğrudan soruşturma, savcılar geçme imkanı dağındı.
Başka bir şey, önceden ne yapıyordu?
İzin vermiyorlardı, kapatırıp gidiyordu.
Birçok olaylar hepimizin şahit olduğu, gerçekten de yüreğimizi dağılayan bir takım olaylar da böyle oldu.
İkinci bir değişiklik de, mahkemeye intikal edenler de yıllarca sürüyordu, yıllarca sürüyordu duruşma, mahkemelerde.
Ondan sonra zaman aşıma uğruyordu.
Zaman aşımına uğradıktan sonra da kapanıp gidiyordu yine.
Çünkü Türkiye'de biliyorsunuz davalar çok uzun sürüyor.
Arkadaşımız, okuçu olmazsa ise bile içindedir.
Çok uzun sürüyordu.
Otuz yıl süren işte dev yol davası mı ne?
Otuz yıl sonra karara bağlanıp dağılacak.
Çok dava zaman aşımına uğruyordu.
Hele hele bu işkence ve kötü muamelelerin cezalar da düşük olduğu için,
halde çok kısa bir süre içerisinde bunlar zaman aşımına uğruyordu.
Zaman aşımı da ortadan kaldırdı.
Yani dedi ki bu insanlık suçlarında zaman aşımı da olmaz.
O da kaldırdı.
Veya yargılanıyordu, cezada düşük o paraya çevirme ve erteleme sınırları içerisinde kaldığı için,
çoğu zaman mahkemeler bunları ne yapıyorlardı?
Paraya çeviriyorlar.
Ondan sonra tecil dediğimiz, erteliyorlardı.
O yapılan bir değişiklikle de bu da ortadan kaldırdı.
Yani bu insanlık suçunu işleyenlere karşı zaman aşımı işlemeyeceği gibi,
şikayete bağlı olmadığı gibi, herhangi bir izne bağlı olmadığı gibi,
cezalar da arttırıldı ve paraya çevirilip erteleme imkanı da ortadan kaldırıldı.
Yine bir değişiklik, adli tatil ile falan bu davalar görülmüyordu.
Ondan dolayı da zaten çok uzun sürüyordu.
Zaten Türkiye'de adli tatil de biraz uzun, bir buçuk aydı.
Sonra kısalttık falan onu.
Kısaltıldı.
Adli tatil de dahi görülme durumu söz konusu oldu.
Öyle bir değişiklik yapıldı.
Onun da ötesinde önemli bir değişiklik daha yapıldı.
O da şu, şimdi böyle bir suçtan dolayı yanıklanıp da mahkum olsa dahi,
açılan tazminat davalarında devlet ödüyordu bu tazminatları.
Devlete karşı açılıyordu.
Dolayısıyla da adam yaptığıyla yanına kalıyordu.
Zaten ceza düşük.
O ceza verilirse, zaman aşımına falan uğratılmazsa, izin verilip yargılama yapılırsa, bütün bunları olduğunu farz edelim.
Paraya çevirilip erteleniyordu.
Şimdi onlar da ortadan kaldı.
Veyahut da şey yapmasa dahi, ertelenmesa, paraya çevrilmese dahi tazminata gelince iş, devlete karşı o dava açılıyordu.
Ve hazine ödüyordu bu şeyi.
Kişilerine rücu getirildi yasayla.
Ve Avrupa İnsanlar Hakları Mahkemesi'nin kararları da yargılamanın iadesi nedeni sayılmıyordu.
En önemli özelliklerden bir tanesi de bu.
Yani burada mahkum oluyor diyelim.
Paraya çevriliyor, çevrilmiyor, erteleniyor.
Bir ceza alıyor, az da olsa bir ceza alıyordu eskiden.
Sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne geliyor.
Orada bozduğunu farz edelim.
Ama burada tekrar yargılanamıyordu.
İşte Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında iade-i muhakeme nedeni sayılarak yeniden burada görülme şartı getirince,
tabii bütün bu iyileştirmeler, bu suça meyyal olanlar veya bu suçu işleyenlere caydırıcı bir rol oynadı.
Yani artık tabir caizse, bu suçu işlemek biraz cesaretici veya çok sadist olması gerekir insanların.
Bu çok önemli bir gelişme.
Ondan sonra Türk ceza kavunu tümden değişti.
Daha da iyileştirmeler getirdi.
Anayasada buna paralel bir takım değişiklikler de yapıldı.
Ve neticede işte ondan dolayıdır ki Sayın Başbakan'ın siyasi hakları geri verildi.
Bu iyileştirmeler, cezaların falan şey yapması neticesinde.
netice itibariyle söylesek bir kısaca, geçmişe nispetle özellikle AK Parti hükümeti döneminde çok büyük gelişmeler sağlandı.
Yeterli mi? Değildir.
Eksikler vardır ama zaman içerisinde bunların da düzelteceğini umuyoruz.
Evet, Başbakan'ın kendi şahsının ifadesiyle ki yani ülkeyi yönetenlerin şu andaki yaklaşımını belirten işkenceye sıfır tolerans diyor.
Tabii bunun altyapısı da oluşturulur.
Şimdi yasal mevzuatlar tamam, bunlar yapıldı.
Peki bunları kim denetleyecek?
Yargı kendi yargılama yönüne kendi denetimini yapacak.
Ama yargıdan evvelki bu işlerin olmaması yani olduktan sonra, suç işlendikten sonra yargı devreye girer.
Önemli olan suçun işlenmemesi.
Onun için de işte bir takım bunun mekanizmeleri kuruldu, bir takım altyapısı oluşturulur.
Ondan nedir?
Bir takım insan hakları kurulları oluşturuldu.
Bunları sayarsak da en alttan başlayarak il ve ilçe insan hakları izleme kurulları oluşturuldu.
Cezaevlerini izleme kurulları oluşturuldu her cezaevinde.
Onun bir üstü Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığı kuruldu.
Başbakanlık İnsan Hakları Danışma Yüksek Kurulu kuruldu.
Yine Başbakanlık İnsan Hakları Kurulu oluşturuldu.
Bakanlıklar, her bakanlığın bünyesinde insan hakları daireleri oluşturuldu.
Ondan sonra reform izleme kurulu oluşturuldu.
Yani belli bazı yani güvenlikle ilgili İçişleri, Adalet gibi bakanlıkların müsteşarlarından bildiğim kadarıyla oluşan bir kurul.
Her ayda veya gerek gördüğünde reformlar nasıl gidiyor yani bu yapılan değişiklikler de insan hakları yönüyle nasıl gidiyor?
Onlar her toplanarak bunu izliyorlardı.
Şikayetleri değerlendiriyordu ve yine bunların da üzerinde diyelim.
Benim de bir dönem başkanlığını yaptım.
Türkiye Büyük Millet Meclisi İnsan Hakları İnceleme Komisyonu vardı.
Biz mesela o komisyonun beş yıla yakın başkanlığını yaptım.
Biz mutat olarak illere gidiyorduk, ilçelere gidiyorduk.
Nerede bir olay varsa yani toplumu derinden sarsan her olaya gitmek, yetişmek mümkün değil.
Mümkün değil ama toplumu sarsan, derinden sarsan olaylara hemen müdahil oluyorduk.
Resen hiç herhangi bir şikayete bağlı kalmaksızın.
Gidip olayı inceliyorduk ve neyse gereğini ilgililere iletiyorduk.
Aynı zamanda bu illerdeki bir ilçelerdeki insan hakları cezaevi izleme kurları gibi kurları topluyorduk.
Onların çalışmalarını görüyorduk veya bazı şey onları ikaz ediyorduk.
Cezaevlerini, karakolları, bir takım sosyal kuruluşları yani insan haklarının ihlali söz konusu olan kuruluşları ki ben buna sosyal kuruluşlar diyorum.
Mesela çocuk yurtları, huzur evleri, gençlik merkezleri gibi, hastaneler gibi yerleri biz denetim altında tutuyorduk.
Rehabitasyon merkezleri zaman zaman buralarda biliyorsunuz yoğun insan hakları ihlaller oluyordu basında sızan.
Onlar bir çoğuna biz gidip incelemişizdir.
Gerekli incelememiz neticede gördüğümüz kusurları, hataları, eksikleri de en üst düzeyde bakan ise bakan ile değil ise daha alt birimler ise bunlara ikaz ediyorduk.
Ve tabi bütün bunlar bu işleri işleme meyyal olanlara karşı bir caydırıcı etki yaptığı gibi yapanın da yanına kalmıyordu.
Bu çok önemli.
İyileşmeler sağlanıyordu.
Yasal bir, en önemli bana göre bir anayasal bir değişiklik de şu oldu.
Yine bu dönemde yani AK Parti hükümeti döneminde anayasanın 90. maddesine bir son fıkra eklendi.
Neydi o?
Maddeye baktığımız zaman şudur o son fıkra.
İnsan hakları konusunda.
Uluslararası mevzuatla, uluslararası mevzuatla, ulusal mevzuat yani Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına bir ziddiyet varsa yani uymuyor sebebimle,
uluslararası mevzuat önemlidir, öndedir, üstündür prensibi gereği anayasa böyle bir değişiklik yaptı.
Yani çelişmesi halinde insan hakları konusunda ulusal mevzuatla, uluslararası mevzuat çeliştiği takdirde uluslararası mevzuat geçerlidir hükmü konuda.
Bu çok önemli bir şey.
Yani ben belki biraz şey olmayacak belki büyütmüş oluruz olayı ama Türkiye Cumhuriyeti devleti hiç bir insan hakları konusunda yasa olmasa dahi,
sırf anayasanın bu eklenen son fıkrası, 90. maddenin son fıkrası dahi başlı başına her şeyi halleder tek bir madde.
Niye? Çünkü uluslararası insan hakları konusu artık yıllarca, yüzyıllarca, belki binlerce yıl gelişe gelişe birinci kuşak insan hakları,
ikinci kuşak insan hakları, üçüncü kuşak insan hakları dediğimiz bu iki insan hakları gelişe gelişe artık evrenselleşmiştir.
Ve bu insan hakları evrensel kaydelerinin uygulanması da yine uluslararası denetime tabidir.
Yani şöyle söyleyeyim, hiçbir ülke bugün diyemez ki ben arkadaş bağımsız bir ülkeyim, istediğimi yaparım, bana kimse karışamaz.
Bunu diyemez.
Artık globallaşan dünyada insan hakları çok önem harcettiğinden dolayı ve bu insanlık alemi de insan hakları ihlallerinden çok çektiği için,
çok olaylar olduğu için, çok ızdıraplar, çileler çekildiğinden dolayı bir takım mekanizmeler kuruldu.
Nedir bunların başında?
İşte Birleşmiş Milletler.
Ha Birleşmiş Milletler dört dört değil ama bir kuruluştur.
Bütün dünyadaki bütün ülkeler oraya iki yüze yakın ülke, şu doksan kuşur zannedersem, ülke üyedir.
Üye olmayan da herhalde ülke yok gibi, hani var kim işte milliyetçi Çin değil.
O da Çin'in, Kızıl Çin'in şeyinden dolayı, Betos'undan dolayı, Beşli Güvenlik Konseyi'nde olduğu, söz sahibi olduğu için,
ondan dolayı, yani onun gibi belki bir iki ülke kalmıştır, kalmamıştır.
İşte Filistin gibi, Filistin'de yeni kabul edilen üyeliği, o da İsrail'in baskısıyla üye kabul edilmiyordu.
Hatta o da dünyada bir yere kadar geldi.
Bugünlerde üyelik için başvurusu da oldu.
UNESCO'ya falan da üye kabul edildi.
Yani Birleşmiş Milletler, Birleşmiş Milletler, işte İkinci Dünya Harbi'nden sonra,
o çileli dönem nedeniyle kurulan bir kuruluş.
Ne yapmıştır? Bu evrensel kaideleri toplayarak sözleşme haline getirmiştir.
Nedir o? İşte hepimizin eskiden belli, ezberlediğimiz, Birleşmiş Milletler Evrensel Beyenlamesi'de Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Sözleşmesi.
Onun yanında birçok sözleşmesi, işte siyasi haklar sözleşmesi, iktisadi haklar sözleşmesi, ikiz sözleşme, kadınlarla ilgili, çocuklarla ilgili, beş tane dersem ana sözleşmesi var.
Türkiye'de bunların hepsini kabul etmiştir.
Bunlardan da en önemli siyasi ve ekonomik haklar sözleşmeleri, ikiz sözleşme dediğimiz sözleşmeyi de AK Parti hükümeti döneminde kabul etmiştir, imzalamıştır ve meşten geçmiştir.
Onun dışında, ondan sonra, Birleşmiş Milletler 45'te kurulduğuna göre, işte 48'de yanlış hatırlamıyorsam, tarihte hata etmiş olabilir.
48 veya 49'da, Avrupa Birleşmiş Millet Teşkilatı'na paralel olarak, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Sözleşmesi'ne paralel olarak,
yani evrensel beyennamesi paralel olarak, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi şey yapıldı.
Türkiye'de onu ilk imzalayan ülkelerden bir tanesidir.
Ve bir ayrı da Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kurulmuştur, bunun denetimine ilgili.
Ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne paralel olarak da birçok sözleşmeler yapılmıştır.
Bildiğim kadarıyla, benim başkan olduğum dönemde,
190 küsur sözleşme ve protokol kabul etti Avrupa Konseyi,
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne uygun olarak,
bunlardan 90'ın üzerindeki sözleşmeyi Türkiye imzalamıştı.
Birleşmiş Milletler'in bütün sözleşmelerini imzaladı.
Yani biz insan hakları konusunda,
bütün sözleşmeler tarafız.
Şunu söylemek istedim,
yani hiçbir ülke artık bundan böyle,
ben bağımsız bir ülkeyim, bana kimse karışamaz.
Karışırlar kardeşim.
Sen, işte Irak'a ne diye karıştırlar,
yani Irak'ta esas niyet başka,
yani emperyalist devletlerin niyetleri başkadır ama,
onu kamufle ederek ne diye karıştılar,
Irak'a demokrasi getir,
Sattam'ın zulmünden kurtaracaklardı güya,
demokrasi gelecekti.
O şeyle ama,
işin aslı öyle değil tabii ki,
oradaki petrol yerine,
Orta Doğu'ya hakim olmak,
gibi nedenler işin aslı.
Ama,
görünürdeki şey,
söylenen demokrasi,
insan hakları,
hukukun üstünlüğünü getirmek.
Aynı şey,
işte,
Libya'da,
Kattafi'ye karşı da,
aynı gerekçelerle,
orada da petrol,
işte,
Afganistan'a,
aynı nedenlerle,
neydi,
Taliban'ın güya,
işte,
zulmünden kurtaracağı,
onun için geldi ama,
oranın stratejik,
konumundan dolayı,
işte,
Rusları,
oradan,
denize indirmemek,
nedeniyle,
işgal etmişti biliyorsun,
Rusya orayı.
Yani,
bütün bunlar gösteriyor ki,
artık hiçbir ülke,
ben bağımsızım,
iş dedim,
yapar,
bana kimse karışamaz,
diyemez.
Karışıyorlar,
karışılır.
Onun için de,
uluslararası,
bir takım,
organizasyonlar,
dediğimiz gibi,
Birleşmiş Milletleri olsun,
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi olsun,
işte,
efendim,
savaş suçları mahkemesi olsun,
işte,
Yokosay'a,
ne oldu,
orada,
insanlık suçu işleyenler,
postunda,
Hersek'te,
orada,
yargılanıyorlar.
Niye?
Sen,
insanlık suçu işledin diye,
orada,
toplu katliamlar yaptın,
Sipenitçe katliamı,
bunların başında.
Bütün,
bu,
sözleşmeleri de,
biz,
işte,
kabul ettik,
Türkiye olarak.
Evet,
yani,
sözleşmeleri kabul etmemiz,
gerçekten,
insan hakları,
demokrasi açısından,
çok önemli bir gelişme.
Altyapısı da,
yavaş yavaş da,
biraz ifade,
evvel ifade ettiğim gibi,
bunları denetleyecek,
organizasyonlar,
organlar kuruldu.
İzleme kurulları,
insan hakları,
izleme kurulları,
gerek,
hükümet nezdinde,
gerekse,
daha,
bakanlıklar,
bünyesinde,
işte,
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde,
90'da,
insan hakları,
Türkiye Büyük Millet Meclisi,
insan hakları,
inceleme konusu,
90'da kuruldu.
Evet.
Her bakanlıkta,
insan hakları,
dairesi oluşturuldu.
yani,
bir,
işte,
yasaların dışında,
tamam,
yasalar,
bir,
hukuki,
şey,
yapıldı.
Değişiklikler,
anayasasından tut,
yasalarına kadar.
İki,
bunları,
denetleyebilecek,
ve önleyici,
tedbir olarak da,
bir takım böyle,
kurular oluşturuldu.
E tabi,
bütün bunlar,
bütün bunlar yeterli mi?
Değil.
Yani,
yasayla falan,
pek bir,
yani,
yüzde yüz,
hiçbir zaman netice anlamaz.
Bundan,
bin yıl evvel,
konfüççüsün bir sözü var.
Konfüççüs diyor ki,
mealen söylüyorum tabi,
ee diyor,
hükümdar,
padişah,
kral,
neyse,
o zamanki şey,
adil değilse,
yasaya gerek yok diyor.
Yasanın gereği yoktur.
Eğer hükümdar adilse,
yasaya gerek yok,
yasaya gerek yok diyor.
Hiç yok.
Yani,
olsa da olur,
olmazsa da olur.
Zaten adam adil,
uyguluyor,
hakkanete,
insanına uygun bir,
idare sergiliyor.
Ama,
adam adil değilse,
sen istedin yasayı yap,
ne oluyor?
Adam uyumuyor.
Çok doğru bir noktaya temas ettiniz.
Yani,
işin doğrusu,
bizim,
Türkçe'de,
bir güzel,
söz var.
Belki yani,
sözün kendi güzel değil de,
yani,
ifade ettiği,
gerçek,
yönüyle söylüyorum.
İmam bildiğini okur,
diye bir söz var.
İşte bakın,
biraz evvel ne dedik?
Ceza kanunda,
defalarca,
değişikler yapıldı.
Bir yanımda da,
böyle bir not almıştım.
Mesela,
insan hakları ile ilgili bu paketlerden,
yüz elli dokuncu madde,
sekiz tane,
reform paketinden,
içerisinde,
yüz elli dokuncu madde,
üç defa değişti.
Birinci pakette,
üçüncü pakette,
yedinci pakette.
Ama,
uygulayıcı bir takım,
yasadaki,
yasay uygulayıcıların,
mantaritesi,
kafa yapısı,
uygun olmadığı için,
adam,
yine,
hiçbir şey değişmemiş gibi,
aynen,
bu despot,
şeyini,
devam ettirdi,
uygulamalarını.
Üç yüz bir ile iki yüz eksen sekiz,
şimdi aynı şey söz konusu.
Aynı şey,
yani,
bütün adam ne değersin,
diyor ki,
sen ne yaparsan yap,
ben,
bildiğimi yaparım.
Halbuki,
yasa,
iki türlü,
hukukça arkadaşımız da,
bildiği gibi,
iki türlü yorumlanır.
Yani,
ikisi birlikte yorumlanır.
Bir,
lafsi yorum,
yani,
lafız,
bu ne diyor bu kanun?
Çünkü,
kanunlar,
sosyolojik şeylerdir.
Matematik gibi,
iki kere iki dört etmez.
Matematik,
dünyanın her döneminde,
dünyanın her yerinde,
iki kere iki dört eder.
Yani,
üç kere üç,
dokuz eder.
Bunu,
nereye gidersen git,
hangi devirde yaşarsan,
yani,
böyledir.
Ama,
hukuki metinler,
böyle değil.
Yoruma tabidir.
Yani,
onu,
iyi yorumlarsan,
iyi netice,
şey yaparsan,
onun için de derler ki,
iyi bir kanun,
kötü bir uygulayıcıların elinde,
çok kötü neticeler verir.
Kötü bir kanun da,
iyi bir uygulayıcıların elinde,
iyi neticeler verir.
Şunu da sorabilir miyim o zaman,
Sayın Aykatmış?
Şimdi,
uygulama alanında,
işkence,
insan hakları komisyonunda,
siz uzun yıllar,
buna baktınız.
Önce Sayın,
Göktuğa'na sorayım.
Yani,
uygulama alanında,
siyasi iradenin koyduğu,
işkenceye,
sıfır tolerans,
yargıya yansıyor mu?
Şu anda,
buna,
yargının bakış açısı nasıl?
Önceki dönemden başlayalım isterseniz,
98'de 2002 yıllar arasında,
açıkçası,
Türkiye bir korku türeninden geçti.
Birçok işkenceler oldu,
ağır işkenceler oldu,
hatta,
insan haklarının,
o dönemki komisyon başkanı,
yanlış hatırlamıyorsam,
Mehmet Bey,
daha iyi bir,
Sema Hanım'dı,
Sema Pişkünsüt,
karakolda,
Filistin askısı buldular yani.
Bu çok korkunç bir şeydi.
Emniyet müdürlüğünde,
bir karakolda,
Filistin askısı çıktı.
Yani insanlara işkence yapıldığı,
İnsan Hakları Komisyonu'nun,
başkanı tarafından,
bizzat tespit edilmiş oldu.
Yerinde.
Yerinde tespit edilmiş oldu.
Ne olursa olsun,
Mehmet Bey'in de demin arz ettiği gibi,
kanun ne kadar iyi olursa olsun,
onu uygulayanlar,
onu uygulama iradesini göstermedikleri anda,
istenilen sonuç bir türlü alınamaz.
İşkence yapmak,
eski 765 sayılı TCK döneminde de suçtu.
243 ve 245 vardı.
Ama uygulama kısmına gelinmediği için,
bir türlü sonuç alınamıyordu.
Şimdi, 2002 yılından sonra,
siyasi iradenin kararlılığı,
tabii ki malumuz.
Ama,
tabii ki bu yetmiyor tek başına.
Yani,
adli kısmın da,
aynı irade ve kararlılığı göstermesi gerekiyor.
İşte oraya geliyorum.
Yani şimdi,
senin ne değişikliği yaparsan yap,
adam,
matematik gibi olmadığı için yasalar,
yani,
iki kere iki dört iler gibi,
sabit bir şey,
ama nihayetinde metindir.
Bir metinden ben bir şey anlarım,
siz değişik bir şey anlarsınız.
Arkadaşımız değişik bir şey anlayabilir.
Ama,
bu anlayış içerisinde de,
yani,
hiç değilse,
birbirine yakın olması gerekir.
Ama maalesef,
Türkiye'deki bu,
katı,
ideolojik saplantılar neticesinde,
ideolojik yorumlanıyordu.
İdeolojik davranıyordu.
İdeolojiler ön planda olduğu için,
o gözle bakıyordu.
Hiç alakası olmayan bir şekilde,
yorumlanarak,
cezalar veriliyordu.
Dolayısıyla,
uygulama,
çok önemli.
Bunun için de,
hakimlerimiz,
savcılarımız,
devamlı eğitime tabi tutuldu.
Yurt dışına gönderildi.
Yani,
oradaki uygulamaları görürsün diye.
Orpaya Sanatları Mahkemesi,
kararları,
tercüme edilerek,
hakimlerin istifadesine sunuldu.
Gerek dijital ortamda,
gerekse kitaplar olarak,
eğitimler,
devamlı veriliyor.
Ama bütün bunlara rağmen de,
yine yeteldi.
Çünkü adamın kafa yapısı,
ona uygun değil.
Mantralitesi uygun değil.
İdeolojisi uygun değil.
Onu değişik,
ben böyle anlıyorum diyor.
Kardeşim,
böyle yazmıyor orada.
Ben de öyle anlamıyorum.
Yani bu kanun nedir?
Biraz evvel de ifade ettiğim gibi,
defalarca değişiyor.
301. maddede defalarca değişti.
Anayasa da ona uygun değişiklikler.
yapıldı.
Ama adamlar,
yine katı bir şekilde,
uygulamaya başladı.
Ben öyle anlamıyorum diyor.
Ya tamam,
sen lafsını,
sadece yasa,
lafsan yorumlanmaz bir de,
bu yasağı niçin konmuş?
Nazım niye değiştirildiyse,
niye değiştirilmiş?
Yani,
lafsına ve gayesine,
bakılır.
Öyle yorum adam,
lafsını da,
ben böyle anladım diyor.
O yasanın gayesine de bakmıyor.
Niye değişmiş?
Ona hiç bakmıyor.
Niye üç defa değişmiş?
Bu madde işte,
ona bakmıyor.
niye anayasada,
ona uygun değişiklik yapmıyor.
Ona bakmıyor.
İdeolojik bir gözle,
ideolojisini öne çıkararak,
katı bir şekilde,
adamın şey,
kafa yapısı o.
E tabi bunu aşmak da,
biraz zaman meselesi.
işte hepimiz yaşadık bu ülkede,
hep beraber yaşıyoruz.
olanları görüyoruz,
olanları görüyoruz.
işte bir hakimler,
hakimler,
savcılar,
bir kurulu diye bir kurulu vardı.
Fikir ve vicdan özgürlüğüyle ilgili şeylerde,
gerçekten özgürlükçü değil,
daha cezacı bir anlayış hakimdi.
Evet.
Yani bu gerçekten yanlıştı.
yani bir insanı eleştirmek,
demokrasinin en doğal bir hakkıdır yani.
Bir insan yanlış yapabilir,
basın onu eleştirebilir,
siyaset görevi yapanlar onu eleştirebilir.
Zaten bu demokrasinin gereği,
bir gereği olduğu gibi,
insanlığın da bir gereğidir.
Evet.
Hani insanı tarif etti,
değişik tarifler var insanın,
ama bir filozofun birisi de diyor ki,
insan düşünen bir varlıktır.
E düşünmedikten sonra,
insan düşünmeyene,
zaten insan değildir,
o sorum da değil.
Yani şey olarak,
dinen,
akıllı olmayan insan,
sorumlu değil.
Cenab-ı Allah ondan bir soru da sormuyor.
yani hiç o,
öyle aynı tabir caizse,
yani bir bitki gibi,
bir şey gibi,
sorumsuz,
yok olup gidiyor.
Ama düşünen insan,
ötede de hesap verilecek.
Yani hesabında,
Cenab-ı Allah soracak,
ben sana bak,
aklı verdim,
fikir verdim,
dünyaya gönderdim,
iyiliği de kötülüğü de sana gösterdim,
ama sen,
düşünmedin,
kötü tarafa gittin,
kötülük yaptın,
gibi.
İnsan düşünen bir varlıktır.
İnsan düşünecek,
sadece,
düşünmekle de iş bitmiyor.
Yani bir insan düşünsün,
kendi kendine,
ne olur,
kendi kendine düşünen insan,
kime faydası olur,
düşündüğünü ifade edebilecek.
Evet.
E peki insan,
ilk çağlardaki gibi,
ifade edip,
iyi bir fikir,
kafanda geliştirdin,
veya şeyde bir,
zararlı fikirde olabilirsin,
onu,
ifade edeceksin.
Etmediğin zaman,
o fikir zaten fikir değil,
düşünce değil.
İfade etmek için de,
bir takım şartlar lazım.
Yani,
eskiden olurdu,
çok ilkel dönemlerde,
üç kişi,
beş kişiye söylerdin,
veya o ilk çağlarda,
Aristo'nun,
Leflatun'un,
şey yapıp,
çıkıyordu o şeyde,
Yunanistan'dakiler.
Korumda.
Oraya çıkıyor,
orada konuşuyor,
nerede?
Orada işte,
yüz kişi,
iki yüz kişi,
üç yüz kişi,
sen de bin kişi.
O zamanın şartlarında,
onları anlatıyordu.
Ama günümüz dünyasında,
artık,
iletişim vasıtalarının,
bu kadar geliştiği bir dönemde,
yani,
üç beş kişiye,
bin kişiye,
iki bin kişiye,
hadi bir konferans düzenlenir.
Diyelim,
stadyumda anlattı,
ne diye,
yirmi bin kişi geldi.
Değil,
bütün,
insanlığa duyurman,
bu iletişim vasıtalarında,
faydalanmak için,
gerekir.
Evet.
Yani,
basın yayın,
hürriyetinin olması gerekiyor.
Yani,
sadece düşünce,
ve ifade özgürlüğü değil,
basın yayın,
özgürlüğünün de olması gerekiyor.
E şimdi,
artık,
günümüz dünyasında,
o kadar her şey,
karmaşık bir hal aldı ki,
yani,
buralarda da,
bir şey yapabilmen için,
örgütlenmen gerekir.
Yani,
örgütlenme özgürlüğü.
Yani,
bu dört özgürlük,
en azından birbirine bağlı,
biri olmadan,
diğeri olmaz.
Örgütlenme özgürlüğü.
Bu nedir?
Siyasi parti olabilir,
dernek olabilir,
sivil toplum örgütü,
vakıf olabilir.
Bütün bunlar,
ile birlikte,
sadece düşünce,
özgürlüğü,
geçerlidir.
Yoksa,
yok kardeşim,
sen düşün,
istediğin gibi,
derler insana,
ya ne düşünüyorsun,
hindi gibi derler.
Böyle,
düşünen bir insan,
şey yapacak,
ona biraz yarış çakalı,
sen,
niye,
hindi gibi düşünüyorsun,
denir.
Evet.
Gerçekten,
düşündüğünü,
ifade etmezse,
ne yarar?
İfade etmek için,
şartlar gerekiyor.
Onu,
kitapsa,
kitap yazıp,
onu şey yapması,
işte,
konferansa,
konferans,
bir köşe yazılırsa,
bir gazetede,
bir yazılırsa,
böyle bir şey.
Bütün bunlar için de,
bir örgütlenme gerekir.
Yani,
siyasi parti olur,
vakıf olur,
dernek olur,
yani,
herhangi bir şekilde.
Örgütlenme özgürlüğü,
bütün bunlar,
birbirine,
yani aslında,
bütün özgürlükler,
dediğimiz bütün özgürlükler,
ne kadar işte,
seyahat özgürlüğünden tut,
çalışma özgürlüğünü,
dernek özgürlüğü,
yani ne kadar bildiğimiz özgürlükler varsa,
hepsi,
birbirine bağlıdır.
Biri olmadan biri,
mümkün değil.
Kesinlikle öyle.
Yani,
301. maddenin,
gerçekten,
Sayın Bakan'ın açıklaması vardı,
bugün ben onu okudum.
Sayın Bakan,
dedi ki,
301. maddede,
değişiklik yapılmamız için,
dedi,
bütün siyasi partilerin,
dedi,
mutabakatı lazım,
dedi.
Yani,
hepsinin aynı fikre sahip olması gerekirdi.
Bence bir an önce,
değiştirilmesi gereken bir madde.
301. maddeyle ilgili Sayın Bakan'ın.
301. şeyde çoğun,
yani bütün partilerin şeyi gerekmez orada,
meclisteki çoğunlukla olur da,
anayasal,
kendi şeyi olarak söyledi.
O tabii yanlış söylemiş.
Düşüncüsü olarak söyledi.
O manada söylememiştir.
Evet.
Yani bu gerilim meydana getirmeden,
herkes bunu el birliği yaparlar.
Yumuşak bir geçiş yapmak için herhalde.
Çünkü,
herkes şimdi Türkiye'de,
hangi görüşten olursa olsun,
görünüşe göre de,
herkes özgürlükten yana.
Ama hadi dediğin zaman,
herkesin,
herkesin bir kırmızı çizgileri var.
Evet.
Bu kırmızı çizgileri öne sürüyorlar.
İşte benim kırmızı çizgim var,
şu olursa olur,
öteki diyor benim de şu kırmızı çizgim var.
İşte denen nedir?
Ya bu kırmızı çizgileri bırak artık.
Sivil,
özgürlükçü bir anayasa yapalım.
Sivil bir özgürlükçü anayasa yapalım.
Herkes bunu istiyor ama,
kırmızı çizgiler de maalesef,
şimdiye kadar aşılamadı.
İşte en son bu yapılan uyum komisyonu,
inşaAllah,
sözlerinde dururlarsa,
inşaAllah.
Sivil bir özgürlükçü anayasa yapılabilirse,
bu çok büyük bir başarı.
Türkiye'de her şey daha iyi olacak.
Ben bir noktaya daha temiz etmek istiyorum.
288. madde için de aynı söz konusu.
Demin Sayın Erkatmiş onunla ilgili de vurgu yaptı.
Bir şeyle ilgili olarak,
yani mahkeme bir karar verebilir veya bir yargı süreç olabilir.
Onunla ilgili bir beyanat açıklamanın hiçbir şekilde suç olmaması gerekiyor.
Yani yargıçlar da insan çünkü,
onlar da hata yapma insan faktörü olduğu için mutlaka var.
Bir beyanat yayınlandığında veya açıklayıcı bir beyan olduğunda,
basında, bununla ilgili bir yargı sürecinin başlamaması gerekiyor.
Onun için de yani 288. maddenin de bu manada değişmesi veya kaldırması gerektiğidir.
Tabii yani sadece konu 301. madde değil.
Yani ceza kanıda çok böyle uymayan demokrasiye, hukuka uymayan madde var.
Maalesef onlar duruyor.
Yani sadece ceza yasaları da değil.
Türkiye'de yuvarlak bir rakam söylenirse,
15 bin civarında yasa var.
Yani bunlardan bir kısmı yürkten kalkmıştır.
İşte süreli olan yasalar vardır.
Ama toplam cumhuriyetten bu tarafa,
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kabul ettiği yasa şeyi 15 bine yaklaşmıştır.
Yani az değil.
Evet.
Şimdi Ceyhun Bey anlatırken düşündüm.
Tabii ki ifade ve beyan özgürlüğü var ama,
basının çok hassas bir tavır göstermesi gerekiyor.
Şimdi dönemimizdeki yaklaşımla,
geçmişteki yaklaşım bir değil.
Ben 99'da çok iyi hatırlıyorum.
Beyan özgürlüğü ama,
hele resmi makamda bulunan biri.
Mesela 99 yılının İçişleri Bakanı,
bir beyanda bulunuyor.
Yargının yönünü belirliyor.
Şimdi bakın, yani yargıyı etkileyen bir beyanda bulunmak,
hele hele bir resmi görevli için,
yani tamamen bir baskı.
Onu bırak.
Evet.
Basın mesela o dönemde,
99, 98, 2002 yılında o işkencenin en fayda olurken,
99'daki bazı davalarını soruşturma aşamalarında,
basın tam bir kamuda infial oluşturuyordu mesela.
Ve ona binaen de tutuklama yapılıyordu.
Maalesef yargısız infaz dediğimiz olay oluyor.
Yani maalesef Türkiye'de,
şimdilerde de oluyor.
Yapanlar da baştan,
basın mensupları bunun öncülüğünü yapıyorlar.
Basın yoluyla bu yapılıyor.
Öyle bir kamuoyu oluşturuluyor ki,
yargısız infaz yapıyor.
Bakıyorsun, sen de hayret ediyorsun.
Yani bir insan daha,
halbuki insanlar mahkum oluncaya kadar,
yani mahkeme kararına kadar suçsuz sayılırlar.
Berat-i cimmet asıldır diye eski tabirle,
ifade edilen gibi,
ifade edildiği gibi.
Ama Türkiye'de peşinen adam.
Yani hem de olduğundan dışarı,
başka bir şekilde getirilerek,
yargısız infazla insanlar peşinen mahkum ediliyor.
Burada tabii bu kadar yasal değişiklik ileri oldu.
İşte uygulayıcılar da yanlış uygulayı dedik.
Sizin dediğiniz etki alanına geleceğim.
Şimdi yasalar tabii matematik değil dedik.
Yoruma tabidir.
Mahkemeler yanlış oldu.
Ama burada yüksek yargının,
rolü çok önemli olması gerekir.
Yüksek yargı niye koyuyor?
Mahkemelerin verdiği kararda,
herhangi bir yanlışlık olması durumunda,
yüksek yargı bu yanlışlığı giderecek.
Ve yüksek yargı da,
iştihat dediğimiz şeyler geliştirecek.
Yani iştihadı birleştirme kararları verecek.
Yani iştihadı birleştirme kararları da kanun gibidir.
Yani kanun yerine geçen bir şey.
Ama maalesef bizdeki yüksek yargı organı,
bu Anayasa Mahkemesi'nden tut,
yargı tayına, danış tayına kadar,
ki bu üç yüksek yargı organı,
iştihat vermiyor.
Yani iştihat yapmadığı bir şey söz konusu değil.
Eğer bu yüksek yargı,
Türkiye'deki hiçbir değişikliği yapılmasa dahi,
yani bundan böyle,
hiçbir yasa yapılmasa dahi,
mevcut yasaları,
çağdaş bir yorumla,
bir hukuk adamı mantığıyla yorumlasalar,
iştihat geliştirseler,
yeni hiçbir yasa da gerek yok.
Ama öyle olmuyor.
İşte görüyorsun,
istedikleri gibi onları da yorumluyorlar.
Anayasa Mahkemesi'ne gidiyorsun,
işte 367 rezaleti.
Yani,
böyle kabul edilecek bir şey mi?
367 rakamını dahi kabul etmiyor adam.
Öyle değil diyor.
Yargıtay,
ona keza,
Yargıtay'ın hali apayrı bir şey.
İstediği gibi yorumluyor,
kendine göre yorumluyor,
adamına göre yorumluyor.
Ondan dolayı zaten bütün bu sıkıntılar,
yasa eksikliği,
ondan dolayıdır ki,
yasalar devamlı değişiyor,
devamlı değişiyor.
İşte,
159. madde,
3,
ceza kanunda değişti,
4 defa değişti.
159. maddenin son fıkrasında diyor ki,
tenkit maksadı,
eleştiri,
maksadıyla söylenen sözler diyor,
suç oluşturmaz.
Ama,
birisi çıkıyor,
birisini eleştiriyor.
Ama o da,
suç olarak o madde içerisinde suç sokuluyor.
Yani eleştiri ayrı,
kasıt suç ayrı.
Ama,
o da almıyor.
Adam,
sanki o fıkra hiç yokmuş gibi,
davranıyor.
Yani burada,
yüksek yargının,
tutumu,
çok önemli.
İştihat,
geliştirmesi çok önemli.
Ama maalesef,
onlar da bu görevi yapmıyorlar.
Veya kötü yapıyorlar.
İşte,
Sayın Başbakan'ın mahkumeti falan da o.
Bir şiir okuyor.
Ya şiir,
kendi de yazmış diye şiiri.
Bir,
bildiğimiz,
bu ülkenin,
ideolojisinde katkısı olan,
kuruluş ideolojisinde katkısı olan,
Ziyakkalp'un,
yazdığı,
ve,
Milli Eğitim Bakanlığı'nın da,
bütün okullara,
tebliğ değer dergisinde,
tavsiye ettiği bir şiir.
Her zaman da okunan,
söylenen,
teşvik edilen bir şiir.
Ama,
onların mantığına,
mantar etmesine uygun olmayan,
böyle bir mantık,
bu apaçık bir müdahaledir.
Apaçık bir yönlendirmedir.
Talimattır bu.
Halbuki,
yargı bağımsızdır diyoruz.
Peki,
nerede kaldı yargının bağımsız olduğu?
Bunun gibi,
birçok ben,
bu ekstrem bir örnek olduğu için,
hep beraber yaşadığımız için,
bu rezaleti,
onun için şey yapıyorum.
İşte,
Anayasa Mahkemesi'ndeki,
bu 367 şeyindeki,
etkileri,
hep biliyoruz.
Yüksek yargıda,
bu olduktan sonra,
diğer yargıda,
yani,
daha alt kademedeki yargıda,
ve güvenlik güçlerinde,
neler yapılmaz,
siz düşünün.
Biz biliyoruz,
yani yakinen biliyoruz.
Siz şimdi,
çok uzun yıllar bunu gözleme dayalı,
olayların içinde olduğunuz için,
siz yakinen de biliyorsunuz.
Ama biz de,
98-2002 yıllar arasında,
özellikle 99 yılında,
Türkiye'deki işkence olaylarını,
hani,
hekimeliği çekene sor demişler.
Biz yakinen bildiğimiz için,
o dönemdeki yaklaşımları da biliyoruz.
o işte,
tolerans gösterilmesi,
şimdi değişiyor.
Allah'a şükür onlar,
düzeliyor.
O yüzden,
yargıya taşınmış,
işkence davalarında,
hakikaten yargı mensuplarının,
işkence sıfır tolerans anlayışıyla yaklaşıp,
Türkiye'nin,
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde de,
hep mağdur olmasını engelleyen,
ve geçmişin o,
kötü dönemini,
o safrasını temizleyen,
hukuki,
kanuni ve vicdani bir tavır içinde olmaları gerekiyor.
Ben bir cümleyle konuyu şey yapayım isterseniz.
Dosyada eğer,
sanıkların işkence yaptığına dair,
adli tıp raporu varsa,
bu işkence kararı,
yani işkence cezasından,
mahkumiyet kararı vermek için,
yeterli olmalıdır.
başka hiçbir şey aramaya gerek yok yani.
Eğer,
devletin adli tıp kurumunun,
sanıkların işkence yaptığına dair,
mağdurlara işkence yaptığına dair,
raporları varsa,
artık mahkemenin bir şeye bakmasına gerek yok zaten yani.
Burada,
konunun uzmanı olan kişiler,
işkence var demiş artık,
başka bir şey aramasına gerek yok,
başka dille de gerek yok.
Bu yeterli olması gerekiyor.
Evet,
tabii.
Şimdi,
maalesef yani,
yargı,
hiç iyi bir görüntü ve,
iyi bir imtiha veremedi.
İnşaAllah,
bundan böyle düzelir.
İnşaAllah.
Ümidimiz o,
yapılan bu değişikler,
onları da,
belli bir noktaya getirir.
Ve doğru kararlar verirler,
iştihatlar oluştururlar.
Evet.
Artık,
adli hatalar,
asgariye iner.
Evet.
Yani,
yargının iştihat,
yapamamasından bahsetti,
sayına ek atmış.
Çok doğru gerçekten.
Şimdi,
bazen öyle kararlar veriliyor ki,
ceza genel kurulu da bu sefer o kararları bozuyor.
Yani,
yargıtayın bir ceza dairesi bir karar veriyor.
Ceza genel kurulu veya hukuk genel kurulu bu kararı bozuyor.
Hem de,
bozma oranları,
yüzde 45-50 civarında.
Yani,
yarı yarıya,
bir bozma oranı var.
Onun için,
genel mahkemelerin de,
eğer verdikleri kararı doğru olduğuna inanıyorsa,
mutlak sürette onun arkasında durması gerekiyor.
E,
şimdi tabii ki,
yani,
çok bozulur.
Düşün,
yani,
bu olayı başından itibaren alırsak,
bugün cezaevlerinde 130 kusur bin kişi yatıyor.
Çok korkunç bir rakam.
Evet.
ve tutuklu sayısı,
hükümlü sayısından fazla.
Halbuki,
tersi olması lazım.
Yani,
bir insan tutuklandıysa,
yani,
onun artık suçluluğu,
belli olması gerekiyor.
Yani,
karar verirken de,
karar verildiğinde de,
o adamın suçunu sabit,
olması gerekiyor.
Çünkü,
özgürlük,
esas tutuklama,
istisna olması lazım.
Ama bizde,
tersi oluyor.
Dolayısıyla da,
tutuklu sayısı,
hükümlü sayısından,
daha fazla.
artı,
mahkemelerin verdiği kararlarında,
isabet oranı,
işte,
150'ler civarında.
E,
böyle olmaz yani.
Böyle bir,
bunlara,
adli hata deriz.
Yani,
adliyede hata olmaz.
İnsanların özgürlüğünde,
insan haklarında hata olmaması lazım.
Veya,
çok az asgari olması lazım.
Ama,
görüyoruz hep,
nasıl kararlar verildiğini.
Hep görüyoruz.
Bir de bunun,
yanında başka şekiller de var.
Onları ifade etmek de istemiyorum.
Yani,
yargıç sorumluluk almalı.
Yargıç,
yani,
bir şey özgürlükler lehine olmalı.
Eğer dosyada bir karar verilmesi gerekiyorsa,
sorumluluk alıp,
onun altına imza atmalı yani.
Bir de,
yani,
yanlış karar verildiği gibi,
hatalı ve tarafkir kararlar verdiği gibi,
artı,
bir de,
yargılama çok uzun sürüyor.
Yani,
yargısız infaza dönüşüyor.
işte bugünlerde en fazla şikayet konusu olan,
rahatsızlık konusu olan o.
Bunun olmaması lazım.
Yani,
öyle insan bilirim ki,
işte,
onlarca yıl hapiste yatıp da,
işte,
en son bir yargı dayı karar verdi.
İşte,
bu bir takım şeyler,
serbest bırakıldı,
kıyamet koptu.
İşte,
olurdu,
olmazdı falan.
İşte,
bu neden,
yargının çok uzun bir,
safhadan sonra karar verilmesi,
yanlış kararlar verilmesi neden oluyor.
bir arkadaşımız vardı,
milletvekilliği yaptığı ismini,
şey yapmayacağım.
12 yıl cezaevinde yattı,
idamla yargılandı,
beraat etmiş,
beraat etti.
Yani,
biz onların iki dönem beraber milletvekilliği yaptık.
Güneydoğu'da bir ildeydi.
ve,
12 yıl,
bil fiil,
kesintisiz,
cezaevinde yattıktan sonra,
beraat ediyor.
Ondan sonra,
tabii milletvekili olarak seçildi.
Meclis de,
iki dönemde görevi yaptı.
Niye bunu söyledim?
Ya,
böyle bir şey olur mu?
Yani,
12 yıl,
yani,
insanın bütün,
onun,
o arkadaşımızın bütün gençliği,
bütün hayalleri,
mahvolmuştur.
Kim bilir ne çiniler çekmişti,
orada yatır,
kendi cezaevlerindeki durumlar,
işte,
eskiden biraz.
Sözünün başında ifade ettim ama,
eee,
böyle bir şey olmaz.
Yine geçmişte,
biliyorsunuz,
gözaltına alınıyordu,
gidiyordu,
eee,
evinden alınıyordu.
Niye alındığını bilmiyor insanlar.
Aylarca,
gözaltına dönüyordu.
Geçmişte,
insanlar gidiyordu,
sorgusuz,
sualsız,
evinden alınıyordu,
niye alındığını da bilmiyordu.
Eee,
ondan sonra,
aylarca,
yıllarca,
eee,
gözaltına tutuluyordu.
sadece,
yani,
veya,
işte,
tutuklanıyordu.
işte,
bu,
Avrupa,
Kopenhag kriterleri,
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin,
eee,
iştahatları doğrultusunda,
bu,
paketlerle,
biraz evvel,
eee,
sözün başında ifade ettiğim,
dokuz adet,
reform paketleri içerisinde,
bu değişiklikler de yapıldı.
yani,
adet suçlar dediğimiz,
eee,
basit suçlar,
eee,
yirmi dört saati geçmeyecek.
Diğer,
eee,
örgütlü suçlarda da,
dört gün,
eee,
gözaltında süresi var.
Ondan sonra,
hakim kararı olmadan,
hiç kimse,
tutuklanamaz.
İlkesi getirildi.
Eee,
eee,
hiç değilse bir sırr getirildi yani adın.
Ve,
eee,
tutuklanan insana da,
niye tutuklandığını,
eee,
bildireceksin.
eee,
yakınlarına bildireceksin.
Eskiden adamlar kayboluyordu.
Yok tutuklanıyor.
Nerede işte birçok da,
failli meçhullerin birçok kısmı da öyle gitti.
Hadi despot idarelerde,
eee,
demokratik olmayan ülkelerde bu olabilir.
Ama,
eee,
biz diyoruz ki,
Türkiye demokratik bir hukuk devlet.
Eee,
eee,
nerede kaldı hukuk devletin?
Nerede kaldı demokratiklik?
Ama Türkiye'de bundan yoğun bir şekilde yaşandı.
Efendim,
hukuk,
işte ilerliyor.
Programımızın,
eee,
gayesi de,
hukukun ilerleyişine katkıda bulunmak amacıyla,
bu konuşmaları gerçekleştirmek.
Programımızda katıl olduğunuz için çok teşekkür ediyorum Sayın Erkan'dır.
Ben de teşekkür ederim.
Böyle bir,
eee,
insan haklarıyla ilgili,
hukukun üstünlüğüne ilgili,
bir,
eee,
program yaptığınızdan dolayı,
çünkü,
eee,
insanlarımızın da bu konuda bilinçlendirmesi lazım.
Onu,
o kısmı eksik kaldı.
Bütün bunlara rağmen,
yani yasal değişiklik yapıldı,
altyapısı yani,
bunlarınla ilgili kontrol mekanizmaları,
eee,
kuruldu,
şu oldu,
bu oldu falan.
Bu da yeterli değil.
Yani,
uygulayıcıların mantaliteleri,
kafa yapıları,
eee,
uygun diyelim,
bu da yeterli değil.
Toplumsal duyarlılık çok önemli.
Toplumsal duyarlılık olmadan,
eee,
işlerin düzelmesi de mümkün değil.
Ama Allah'a şükür,
Türkiye'de o toplumsal duyarlılık da,
eee,
gelişmeye başladı.
Yani insanlar,
haklarını,
eee,
öğrenmeye başladılar.
Hak aramasını,
eee,
bildiler.
eee,
iki bin üç yılındaydı zannetsem,
eee,
biz komisyon başkanı olarak,
eee,
bir heyetle yanımda,
bir heyetle birlikte,
eee,
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne gittik.
Onlarla saatlerce tartıştık,
görüştük.
Dedik ki,
nedir,
neyse.
Bize şunu söylediler,
eee,
unutmuyorum.
Dediler ki,
ya,
Türk insanı,
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ni çok sevdi,
dediler.
Rakamlar verdiler.
Dediler ki,
bak,
geçmişte bize,
işte,
atıyorum,
şu kadar dava gelirdi yılda,
şimdi şu kadar,
yani gittikçe,
eee,
misliyle artmaya başladı.
Geometrik bir şekilde,
yani,
bin dosya geliyorsa,
iki bin dosya gelmeye başladı.
İki bin geliyorsa,
dört bin,
beş bin,
altı bin gelmeye başladı.
Türk halkı dediler,
yani,
bizim mahkemeyi çok sevdi artık,
dediler.
Dedikleri ne doğruluk vardı,
niye?
Sevmenin ötesinde,
bilinçlendi insanlar,
artık hakkını aramaya başladı.
Hakkına sahip çıktı.
Bu çok önemli.
Evet.
Bu,
yasal değişiklikten de önemli.
Yani,
yasal değişiklik yapılır,
yanlışlıkla,
yanlışlıkla ama,
insanlar hakkını,
hukukunu korur,
ve sahip çıkarsa,
o,
her şeyden önemlidir.
Benim gözlemle diyeyim,
Allah'a şükür,
sevinçle bunu söylüyorum,
artık insanlarımız,
bu bilinç düzeyine,
erişti sayılır.
Tam değilse,
dahi,
yani,
belli bir kesim işte,
okumuş kesim,
inşaAllah,
bu yönde,
çok bilinçlendi.
İnşaAllah.
Önemli bir şey.
Teşekkür ederim efendim,
son sözünüz,
yoksa,
Mehmet Bey zaten,
dolu dolu,
anlattı hepimize.
Evet efendim.
Gerçekten,
çok güzeldi.
Adil Yargı programımızın,
yeni bir bölümünde,
buluşmak umuduyla,
hayırlı günler efendim.
İzlediğiniz için teşekkür ederim.