WEBVTT

00:00.000 --> 00:07.360
Hayırlı günler sayın izleyicilerimiz. Adil Yargı programımızda bugün Avukat Ceyhun Gökdoğan'la birlikte konuğumuz Sayın Mehmet Elkatmış.

00:07.540 --> 00:08.320
Efendim hoş geldiniz.

00:08.380 --> 00:10.840
Teşekkür ederim. Hayırlı akşamlar, hayırlı yayınlar.

00:10.900 --> 00:15.880
İnşaAllah. Sayın Elkatmış'ı çok yakinen tanıyorsunuz. Türkiye'nin yakından tanıdığı bir SİMA.

00:16.200 --> 00:25.060
Kendisi hukukçu, Ankara Hukuk çıkışlı avukat ve dört dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde bulunmuş, uzun dönem milletvekilliği yapmış.

00:25.060 --> 00:31.480
Önemli komisyonlarda görev almış, Susurluk Komisyonu yakinen biliyoruz ve İnsan Hakları İnceleme Komisyonu.

00:31.700 --> 00:34.180
İnsan Hakları İnceleme Komisyonu son dönemde.

00:34.620 --> 00:38.980
Evet 2002-2007 arası, Beşil'e yakın.

00:39.100 --> 00:47.800
Evet sizin 1991'den 2007'ye kadar 16 yıl süren bir vekilliğiniz olduğu için çok tecrübelisiniz ve seyirleri çok iyi biliyorsunuz.

00:48.000 --> 00:50.680
Kanunları biliyorsunuz, yaşananları çok iyi biliyorsunuz.

00:50.680 --> 01:11.200
Özellikle sizin son başkanlık yaptığınız İnsan Hakları İnceleme Komisyonu'nun görev alanı içinde olan Türkiye'deki insan haklarına yönelik hukukun vatandaşları koruması ve Türkiye'deki ilerleyişi açısından insan haklarının geçmişe kıyasla şu dönem nasıl?

01:11.200 --> 01:17.600
Tabii geçmişe kıyasla bugünkü geldiğimiz nokta aynı değil.

01:18.000 --> 01:21.440
Çok dağlar kadar fark var, sabirca ise dağlar kadar fark var.

01:21.440 --> 01:31.140
Düşünün ki yıllarca 141. madde, ceza kanuni 141-143. maddeleri yürürlükteydi.

01:31.240 --> 01:42.080
Bir giyotin gibi düşünen insanları, inançlı insanları, her ağzını açan, aydın fikrini söyleyen insanları mahkum ediyordu.

01:42.080 --> 01:46.080
Yani cezalarda az bir ceza değildi.

01:46.620 --> 01:50.420
Ta ki 80'li yılların ortalarına kadar bu böyle devam etti.

01:51.620 --> 01:58.600
Yıllarca, yarım asırdan fazla bir yarım asır diyelim bir süre bu devam etti.

01:58.840 --> 02:05.240
Ondan sonra rahmetli Özal'ın döneminde işte Türkiye'nin de liberalleşmeye onların tabiriyle söylüyorum.

02:05.240 --> 02:14.560
Başlamasıyla birlikte ve bu 141-142 ve 160. maddelerin yürürlükten kaldırılmasıyla birlikte,

02:15.200 --> 02:21.700
o da kendisini rahmetli anıyorum, rahmetli Özal'ın çok büyük rol oldu onun eseri.

02:22.700 --> 02:27.620
Tabii ki rejim başka bir şey buldu bu sefer.

02:27.620 --> 02:36.440
Yani 140-140-160 kalktı ama bu sefer 312. malum maddeyi yürürlüğe koydular.

02:37.620 --> 02:41.800
O zamana kadar 312. maddenin varlığından kimsenin de haberdar değildi.

02:41.940 --> 02:46.620
Yani öyle 312. madde işleyen yoğun bir şekilde işleyen bir madde değildi.

02:46.620 --> 02:56.360
İşte bildiğiniz gibi Sayın Başbakanımız da o maddeden bir şiir okudu diye mahkum oldu.

02:56.540 --> 02:58.220
Siyasi hakları elinden alındı.

02:58.920 --> 03:04.620
Belediye Başkanlığı, İstanbul gibi bir büyük metropolinin halkın oyuyla gelen,

03:05.140 --> 03:09.860
ezici bir çoğunlukla gelen bir belediye başkanlığı elinden alındığı gibi,

03:10.520 --> 03:13.460
bundan böyle bütün siyasi hayatı da elinden alınmıştı.

03:13.460 --> 03:17.360
Oradan ama bugünkü noktaya geldik.

03:17.520 --> 03:23.660
Bugünkü noktada tabiatıyla her şeyi dört dörtlük diyemeyiz.

03:23.760 --> 03:30.260
Tabii mutlaka yine vardır bir takım bozuk olan, uygun olmayan şeyler,

03:30.940 --> 03:33.140
insan haklarını ihlal eden bir takım madde.

03:33.280 --> 03:35.660
İşte bugün de 300 birinci madde.

03:35.660 --> 03:39.480
Yani 312 kalktı ama şimdi bu sefer de 301 girdi.

03:39.480 --> 03:46.000
Ben eğer bu mantık, bu rejimi savunanlar diyeyim.

03:46.360 --> 03:54.380
Bu çarpık rejimi savunanlar mantığı ve onlar iş başında olsalar,

03:55.080 --> 03:59.460
301 de kaldırsam bu sefer başka bir maddeyi devreye sokarlar.

03:59.540 --> 04:04.180
Hiç aklımda olmayan, hiç ilgisi olmayan bir maddeyi devreye sokabilirler.

04:04.180 --> 04:09.560
Yani ifade özgürlüğü yönden bunu söyleyebilirim.

04:10.200 --> 04:12.360
İnanç özgürlüğü yönden keza öyle.

04:13.100 --> 04:17.400
Şimdi başka bir yönden başla işkence ve kötü muameleye bakarsan,

04:18.100 --> 04:20.180
orada da pek parlak değildi.

04:20.180 --> 04:33.400
Düşün ki Türkiye Avrupa Konseyi tarafından 1996'da Türkiye'deki insan hakları ve işkence ve kötü muamele ve insan hakları çok kötü noktada olduğu için

04:33.400 --> 04:35.340
denetim altındaydı.

04:35.980 --> 04:43.180
Ta ki 2004 yılında yanlış hatırlamıyorsam veya 2005 yılın başında kaldırıldı.

04:43.180 --> 04:45.480
Kaldırıldı, yani denetimden çıktı Türkiye.

04:46.080 --> 04:54.200
Çıktı da tamamen Türkiye, tamam her şey dört dörtlük, artık biz Türkiye'de her şey normal demediler.

04:54.820 --> 04:58.020
Bildiğiniz gibi Kopenhag kriterleri diye bir kriterleri vardı.

04:59.400 --> 05:09.160
Özellikle Mars'ta kriterleri ekonomiyle ilgiliydi ama Kopenhag kriterleri de insan hakları ile, demokrasi ile, hukukun üstünlüğü ile ilgiliydi.

05:09.160 --> 05:15.300
O yönden yine denetimler her yıl işte yerleme raporu diye rapor veriyorlar.

05:15.880 --> 05:24.260
Orada iki kategoride değerlendirilen insan hakları yönüyle bir de ekonomik yönden değerlendiriyorlar.

05:24.960 --> 05:31.200
Orada da insan hakları yönünde de bir takım tenkitler yapıyorlar.

05:31.900 --> 05:35.200
Ama şunu kabul etmek gerekir ki eski gibi değil.

05:35.200 --> 05:46.480
Niye değil? Bugün, işte, bugünkü hükümet yani AK Parti hükümeti döneminde, ondan evvelki hükümetinde son dönemlerinde birkaç tane paket çıktı biliyorsun.

05:48.140 --> 05:53.200
Sekiz tane uyum paketi, reform paketi dediğimiz paket çıktı meclisten.

05:54.500 --> 05:58.720
Bir de sonradan geçen dönem çıktı, dokuz oldu benim bildiğim kadarıyla belki.

05:58.720 --> 06:06.240
Yani, bu paket olarak çıkanlar, tabii devamlı yasalar çıkıyor, devamlı iyileştirmeler oluyor falan, onları söylemiyorum.

06:07.140 --> 06:10.220
İşte o çıkan paketlerden kaçıncı paketti?

06:10.320 --> 06:17.920
Dördüncü uyum paketinde, diğerlerinde de var da, dördüncü uyum paketinde özellikle işkence ve kötü muamele,

06:17.920 --> 06:26.740
insanlık suç olarak kabul edildi ve bu suçtan dolayı verilecek cezalar hem ağırlaştırıldı,

06:28.060 --> 06:33.720
hem de eskiden bu gibi suçlarda, bunun gibi başka suçlarda da vardı,

06:33.960 --> 06:35.780
kamu görevler işleri bu suçu zaten.

06:36.600 --> 06:40.400
Çünkü kişiler arasındaki işlenen suçlar, o adi suç dediğimiz suçlardır.

06:40.400 --> 06:42.360
Onlar ayrı bir kategoride değerlendirilir.

06:42.440 --> 06:47.000
Ama işkence ve kötü muamele suçları, özellikle güvenlik güçleri,

06:47.820 --> 06:51.820
yani kamu görevlileri, güvenlik güçlerinin işlediği suçlar olması hasebiyle,

06:52.740 --> 06:57.400
bu cezalarda bu suçları işleyenlerin yargılanabilmeleri eskiden,

06:58.800 --> 07:04.320
amirinin izine bağlıydı, yazılı izine bağlıydı.

07:04.460 --> 07:07.900
Tabii amirler de vermiyordu çünkü onlar da suç ortaklarıdır aslında.

07:07.900 --> 07:10.980
Yani bir kamu görevlisi, diyelim ki bir polis,

07:11.920 --> 07:18.900
amirinin eğer buna yatkın olmazsa veya amiri göz yummazsa veya amiri izin vermezse,

07:19.940 --> 07:21.880
böyle bir suç işlemezse zaten mümkün değil.

07:22.080 --> 07:22.660
Niye işlesin?

07:23.520 --> 07:27.240
Sadis insanlar vardır dünyanın her yerinde, her zaman vardır.

07:27.400 --> 07:30.960
O sadis insanlar bu gibi suçları her zaman işlerler.

07:31.300 --> 07:34.880
Bugün de işlerler, en ağır cezayı da ver, yine işlerler.

07:34.880 --> 07:49.780
Ama genellikle amirleriyle birlikte, yani onların emirleri doğrultusunda veya onların göz yummaları doğrusunda veya koruma garantisi vermeleri nedeniyle bu suçlar işleniyordu.

07:49.780 --> 07:54.800
İşte bu pakette, bu suçların cezaları arttırıldığı gibi,

07:56.300 --> 07:58.440
insanlık suçu kabul edildiği gibi,

07:59.400 --> 08:04.540
aynı zamanda amirlerinin yazılı izine gerek kalmadan,

08:04.780 --> 08:09.780
Cumhuriyet savcıları resen harekete geçme imkanı verildi.

08:09.780 --> 08:14.780
Tabii bu çok önemli bir meseleydi.

08:15.720 --> 08:19.860
Ondan evvel izin vermiyorlardı ve kapanıyordu da o ise.

08:20.120 --> 08:22.320
Adam suç işliyor, suç belli, apaçık.

08:22.860 --> 08:26.220
İnsanlık suçunu işlemiş, bir kötü muamele ve işkence yapmış.

08:27.140 --> 08:32.780
Bunları örneklerini hep biliyoruz yani bu ülkede yaşayan, hep biz o günleri gördük, yaşadık.

08:32.780 --> 08:42.000
Özellikle darbeler dönemi, ki darbelerin en yoğun olduğu, hesapsız olduğu dönemlerdir.

08:42.940 --> 08:48.860
Sıkı yönetim, olağanüstü hal dönemleri, kim kime dum duma hesabı, her şey yapılabiliyordu.

08:50.480 --> 08:55.640
Onun dışında normal zamanlarda da böyle olmayan dönemlerde dahi bu çok yoğun işleniyordu.

08:55.640 --> 09:03.980
Karakollar, cezaevleri, hamunu, diğer şeyleri bu işler için mekanlardı.

09:05.300 --> 09:08.280
Dolayısıyla bu izin kaldırıldı.

09:08.880 --> 09:14.960
Doğrudan soruşturma, savcılar geçme imkanı dağındı.

09:15.180 --> 09:18.480
Başka bir şey, önceden ne yapıyordu?

09:18.540 --> 09:20.240
İzin vermiyorlardı, kapatırıp gidiyordu.

09:20.240 --> 09:27.940
Birçok olaylar hepimizin şahit olduğu, gerçekten de yüreğimizi dağılayan bir takım olaylar da böyle oldu.

09:29.900 --> 09:37.120
İkinci bir değişiklik de, mahkemeye intikal edenler de yıllarca sürüyordu, yıllarca sürüyordu duruşma, mahkemelerde.

09:37.220 --> 09:38.860
Ondan sonra zaman aşıma uğruyordu.

09:38.860 --> 09:43.540
Zaman aşımına uğradıktan sonra da kapanıp gidiyordu yine.

09:45.340 --> 09:48.240
Çünkü Türkiye'de biliyorsunuz davalar çok uzun sürüyor.

09:48.940 --> 09:51.320
Arkadaşımız, okuçu olmazsa ise bile içindedir.

09:52.460 --> 09:53.440
Çok uzun sürüyordu.

09:53.520 --> 09:55.820
Otuz yıl süren işte dev yol davası mı ne?

09:55.880 --> 09:58.480
Otuz yıl sonra karara bağlanıp dağılacak.

09:59.600 --> 10:01.480
Çok dava zaman aşımına uğruyordu.

10:01.480 --> 10:06.100
Hele hele bu işkence ve kötü muamelelerin cezalar da düşük olduğu için,

10:06.620 --> 10:09.580
halde çok kısa bir süre içerisinde bunlar zaman aşımına uğruyordu.

10:10.720 --> 10:12.300
Zaman aşımı da ortadan kaldırdı.

10:12.460 --> 10:16.180
Yani dedi ki bu insanlık suçlarında zaman aşımı da olmaz.

10:17.220 --> 10:18.060
O da kaldırdı.

10:18.160 --> 10:25.780
Veya yargılanıyordu, cezada düşük o paraya çevirme ve erteleme sınırları içerisinde kaldığı için,

10:25.780 --> 10:30.820
çoğu zaman mahkemeler bunları ne yapıyorlardı?

10:31.000 --> 10:31.980
Paraya çeviriyorlar.

10:32.460 --> 10:35.300
Ondan sonra tecil dediğimiz, erteliyorlardı.

10:36.500 --> 10:40.180
O yapılan bir değişiklikle de bu da ortadan kaldırdı.

10:40.180 --> 10:45.840
Yani bu insanlık suçunu işleyenlere karşı zaman aşımı işlemeyeceği gibi,

10:47.240 --> 10:51.540
şikayete bağlı olmadığı gibi, herhangi bir izne bağlı olmadığı gibi,

10:51.540 --> 10:58.520
cezalar da arttırıldı ve paraya çevirilip erteleme imkanı da ortadan kaldırıldı.

10:59.500 --> 11:06.000
Yine bir değişiklik, adli tatil ile falan bu davalar görülmüyordu.

11:06.280 --> 11:08.160
Ondan dolayı da zaten çok uzun sürüyordu.

11:08.940 --> 11:12.080
Zaten Türkiye'de adli tatil de biraz uzun, bir buçuk aydı.

11:12.220 --> 11:13.420
Sonra kısalttık falan onu.

11:14.380 --> 11:14.980
Kısaltıldı.

11:14.980 --> 11:18.340
Adli tatil de dahi görülme durumu söz konusu oldu.

11:18.400 --> 11:19.600
Öyle bir değişiklik yapıldı.

11:19.600 --> 11:23.640
Onun da ötesinde önemli bir değişiklik daha yapıldı.

11:23.720 --> 11:30.600
O da şu, şimdi böyle bir suçtan dolayı yanıklanıp da mahkum olsa dahi,

11:32.300 --> 11:38.400
açılan tazminat davalarında devlet ödüyordu bu tazminatları.

11:38.500 --> 11:39.740
Devlete karşı açılıyordu.

11:41.620 --> 11:45.200
Dolayısıyla da adam yaptığıyla yanına kalıyordu.

11:45.200 --> 11:46.680
Zaten ceza düşük.

11:47.200 --> 11:54.100
O ceza verilirse, zaman aşımına falan uğratılmazsa, izin verilip yargılama yapılırsa, bütün bunları olduğunu farz edelim.

11:55.640 --> 11:57.780
Paraya çevirilip erteleniyordu.

11:58.440 --> 11:59.660
Şimdi onlar da ortadan kaldı.

11:59.980 --> 12:08.660
Veyahut da şey yapmasa dahi, ertelenmesa, paraya çevrilmese dahi tazminata gelince iş, devlete karşı o dava açılıyordu.

12:08.660 --> 12:11.080
Ve hazine ödüyordu bu şeyi.

12:12.040 --> 12:15.660
Kişilerine rücu getirildi yasayla.

12:17.660 --> 12:25.140
Ve Avrupa İnsanlar Hakları Mahkemesi'nin kararları da yargılamanın iadesi nedeni sayılmıyordu.

12:26.180 --> 12:28.420
En önemli özelliklerden bir tanesi de bu.

12:28.420 --> 12:32.640
Yani burada mahkum oluyor diyelim.

12:34.320 --> 12:36.260
Paraya çevriliyor, çevrilmiyor, erteleniyor.

12:37.900 --> 12:40.980
Bir ceza alıyor, az da olsa bir ceza alıyordu eskiden.

12:43.700 --> 12:46.380
Sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne geliyor.

12:46.740 --> 12:48.620
Orada bozduğunu farz edelim.

12:48.620 --> 12:52.080
Ama burada tekrar yargılanamıyordu.

12:53.480 --> 13:01.080
İşte Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında iade-i muhakeme nedeni sayılarak yeniden burada görülme şartı getirince,

13:01.720 --> 13:11.580
tabii bütün bu iyileştirmeler, bu suça meyyal olanlar veya bu suçu işleyenlere caydırıcı bir rol oynadı.

13:11.580 --> 13:20.420
Yani artık tabir caizse, bu suçu işlemek biraz cesaretici veya çok sadist olması gerekir insanların.

13:21.320 --> 13:22.760
Bu çok önemli bir gelişme.

13:24.720 --> 13:28.160
Ondan sonra Türk ceza kavunu tümden değişti.

13:30.420 --> 13:32.860
Daha da iyileştirmeler getirdi.

13:33.000 --> 13:37.920
Anayasada buna paralel bir takım değişiklikler de yapıldı.

13:37.920 --> 13:45.860
Ve neticede işte ondan dolayıdır ki Sayın Başbakan'ın siyasi hakları geri verildi.

13:45.940 --> 13:49.560
Bu iyileştirmeler, cezaların falan şey yapması neticesinde.

13:49.560 --> 14:04.540
netice itibariyle söylesek bir kısaca, geçmişe nispetle özellikle AK Parti hükümeti döneminde çok büyük gelişmeler sağlandı.

14:04.680 --> 14:05.980
Yeterli mi? Değildir.

14:06.080 --> 14:11.200
Eksikler vardır ama zaman içerisinde bunların da düzelteceğini umuyoruz.

14:11.200 --> 14:24.000
Evet, Başbakan'ın kendi şahsının ifadesiyle ki yani ülkeyi yönetenlerin şu andaki yaklaşımını belirten işkenceye sıfır tolerans diyor.

14:24.060 --> 14:26.860
Tabii bunun altyapısı da oluşturulur.

14:26.980 --> 14:30.980
Şimdi yasal mevzuatlar tamam, bunlar yapıldı.

14:31.760 --> 14:33.400
Peki bunları kim denetleyecek?

14:33.520 --> 14:37.280
Yargı kendi yargılama yönüne kendi denetimini yapacak.

14:37.280 --> 14:44.920
Ama yargıdan evvelki bu işlerin olmaması yani olduktan sonra, suç işlendikten sonra yargı devreye girer.

14:45.580 --> 14:48.420
Önemli olan suçun işlenmemesi.

14:49.060 --> 14:53.860
Onun için de işte bir takım bunun mekanizmeleri kuruldu, bir takım altyapısı oluşturulur.

14:53.920 --> 14:54.480
Ondan nedir?

14:56.940 --> 14:59.720
Bir takım insan hakları kurulları oluşturuldu.

14:59.720 --> 15:07.760
Bunları sayarsak da en alttan başlayarak il ve ilçe insan hakları izleme kurulları oluşturuldu.

15:08.920 --> 15:12.080
Cezaevlerini izleme kurulları oluşturuldu her cezaevinde.

15:14.420 --> 15:18.720
Onun bir üstü Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığı kuruldu.

15:19.300 --> 15:22.280
Başbakanlık İnsan Hakları Danışma Yüksek Kurulu kuruldu.

15:22.280 --> 15:28.280
Yine Başbakanlık İnsan Hakları Kurulu oluşturuldu.

15:31.280 --> 15:36.380
Bakanlıklar, her bakanlığın bünyesinde insan hakları daireleri oluşturuldu.

15:36.380 --> 15:44.420
Ondan sonra reform izleme kurulu oluşturuldu.

15:44.720 --> 15:56.260
Yani belli bazı yani güvenlikle ilgili İçişleri, Adalet gibi bakanlıkların müsteşarlarından bildiğim kadarıyla oluşan bir kurul.

15:56.260 --> 16:08.080
Her ayda veya gerek gördüğünde reformlar nasıl gidiyor yani bu yapılan değişiklikler de insan hakları yönüyle nasıl gidiyor?

16:08.900 --> 16:12.260
Onlar her toplanarak bunu izliyorlardı.

16:13.620 --> 16:18.080
Şikayetleri değerlendiriyordu ve yine bunların da üzerinde diyelim.

16:18.740 --> 16:20.820
Benim de bir dönem başkanlığını yaptım.

16:21.000 --> 16:24.960
Türkiye Büyük Millet Meclisi İnsan Hakları İnceleme Komisyonu vardı.

16:24.960 --> 16:29.200
Biz mesela o komisyonun beş yıla yakın başkanlığını yaptım.

16:29.760 --> 16:34.700
Biz mutat olarak illere gidiyorduk, ilçelere gidiyorduk.

16:34.820 --> 16:41.120
Nerede bir olay varsa yani toplumu derinden sarsan her olaya gitmek, yetişmek mümkün değil.

16:41.400 --> 16:47.220
Mümkün değil ama toplumu sarsan, derinden sarsan olaylara hemen müdahil oluyorduk.

16:47.320 --> 16:50.960
Resen hiç herhangi bir şikayete bağlı kalmaksızın.

16:50.960 --> 16:57.980
Gidip olayı inceliyorduk ve neyse gereğini ilgililere iletiyorduk.

16:59.140 --> 17:07.320
Aynı zamanda bu illerdeki bir ilçelerdeki insan hakları cezaevi izleme kurları gibi kurları topluyorduk.

17:07.320 --> 17:14.320
Onların çalışmalarını görüyorduk veya bazı şey onları ikaz ediyorduk.

17:14.320 --> 17:27.340
Cezaevlerini, karakolları, bir takım sosyal kuruluşları yani insan haklarının ihlali söz konusu olan kuruluşları ki ben buna sosyal kuruluşlar diyorum.

17:27.500 --> 17:38.600
Mesela çocuk yurtları, huzur evleri, gençlik merkezleri gibi, hastaneler gibi yerleri biz denetim altında tutuyorduk.

17:38.600 --> 17:46.580
Rehabitasyon merkezleri zaman zaman buralarda biliyorsunuz yoğun insan hakları ihlaller oluyordu basında sızan.

17:47.140 --> 17:49.620
Onlar bir çoğuna biz gidip incelemişizdir.

17:50.920 --> 18:06.600
Gerekli incelememiz neticede gördüğümüz kusurları, hataları, eksikleri de en üst düzeyde bakan ise bakan ile değil ise daha alt birimler ise bunlara ikaz ediyorduk.

18:06.600 --> 18:20.600
Ve tabi bütün bunlar bu işleri işleme meyyal olanlara karşı bir caydırıcı etki yaptığı gibi yapanın da yanına kalmıyordu.

18:21.860 --> 18:23.120
Bu çok önemli.

18:24.100 --> 18:25.700
İyileşmeler sağlanıyordu.

18:27.960 --> 18:32.060
Yasal bir, en önemli bana göre bir anayasal bir değişiklik de şu oldu.

18:32.060 --> 18:39.820
Yine bu dönemde yani AK Parti hükümeti döneminde anayasanın 90. maddesine bir son fıkra eklendi.

18:40.380 --> 18:40.860
Neydi o?

18:42.700 --> 18:46.720
Maddeye baktığımız zaman şudur o son fıkra.

18:47.440 --> 18:49.040
İnsan hakları konusunda.

18:49.040 --> 19:01.680
Uluslararası mevzuatla, uluslararası mevzuatla, ulusal mevzuat yani Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına bir ziddiyet varsa yani uymuyor sebebimle,

19:02.540 --> 19:12.640
uluslararası mevzuat önemlidir, öndedir, üstündür prensibi gereği anayasa böyle bir değişiklik yaptı.

19:12.640 --> 19:23.180
Yani çelişmesi halinde insan hakları konusunda ulusal mevzuatla, uluslararası mevzuat çeliştiği takdirde uluslararası mevzuat geçerlidir hükmü konuda.

19:23.260 --> 19:24.280
Bu çok önemli bir şey.

19:24.280 --> 19:41.420
Yani ben belki biraz şey olmayacak belki büyütmüş oluruz olayı ama Türkiye Cumhuriyeti devleti hiç bir insan hakları konusunda yasa olmasa dahi,

19:41.820 --> 19:49.580
sırf anayasanın bu eklenen son fıkrası, 90. maddenin son fıkrası dahi başlı başına her şeyi halleder tek bir madde.

19:49.580 --> 20:02.340
Niye? Çünkü uluslararası insan hakları konusu artık yıllarca, yüzyıllarca, belki binlerce yıl gelişe gelişe birinci kuşak insan hakları,

20:02.700 --> 20:10.660
ikinci kuşak insan hakları, üçüncü kuşak insan hakları dediğimiz bu iki insan hakları gelişe gelişe artık evrenselleşmiştir.

20:10.660 --> 20:22.420
Ve bu insan hakları evrensel kaydelerinin uygulanması da yine uluslararası denetime tabidir.

20:22.420 --> 20:32.520
Yani şöyle söyleyeyim, hiçbir ülke bugün diyemez ki ben arkadaş bağımsız bir ülkeyim, istediğimi yaparım, bana kimse karışamaz.

20:33.140 --> 20:33.860
Bunu diyemez.

20:33.860 --> 20:46.560
Artık globallaşan dünyada insan hakları çok önem harcettiğinden dolayı ve bu insanlık alemi de insan hakları ihlallerinden çok çektiği için,

20:47.420 --> 20:55.680
çok olaylar olduğu için, çok ızdıraplar, çileler çekildiğinden dolayı bir takım mekanizmeler kuruldu.

20:55.680 --> 20:57.440
Nedir bunların başında?

20:57.720 --> 20:59.060
İşte Birleşmiş Milletler.

20:59.400 --> 21:04.240
Ha Birleşmiş Milletler dört dört değil ama bir kuruluştur.

21:04.460 --> 21:13.120
Bütün dünyadaki bütün ülkeler oraya iki yüze yakın ülke, şu doksan kuşur zannedersem, ülke üyedir.

21:14.540 --> 21:21.900
Üye olmayan da herhalde ülke yok gibi, hani var kim işte milliyetçi Çin değil.

21:21.900 --> 21:34.000
O da Çin'in, Kızıl Çin'in şeyinden dolayı, Betos'undan dolayı, Beşli Güvenlik Konseyi'nde olduğu, söz sahibi olduğu için,

21:34.100 --> 21:37.900
ondan dolayı, yani onun gibi belki bir iki ülke kalmıştır, kalmamıştır.

21:39.400 --> 21:47.660
İşte Filistin gibi, Filistin'de yeni kabul edilen üyeliği, o da İsrail'in baskısıyla üye kabul edilmiyordu.

21:47.660 --> 21:53.520
Hatta o da dünyada bir yere kadar geldi.

21:54.220 --> 21:56.720
Bugünlerde üyelik için başvurusu da oldu.

21:56.980 --> 21:58.760
UNESCO'ya falan da üye kabul edildi.

21:59.600 --> 22:05.240
Yani Birleşmiş Milletler, Birleşmiş Milletler, işte İkinci Dünya Harbi'nden sonra,

22:05.960 --> 22:10.600
o çileli dönem nedeniyle kurulan bir kuruluş.

22:10.600 --> 22:18.300
Ne yapmıştır? Bu evrensel kaideleri toplayarak sözleşme haline getirmiştir.

22:18.380 --> 22:28.600
Nedir o? İşte hepimizin eskiden belli, ezberlediğimiz, Birleşmiş Milletler Evrensel Beyenlamesi'de Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Sözleşmesi.

22:28.600 --> 22:45.260
Onun yanında birçok sözleşmesi, işte siyasi haklar sözleşmesi, iktisadi haklar sözleşmesi, ikiz sözleşme, kadınlarla ilgili, çocuklarla ilgili, beş tane dersem ana sözleşmesi var.

22:45.260 --> 22:48.000
Türkiye'de bunların hepsini kabul etmiştir.

22:48.600 --> 23:01.080
Bunlardan da en önemli siyasi ve ekonomik haklar sözleşmeleri, ikiz sözleşme dediğimiz sözleşmeyi de AK Parti hükümeti döneminde kabul etmiştir, imzalamıştır ve meşten geçmiştir.

23:02.220 --> 23:13.640
Onun dışında, ondan sonra, Birleşmiş Milletler 45'te kurulduğuna göre, işte 48'de yanlış hatırlamıyorsam, tarihte hata etmiş olabilir.

23:13.640 --> 23:29.020
48 veya 49'da, Avrupa Birleşmiş Millet Teşkilatı'na paralel olarak, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Sözleşmesi'ne paralel olarak,

23:29.120 --> 23:34.920
yani evrensel beyennamesi paralel olarak, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi şey yapıldı.

23:35.020 --> 23:38.100
Türkiye'de onu ilk imzalayan ülkelerden bir tanesidir.

23:38.100 --> 23:44.680
Ve bir ayrı da Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kurulmuştur, bunun denetimine ilgili.

23:45.720 --> 23:52.940
Ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne paralel olarak da birçok sözleşmeler yapılmıştır.

23:53.040 --> 23:56.100
Bildiğim kadarıyla, benim başkan olduğum dönemde,

23:56.100 --> 24:03.860
190 küsur sözleşme ve protokol kabul etti Avrupa Konseyi,

24:04.520 --> 24:07.980
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne uygun olarak,

24:08.760 --> 24:12.380
bunlardan 90'ın üzerindeki sözleşmeyi Türkiye imzalamıştı.

24:12.380 --> 24:16.440
Birleşmiş Milletler'in bütün sözleşmelerini imzaladı.

24:16.560 --> 24:18.920
Yani biz insan hakları konusunda,

24:19.140 --> 24:21.920
bütün sözleşmeler tarafız.

24:22.560 --> 24:23.980
Şunu söylemek istedim,

24:24.840 --> 24:26.560
yani hiçbir ülke artık bundan böyle,

24:27.320 --> 24:29.740
ben bağımsız bir ülkeyim, bana kimse karışamaz.

24:29.940 --> 24:30.920
Karışırlar kardeşim.

24:31.880 --> 24:34.840
Sen, işte Irak'a ne diye karıştırlar,

24:34.960 --> 24:37.080
yani Irak'ta esas niyet başka,

24:37.080 --> 24:40.600
yani emperyalist devletlerin niyetleri başkadır ama,

24:41.460 --> 24:43.320
onu kamufle ederek ne diye karıştılar,

24:44.300 --> 24:45.540
Irak'a demokrasi getir,

24:45.720 --> 24:49.500
Sattam'ın zulmünden kurtaracaklardı güya,

24:50.240 --> 24:51.480
demokrasi gelecekti.

24:52.700 --> 24:53.360
O şeyle ama,

24:54.360 --> 24:55.860
işin aslı öyle değil tabii ki,

24:55.860 --> 24:57.400
oradaki petrol yerine,

24:57.500 --> 24:58.800
Orta Doğu'ya hakim olmak,

24:59.760 --> 25:02.760
gibi nedenler işin aslı.

25:03.440 --> 25:03.620
Ama,

25:04.640 --> 25:05.560
görünürdeki şey,

25:05.560 --> 25:08.300
söylenen demokrasi,

25:08.440 --> 25:09.180
insan hakları,

25:09.520 --> 25:11.220
hukukun üstünlüğünü getirmek.

25:12.620 --> 25:13.420
Aynı şey,

25:14.160 --> 25:14.560
işte,

25:16.100 --> 25:17.380
Libya'da,

25:17.520 --> 25:18.540
Kattafi'ye karşı da,

25:18.660 --> 25:19.900
aynı gerekçelerle,

25:20.080 --> 25:20.960
orada da petrol,

25:21.860 --> 25:22.200
işte,

25:22.920 --> 25:23.700
Afganistan'a,

25:23.980 --> 25:25.340
aynı nedenlerle,

25:25.620 --> 25:25.840
neydi,

25:25.940 --> 25:27.000
Taliban'ın güya,

25:27.380 --> 25:27.600
işte,

25:27.860 --> 25:29.460
zulmünden kurtaracağı,

25:29.560 --> 25:30.440
onun için geldi ama,

25:30.600 --> 25:31.600
oranın stratejik,

25:32.200 --> 25:33.360
konumundan dolayı,

25:33.580 --> 25:33.760
işte,

25:33.760 --> 25:35.320
Rusları,

25:35.720 --> 25:36.200
oradan,

25:37.500 --> 25:38.800
denize indirmemek,

25:38.920 --> 25:39.620
nedeniyle,

25:39.820 --> 25:41.100
işgal etmişti biliyorsun,

25:41.200 --> 25:41.740
Rusya orayı.

25:43.480 --> 25:44.080
Yani,

25:44.500 --> 25:45.740
bütün bunlar gösteriyor ki,

25:45.820 --> 25:46.720
artık hiçbir ülke,

25:46.840 --> 25:47.640
ben bağımsızım,

25:47.700 --> 25:48.040
iş dedim,

25:48.160 --> 25:48.440
yapar,

25:48.500 --> 25:49.620
bana kimse karışamaz,

25:50.100 --> 25:50.640
diyemez.

25:52.060 --> 25:52.660
Karışıyorlar,

25:52.940 --> 25:53.580
karışılır.

25:54.280 --> 25:55.100
Onun için de,

25:55.100 --> 25:56.340
uluslararası,

25:56.540 --> 25:57.040
bir takım,

25:57.540 --> 25:58.540
organizasyonlar,

25:58.740 --> 25:59.460
dediğimiz gibi,

25:59.640 --> 26:00.820
Birleşmiş Milletleri olsun,

26:01.700 --> 26:04.000
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi olsun,

26:04.580 --> 26:04.760
işte,

26:05.800 --> 26:06.520
efendim,

26:07.900 --> 26:09.460
savaş suçları mahkemesi olsun,

26:09.600 --> 26:09.740
işte,

26:09.800 --> 26:10.340
Yokosay'a,

26:10.440 --> 26:11.540
ne oldu,

26:12.540 --> 26:13.320
orada,

26:13.680 --> 26:14.920
insanlık suçu işleyenler,

26:14.980 --> 26:15.260
postunda,

26:15.340 --> 26:15.900
Hersek'te,

26:16.440 --> 26:16.860
orada,

26:17.380 --> 26:18.260
yargılanıyorlar.

26:18.260 --> 26:20.020
Niye?

26:20.280 --> 26:20.520
Sen,

26:20.640 --> 26:21.940
insanlık suçu işledin diye,

26:22.080 --> 26:22.260
orada,

26:22.420 --> 26:23.760
toplu katliamlar yaptın,

26:23.840 --> 26:24.980
Sipenitçe katliamı,

26:25.880 --> 26:26.780
bunların başında.

26:27.920 --> 26:28.580
Bütün,

26:28.920 --> 26:29.120
bu,

26:29.300 --> 26:30.180
sözleşmeleri de,

26:30.700 --> 26:30.920
biz,

26:31.080 --> 26:31.240
işte,

26:31.300 --> 26:31.820
kabul ettik,

26:31.900 --> 26:32.460
Türkiye olarak.

26:34.220 --> 26:34.500
Evet,

26:34.740 --> 26:35.100
yani,

26:35.420 --> 26:36.540
sözleşmeleri kabul etmemiz,

26:36.620 --> 26:36.940
gerçekten,

26:37.080 --> 26:37.860
insan hakları,

26:38.220 --> 26:39.220
demokrasi açısından,

26:39.320 --> 26:40.280
çok önemli bir gelişme.

26:41.040 --> 26:41.840
Altyapısı da,

26:41.900 --> 26:42.500
yavaş yavaş da,

26:42.580 --> 26:43.280
biraz ifade,

26:43.380 --> 26:44.440
evvel ifade ettiğim gibi,

26:44.540 --> 26:45.560
bunları denetleyecek,

26:45.680 --> 26:46.720
organizasyonlar,

26:46.860 --> 26:48.040
organlar kuruldu.

26:48.040 --> 26:51.120
İzleme kurulları,

26:51.240 --> 26:51.880
insan hakları,

26:51.940 --> 26:52.920
izleme kurulları,

26:53.220 --> 26:53.740
gerek,

26:54.480 --> 26:55.540
hükümet nezdinde,

26:55.740 --> 26:56.500
gerekse,

26:58.320 --> 26:59.060
daha,

26:59.720 --> 27:00.460
bakanlıklar,

27:00.600 --> 27:01.440
bünyesinde,

27:02.160 --> 27:02.380
işte,

27:02.640 --> 27:04.240
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde,

27:04.940 --> 27:05.500
90'da,

27:05.640 --> 27:06.180
insan hakları,

27:06.560 --> 27:07.500
Türkiye Büyük Millet Meclisi,

27:07.560 --> 27:08.140
insan hakları,

27:09.040 --> 27:09.760
inceleme konusu,

27:09.860 --> 27:10.740
90'da kuruldu.

27:10.760 --> 27:10.940
Evet.

27:12.620 --> 27:13.980
Her bakanlıkta,

27:14.080 --> 27:14.760
insan hakları,

27:14.760 --> 27:16.340
dairesi oluşturuldu.

27:16.340 --> 27:18.500
yani,

27:18.680 --> 27:18.820
bir,

27:19.500 --> 27:19.720
işte,

27:19.800 --> 27:20.820
yasaların dışında,

27:21.140 --> 27:21.740
tamam,

27:21.900 --> 27:22.300
yasalar,

27:22.420 --> 27:22.600
bir,

27:22.820 --> 27:23.300
hukuki,

27:24.100 --> 27:24.400
şey,

27:24.720 --> 27:25.200
yapıldı.

27:27.440 --> 27:28.240
Değişiklikler,

27:29.340 --> 27:30.340
anayasasından tut,

27:31.040 --> 27:32.960
yasalarına kadar.

27:33.800 --> 27:34.020
İki,

27:34.140 --> 27:34.540
bunları,

27:34.940 --> 27:35.960
denetleyebilecek,

27:36.060 --> 27:36.780
ve önleyici,

27:37.460 --> 27:38.460
tedbir olarak da,

27:38.840 --> 27:39.480
bir takım böyle,

27:39.560 --> 27:40.540
kurular oluşturuldu.

27:40.540 --> 27:42.100
E tabi,

27:42.160 --> 27:42.540
bütün bunlar,

27:42.620 --> 27:43.820
bütün bunlar yeterli mi?

27:43.940 --> 27:44.320
Değil.

27:45.020 --> 27:45.360
Yani,

27:45.540 --> 27:46.400
yasayla falan,

27:47.060 --> 27:47.540
pek bir,

27:48.200 --> 27:48.460
yani,

27:48.560 --> 27:48.980
yüzde yüz,

27:49.060 --> 27:50.440
hiçbir zaman netice anlamaz.

27:51.180 --> 27:51.600
Bundan,

27:52.020 --> 27:52.760
bin yıl evvel,

27:52.940 --> 27:54.200
konfüççüsün bir sözü var.

27:55.020 --> 27:56.260
Konfüççüs diyor ki,

27:57.880 --> 27:59.200
mealen söylüyorum tabi,

27:59.960 --> 28:00.500
ee diyor,

28:00.580 --> 28:01.160
hükümdar,

28:01.740 --> 28:02.360
padişah,

28:02.660 --> 28:02.960
kral,

28:03.120 --> 28:03.480
neyse,

28:03.740 --> 28:05.140
o zamanki şey,

28:06.400 --> 28:07.360
adil değilse,

28:07.360 --> 28:11.360
yasaya gerek yok diyor.

28:14.540 --> 28:15.900
Yasanın gereği yoktur.

28:16.140 --> 28:18.580
Eğer hükümdar adilse,

28:20.500 --> 28:21.620
yasaya gerek yok,

28:21.720 --> 28:22.920
yasaya gerek yok diyor.

28:23.100 --> 28:23.280
Hiç yok.

28:23.420 --> 28:23.640
Yani,

28:23.700 --> 28:24.180
olsa da olur,

28:24.260 --> 28:24.700
olmazsa da olur.

28:24.780 --> 28:25.740
Zaten adam adil,

28:25.840 --> 28:26.340
uyguluyor,

28:26.420 --> 28:27.140
hakkanete,

28:27.340 --> 28:28.560
insanına uygun bir,

28:28.920 --> 28:30.000
idare sergiliyor.

28:30.760 --> 28:31.020
Ama,

28:31.720 --> 28:32.880
adam adil değilse,

28:33.020 --> 28:34.340
sen istedin yasayı yap,

28:35.220 --> 28:35.680
ne oluyor?

28:36.140 --> 28:36.840
Adam uyumuyor.

28:36.840 --> 28:38.440
Çok doğru bir noktaya temas ettiniz.

28:38.440 --> 28:38.740
Yani,

28:39.300 --> 28:40.600
işin doğrusu,

28:40.960 --> 28:41.220
bizim,

28:41.340 --> 28:42.760
Türkçe'de,

28:42.900 --> 28:43.460
bir güzel,

28:44.120 --> 28:44.680
söz var.

28:44.820 --> 28:45.220
Belki yani,

28:45.420 --> 28:46.740
sözün kendi güzel değil de,

28:47.720 --> 28:48.040
yani,

28:48.260 --> 28:49.160
ifade ettiği,

28:49.380 --> 28:50.100
gerçek,

28:50.380 --> 28:51.540
yönüyle söylüyorum.

28:52.060 --> 28:53.260
İmam bildiğini okur,

28:53.560 --> 28:54.380
diye bir söz var.

28:55.140 --> 28:55.620
İşte bakın,

28:55.700 --> 28:56.700
biraz evvel ne dedik?

28:58.580 --> 28:59.360
Ceza kanunda,

28:59.460 --> 29:00.200
defalarca,

29:00.960 --> 29:02.000
değişikler yapıldı.

29:02.220 --> 29:03.020
Bir yanımda da,

29:03.060 --> 29:04.120
böyle bir not almıştım.

29:04.680 --> 29:05.060
Mesela,

29:05.060 --> 29:08.880
insan hakları ile ilgili bu paketlerden,

29:09.060 --> 29:10.200
yüz elli dokuncu madde,

29:10.480 --> 29:11.560
sekiz tane,

29:12.880 --> 29:13.980
reform paketinden,

29:15.460 --> 29:16.640
içerisinde,

29:17.180 --> 29:18.560
yüz elli dokuncu madde,

29:18.720 --> 29:19.660
üç defa değişti.

29:20.660 --> 29:21.500
Birinci pakette,

29:21.620 --> 29:22.380
üçüncü pakette,

29:22.460 --> 29:23.260
yedinci pakette.

29:24.380 --> 29:24.640
Ama,

29:26.520 --> 29:27.680
uygulayıcı bir takım,

29:27.800 --> 29:28.280
yasadaki,

29:28.460 --> 29:29.540
yasay uygulayıcıların,

29:29.660 --> 29:30.440
mantaritesi,

29:30.920 --> 29:31.740
kafa yapısı,

29:31.740 --> 29:34.280
uygun olmadığı için,

29:34.600 --> 29:34.860
adam,

29:35.260 --> 29:35.500
yine,

29:35.880 --> 29:37.280
hiçbir şey değişmemiş gibi,

29:38.140 --> 29:38.460
aynen,

29:38.680 --> 29:40.220
bu despot,

29:40.400 --> 29:41.160
şeyini,

29:41.240 --> 29:41.920
devam ettirdi,

29:42.420 --> 29:43.200
uygulamalarını.

29:43.240 --> 29:44.580
Üç yüz bir ile iki yüz eksen sekiz,

29:44.620 --> 29:45.600
şimdi aynı şey söz konusu.

29:45.660 --> 29:46.060
Aynı şey,

29:46.240 --> 29:46.460
yani,

29:46.780 --> 29:47.900
bütün adam ne değersin,

29:48.000 --> 29:48.320
diyor ki,

29:48.400 --> 29:49.260
sen ne yaparsan yap,

29:49.320 --> 29:49.560
ben,

29:50.220 --> 29:50.980
bildiğimi yaparım.

29:51.820 --> 29:52.180
Halbuki,

29:52.340 --> 29:52.640
yasa,

29:53.240 --> 29:53.800
iki türlü,

29:53.920 --> 29:55.020
hukukça arkadaşımız da,

29:55.140 --> 29:55.960
bildiği gibi,

29:55.960 --> 29:59.020
iki türlü yorumlanır.

30:00.080 --> 30:00.280
Yani,

30:00.360 --> 30:01.520
ikisi birlikte yorumlanır.

30:01.680 --> 30:01.900
Bir,

30:03.880 --> 30:04.680
lafsi yorum,

30:04.820 --> 30:05.040
yani,

30:05.240 --> 30:05.540
lafız,

30:05.600 --> 30:06.560
bu ne diyor bu kanun?

30:06.680 --> 30:06.940
Çünkü,

30:07.300 --> 30:07.940
kanunlar,

30:09.200 --> 30:10.300
sosyolojik şeylerdir.

30:10.940 --> 30:11.740
Matematik gibi,

30:11.860 --> 30:13.040
iki kere iki dört etmez.

30:13.300 --> 30:13.860
Matematik,

30:14.600 --> 30:16.040
dünyanın her döneminde,

30:16.840 --> 30:17.960
dünyanın her yerinde,

30:18.080 --> 30:19.020
iki kere iki dört eder.

30:19.140 --> 30:19.380
Yani,

30:19.640 --> 30:20.280
üç kere üç,

30:20.380 --> 30:20.860
dokuz eder.

30:21.920 --> 30:22.200
Bunu,

30:22.960 --> 30:23.940
nereye gidersen git,

30:24.220 --> 30:25.320
hangi devirde yaşarsan,

30:25.380 --> 30:25.500
yani,

30:25.500 --> 30:25.980
böyledir.

30:26.640 --> 30:26.880
Ama,

30:27.660 --> 30:28.840
hukuki metinler,

30:28.980 --> 30:29.480
böyle değil.

30:30.560 --> 30:31.440
Yoruma tabidir.

30:32.840 --> 30:33.240
Yani,

30:33.960 --> 30:34.680
onu,

30:35.740 --> 30:37.000
iyi yorumlarsan,

30:38.940 --> 30:39.600
iyi netice,

30:39.780 --> 30:40.340
şey yaparsan,

30:40.420 --> 30:41.400
onun için de derler ki,

30:42.240 --> 30:43.100
iyi bir kanun,

30:43.460 --> 30:44.720
kötü bir uygulayıcıların elinde,

30:44.840 --> 30:46.180
çok kötü neticeler verir.

30:47.220 --> 30:48.520
Kötü bir kanun da,

30:48.580 --> 30:50.640
iyi bir uygulayıcıların elinde,

30:50.920 --> 30:52.060
iyi neticeler verir.

30:52.360 --> 30:53.620
Şunu da sorabilir miyim o zaman,

30:53.720 --> 30:54.340
Sayın Aykatmış?

30:54.340 --> 30:55.080
Şimdi,

30:55.200 --> 30:56.240
uygulama alanında,

30:56.860 --> 30:57.600
işkence,

30:58.100 --> 30:59.260
insan hakları komisyonunda,

30:59.320 --> 31:00.020
siz uzun yıllar,

31:00.520 --> 31:01.120
buna baktınız.

31:01.660 --> 31:02.300
Önce Sayın,

31:02.480 --> 31:03.400
Göktuğa'na sorayım.

31:04.060 --> 31:04.300
Yani,

31:05.000 --> 31:06.140
uygulama alanında,

31:06.820 --> 31:07.960
siyasi iradenin koyduğu,

31:08.020 --> 31:08.440
işkenceye,

31:08.480 --> 31:09.220
sıfır tolerans,

31:09.720 --> 31:10.760
yargıya yansıyor mu?

31:10.860 --> 31:11.260
Şu anda,

31:11.500 --> 31:11.720
buna,

31:12.000 --> 31:13.180
yargının bakış açısı nasıl?

31:13.180 --> 31:16.240
Önceki dönemden başlayalım isterseniz,

31:16.320 --> 31:17.920
98'de 2002 yıllar arasında,

31:18.240 --> 31:18.840
açıkçası,

31:18.960 --> 31:20.540
Türkiye bir korku türeninden geçti.

31:21.380 --> 31:22.560
Birçok işkenceler oldu,

31:22.660 --> 31:23.460
ağır işkenceler oldu,

31:23.580 --> 31:23.860
hatta,

31:23.960 --> 31:25.000
insan haklarının,

31:25.060 --> 31:26.440
o dönemki komisyon başkanı,

31:26.480 --> 31:27.220
yanlış hatırlamıyorsam,

31:27.280 --> 31:27.600
Mehmet Bey,

31:27.680 --> 31:28.060
daha iyi bir,

31:28.160 --> 31:28.720
Sema Hanım'dı,

31:28.820 --> 31:29.560
Sema Pişkünsüt,

31:30.180 --> 31:31.000
karakolda,

31:31.060 --> 31:32.220
Filistin askısı buldular yani.

31:32.680 --> 31:33.860
Bu çok korkunç bir şeydi.

31:34.860 --> 31:35.880
Emniyet müdürlüğünde,

31:35.960 --> 31:36.720
bir karakolda,

31:37.120 --> 31:37.960
Filistin askısı çıktı.

31:37.960 --> 31:39.700
Yani insanlara işkence yapıldığı,

31:39.840 --> 31:40.920
İnsan Hakları Komisyonu'nun,

31:41.000 --> 31:41.760
başkanı tarafından,

31:41.860 --> 31:42.940
bizzat tespit edilmiş oldu.

31:42.960 --> 31:43.120
Yerinde.

31:43.380 --> 31:44.900
Yerinde tespit edilmiş oldu.

31:46.380 --> 31:47.600
Ne olursa olsun,

31:47.720 --> 31:49.160
Mehmet Bey'in de demin arz ettiği gibi,

31:49.700 --> 31:50.880
kanun ne kadar iyi olursa olsun,

31:51.080 --> 31:51.820
onu uygulayanlar,

31:51.920 --> 31:54.200
onu uygulama iradesini göstermedikleri anda,

31:54.920 --> 31:56.260
istenilen sonuç bir türlü alınamaz.

31:56.500 --> 31:57.300
İşkence yapmak,

31:57.540 --> 31:59.780
eski 765 sayılı TCK döneminde de suçtu.

32:00.240 --> 32:01.800
243 ve 245 vardı.

32:02.260 --> 32:04.840
Ama uygulama kısmına gelinmediği için,

32:04.840 --> 32:06.040
bir türlü sonuç alınamıyordu.

32:06.040 --> 32:08.500
Şimdi, 2002 yılından sonra,

32:08.720 --> 32:10.000
siyasi iradenin kararlılığı,

32:10.140 --> 32:10.860
tabii ki malumuz.

32:11.040 --> 32:11.240
Ama,

32:11.600 --> 32:12.920
tabii ki bu yetmiyor tek başına.

32:13.420 --> 32:13.620
Yani,

32:14.200 --> 32:15.540
adli kısmın da,

32:15.780 --> 32:17.920
aynı irade ve kararlılığı göstermesi gerekiyor.

32:18.480 --> 32:19.760
İşte oraya geliyorum.

32:20.620 --> 32:21.260
Yani şimdi,

32:22.660 --> 32:24.320
senin ne değişikliği yaparsan yap,

32:24.520 --> 32:24.760
adam,

32:25.580 --> 32:28.240
matematik gibi olmadığı için yasalar,

32:28.420 --> 32:28.660
yani,

32:28.960 --> 32:30.100
iki kere iki dört iler gibi,

32:30.220 --> 32:30.760
sabit bir şey,

32:30.840 --> 32:31.940
ama nihayetinde metindir.

32:32.940 --> 32:34.980
Bir metinden ben bir şey anlarım,

32:34.980 --> 32:36.760
siz değişik bir şey anlarsınız.

32:37.160 --> 32:39.000
Arkadaşımız değişik bir şey anlayabilir.

32:40.080 --> 32:40.860
Ama,

32:41.080 --> 32:43.260
bu anlayış içerisinde de,

32:43.680 --> 32:43.860
yani,

32:43.960 --> 32:44.340
hiç değilse,

32:44.400 --> 32:45.880
birbirine yakın olması gerekir.

32:46.620 --> 32:46.980
Ama maalesef,

32:48.380 --> 32:49.440
Türkiye'deki bu,

32:49.440 --> 32:50.280
katı,

32:50.660 --> 32:54.000
ideolojik saplantılar neticesinde,

32:54.140 --> 32:55.640
ideolojik yorumlanıyordu.

32:56.540 --> 32:58.320
İdeolojik davranıyordu.

32:58.540 --> 33:00.620
İdeolojiler ön planda olduğu için,

33:00.740 --> 33:01.720
o gözle bakıyordu.

33:02.480 --> 33:04.140
Hiç alakası olmayan bir şekilde,

33:04.540 --> 33:05.220
yorumlanarak,

33:05.440 --> 33:06.440
cezalar veriliyordu.

33:07.620 --> 33:08.380
Dolayısıyla,

33:08.380 --> 33:10.660
uygulama,

33:10.880 --> 33:11.800
çok önemli.

33:12.680 --> 33:13.600
Bunun için de,

33:13.700 --> 33:14.400
hakimlerimiz,

33:14.500 --> 33:15.280
savcılarımız,

33:15.460 --> 33:18.080
devamlı eğitime tabi tutuldu.

33:18.200 --> 33:19.340
Yurt dışına gönderildi.

33:19.440 --> 33:19.640
Yani,

33:19.700 --> 33:21.160
oradaki uygulamaları görürsün diye.

33:21.280 --> 33:22.660
Orpaya Sanatları Mahkemesi,

33:22.780 --> 33:23.300
kararları,

33:23.800 --> 33:24.600
tercüme edilerek,

33:24.960 --> 33:27.380
hakimlerin istifadesine sunuldu.

33:27.560 --> 33:28.800
Gerek dijital ortamda,

33:28.900 --> 33:30.020
gerekse kitaplar olarak,

33:31.160 --> 33:32.160
eğitimler,

33:32.360 --> 33:33.740
devamlı veriliyor.

33:33.740 --> 33:36.760
Ama bütün bunlara rağmen de,

33:37.280 --> 33:38.420
yine yeteldi.

33:38.560 --> 33:39.940
Çünkü adamın kafa yapısı,

33:40.120 --> 33:40.900
ona uygun değil.

33:41.060 --> 33:42.380
Mantralitesi uygun değil.

33:42.520 --> 33:43.800
İdeolojisi uygun değil.

33:46.260 --> 33:46.960
Onu değişik,

33:47.040 --> 33:48.680
ben böyle anlıyorum diyor.

33:48.780 --> 33:49.300
Kardeşim,

33:49.360 --> 33:50.780
böyle yazmıyor orada.

33:51.720 --> 33:52.860
Ben de öyle anlamıyorum.

33:54.060 --> 33:55.380
Yani bu kanun nedir?

33:55.380 --> 33:57.340
Biraz evvel de ifade ettiğim gibi,

33:57.780 --> 33:58.760
defalarca değişiyor.

33:58.800 --> 34:01.060
301. maddede defalarca değişti.

34:01.740 --> 34:03.380
Anayasa da ona uygun değişiklikler.

34:03.380 --> 34:03.880
yapıldı.

34:04.360 --> 34:05.080
Ama adamlar,

34:05.160 --> 34:06.080
yine katı bir şekilde,

34:06.200 --> 34:06.920
uygulamaya başladı.

34:06.960 --> 34:08.020
Ben öyle anlamıyorum diyor.

34:08.280 --> 34:09.200
Ya tamam,

34:09.340 --> 34:10.100
sen lafsını,

34:10.820 --> 34:11.620
sadece yasa,

34:12.320 --> 34:14.240
lafsan yorumlanmaz bir de,

34:14.680 --> 34:16.160
bu yasağı niçin konmuş?

34:16.340 --> 34:17.620
Nazım niye değiştirildiyse,

34:17.720 --> 34:18.640
niye değiştirilmiş?

34:18.820 --> 34:19.020
Yani,

34:19.920 --> 34:21.720
lafsına ve gayesine,

34:22.040 --> 34:22.480
bakılır.

34:23.780 --> 34:24.900
Öyle yorum adam,

34:25.040 --> 34:25.640
lafsını da,

34:25.720 --> 34:26.620
ben böyle anladım diyor.

34:26.840 --> 34:29.060
O yasanın gayesine de bakmıyor.

34:29.300 --> 34:30.220
Niye değişmiş?

34:30.300 --> 34:30.960
Ona hiç bakmıyor.

34:31.060 --> 34:32.060
Niye üç defa değişmiş?

34:32.180 --> 34:32.620
Bu madde işte,

34:32.700 --> 34:33.220
ona bakmıyor.

34:33.220 --> 34:33.940
niye anayasada,

34:34.000 --> 34:35.000
ona uygun değişiklik yapmıyor.

34:35.000 --> 34:35.600
Ona bakmıyor.

34:36.320 --> 34:37.560
İdeolojik bir gözle,

34:38.200 --> 34:39.880
ideolojisini öne çıkararak,

34:40.040 --> 34:41.040
katı bir şekilde,

34:41.780 --> 34:42.480
adamın şey,

34:42.660 --> 34:43.520
kafa yapısı o.

34:44.100 --> 34:45.520
E tabi bunu aşmak da,

34:45.640 --> 34:47.220
biraz zaman meselesi.

34:47.220 --> 34:49.880
işte hepimiz yaşadık bu ülkede,

34:50.000 --> 34:51.100
hep beraber yaşıyoruz.

34:51.100 --> 34:52.100
olanları görüyoruz,

34:52.100 --> 34:52.820
olanları görüyoruz.

34:52.820 --> 34:54.600
işte bir hakimler,

34:54.600 --> 34:55.100
hakimler,

34:55.100 --> 34:55.600
savcılar,

34:55.600 --> 34:57.080
bir kurulu diye bir kurulu vardı.

34:57.920 --> 34:59.920
Fikir ve vicdan özgürlüğüyle ilgili şeylerde,

34:59.980 --> 35:01.760
gerçekten özgürlükçü değil,

35:02.120 --> 35:04.360
daha cezacı bir anlayış hakimdi.

35:04.460 --> 35:04.720
Evet.

35:04.980 --> 35:06.560
Yani bu gerçekten yanlıştı.

35:06.560 --> 35:08.920
yani bir insanı eleştirmek,

35:09.120 --> 35:11.080
demokrasinin en doğal bir hakkıdır yani.

35:11.220 --> 35:12.240
Bir insan yanlış yapabilir,

35:12.680 --> 35:13.700
basın onu eleştirebilir,

35:14.160 --> 35:15.820
siyaset görevi yapanlar onu eleştirebilir.

35:15.820 --> 35:19.340
Zaten bu demokrasinin gereği,

35:19.340 --> 35:20.520
bir gereği olduğu gibi,

35:20.660 --> 35:21.820
insanlığın da bir gereğidir.

35:21.980 --> 35:22.100
Evet.

35:22.200 --> 35:23.340
Hani insanı tarif etti,

35:23.440 --> 35:24.940
değişik tarifler var insanın,

35:25.000 --> 35:26.640
ama bir filozofun birisi de diyor ki,

35:26.700 --> 35:28.040
insan düşünen bir varlıktır.

35:28.900 --> 35:30.880
E düşünmedikten sonra,

35:31.000 --> 35:32.080
insan düşünmeyene,

35:32.220 --> 35:33.560
zaten insan değildir,

35:33.660 --> 35:34.440
o sorum da değil.

35:34.640 --> 35:36.300
Yani şey olarak,

35:36.460 --> 35:36.840
dinen,

35:37.560 --> 35:39.800
akıllı olmayan insan,

35:39.920 --> 35:40.540
sorumlu değil.

35:41.380 --> 35:43.100
Cenab-ı Allah ondan bir soru da sormuyor.

35:43.100 --> 35:44.240
yani hiç o,

35:45.020 --> 35:46.980
öyle aynı tabir caizse,

35:47.120 --> 35:48.320
yani bir bitki gibi,

35:48.440 --> 35:48.920
bir şey gibi,

35:49.060 --> 35:49.740
sorumsuz,

35:49.900 --> 35:50.940
yok olup gidiyor.

35:51.560 --> 35:52.900
Ama düşünen insan,

35:53.600 --> 35:54.860
ötede de hesap verilecek.

35:56.180 --> 35:57.960
Yani hesabında,

35:58.080 --> 35:58.940
Cenab-ı Allah soracak,

35:59.060 --> 35:59.660
ben sana bak,

35:59.740 --> 36:00.260
aklı verdim,

36:00.340 --> 36:00.960
fikir verdim,

36:01.740 --> 36:02.760
dünyaya gönderdim,

36:03.080 --> 36:04.800
iyiliği de kötülüğü de sana gösterdim,

36:04.900 --> 36:05.320
ama sen,

36:06.100 --> 36:08.320
düşünmedin,

36:09.220 --> 36:10.860
kötü tarafa gittin,

36:10.860 --> 36:11.800
kötülük yaptın,

36:11.800 --> 36:12.880
gibi.

36:13.920 --> 36:15.920
İnsan düşünen bir varlıktır.

36:16.440 --> 36:17.240
İnsan düşünecek,

36:17.400 --> 36:17.820
sadece,

36:18.460 --> 36:20.100
düşünmekle de iş bitmiyor.

36:20.260 --> 36:21.300
Yani bir insan düşünsün,

36:21.380 --> 36:22.060
kendi kendine,

36:22.260 --> 36:22.580
ne olur,

36:22.680 --> 36:24.280
kendi kendine düşünen insan,

36:25.140 --> 36:26.900
kime faydası olur,

36:27.540 --> 36:29.240
düşündüğünü ifade edebilecek.

36:29.360 --> 36:29.480
Evet.

36:31.340 --> 36:32.240
E peki insan,

36:32.640 --> 36:33.620
ilk çağlardaki gibi,

36:33.700 --> 36:34.320
ifade edip,

36:34.520 --> 36:35.420
iyi bir fikir,

36:35.580 --> 36:36.640
kafanda geliştirdin,

36:36.780 --> 36:37.680
veya şeyde bir,

36:37.760 --> 36:39.060
zararlı fikirde olabilirsin,

36:39.060 --> 36:40.880
onu,

36:42.280 --> 36:43.120
ifade edeceksin.

36:44.200 --> 36:44.900
Etmediğin zaman,

36:44.980 --> 36:46.180
o fikir zaten fikir değil,

36:46.800 --> 36:47.460
düşünce değil.

36:48.680 --> 36:49.960
İfade etmek için de,

36:50.060 --> 36:51.100
bir takım şartlar lazım.

36:51.280 --> 36:51.460
Yani,

36:51.960 --> 36:52.920
eskiden olurdu,

36:53.080 --> 36:54.840
çok ilkel dönemlerde,

36:55.320 --> 36:55.720
üç kişi,

36:55.800 --> 36:56.820
beş kişiye söylerdin,

36:57.420 --> 36:58.620
veya o ilk çağlarda,

36:58.780 --> 36:59.360
Aristo'nun,

36:59.460 --> 37:00.100
Leflatun'un,

37:00.140 --> 37:00.380
şey yapıp,

37:00.440 --> 37:01.600
çıkıyordu o şeyde,

37:01.660 --> 37:02.520
Yunanistan'dakiler.

37:02.520 --> 37:02.940
Korumda.

37:03.520 --> 37:04.180
Oraya çıkıyor,

37:04.240 --> 37:05.000
orada konuşuyor,

37:05.100 --> 37:05.300
nerede?

37:05.400 --> 37:05.900
Orada işte,

37:06.020 --> 37:06.400
yüz kişi,

37:06.480 --> 37:06.920
iki yüz kişi,

37:07.000 --> 37:07.480
üç yüz kişi,

37:07.480 --> 37:08.880
sen de bin kişi.

37:09.300 --> 37:10.320
O zamanın şartlarında,

37:10.380 --> 37:11.160
onları anlatıyordu.

37:11.640 --> 37:13.160
Ama günümüz dünyasında,

37:14.080 --> 37:14.360
artık,

37:14.600 --> 37:15.840
iletişim vasıtalarının,

37:16.080 --> 37:17.860
bu kadar geliştiği bir dönemde,

37:17.980 --> 37:18.200
yani,

37:18.320 --> 37:19.040
üç beş kişiye,

37:19.120 --> 37:19.600
bin kişiye,

37:19.680 --> 37:20.340
iki bin kişiye,

37:20.440 --> 37:21.780
hadi bir konferans düzenlenir.

37:22.280 --> 37:22.560
Diyelim,

37:22.640 --> 37:23.680
stadyumda anlattı,

37:23.740 --> 37:23.960
ne diye,

37:24.200 --> 37:25.220
yirmi bin kişi geldi.

37:26.000 --> 37:26.320
Değil,

37:26.800 --> 37:27.100
bütün,

37:27.320 --> 37:28.580
insanlığa duyurman,

37:28.800 --> 37:30.340
bu iletişim vasıtalarında,

37:30.460 --> 37:31.200
faydalanmak için,

37:31.300 --> 37:31.760
gerekir.

37:32.080 --> 37:32.220
Evet.

37:32.340 --> 37:32.680
Yani,

37:33.600 --> 37:34.360
basın yayın,

37:34.620 --> 37:36.060
hürriyetinin olması gerekiyor.

37:36.060 --> 37:36.340
Yani,

37:36.420 --> 37:37.380
sadece düşünce,

37:38.040 --> 37:39.500
ve ifade özgürlüğü değil,

37:40.380 --> 37:42.480
basın yayın,

37:43.040 --> 37:44.540
özgürlüğünün de olması gerekiyor.

37:45.120 --> 37:45.540
E şimdi,

37:46.180 --> 37:46.520
artık,

37:46.600 --> 37:47.500
günümüz dünyasında,

37:47.600 --> 37:48.280
o kadar her şey,

37:48.400 --> 37:49.960
karmaşık bir hal aldı ki,

37:50.600 --> 37:50.840
yani,

37:51.100 --> 37:51.900
buralarda da,

37:51.960 --> 37:53.160
bir şey yapabilmen için,

37:53.640 --> 37:54.820
örgütlenmen gerekir.

37:55.460 --> 37:55.640
Yani,

37:55.700 --> 37:56.780
örgütlenme özgürlüğü.

37:56.900 --> 37:57.120
Yani,

37:57.220 --> 37:58.140
bu dört özgürlük,

37:58.200 --> 37:59.580
en azından birbirine bağlı,

37:59.840 --> 38:00.440
biri olmadan,

38:00.540 --> 38:01.040
diğeri olmaz.

38:01.840 --> 38:02.580
Örgütlenme özgürlüğü.

38:02.580 --> 38:03.200
Bu nedir?

38:03.960 --> 38:05.440
Siyasi parti olabilir,

38:05.760 --> 38:06.600
dernek olabilir,

38:06.860 --> 38:07.800
sivil toplum örgütü,

38:07.880 --> 38:08.620
vakıf olabilir.

38:09.680 --> 38:10.320
Bütün bunlar,

38:11.060 --> 38:11.860
ile birlikte,

38:12.240 --> 38:13.300
sadece düşünce,

38:13.980 --> 38:14.860
özgürlüğü,

38:15.020 --> 38:15.580
geçerlidir.

38:15.740 --> 38:16.100
Yoksa,

38:16.220 --> 38:16.840
yok kardeşim,

38:16.980 --> 38:17.460
sen düşün,

38:17.620 --> 38:18.280
istediğin gibi,

38:18.400 --> 38:19.280
derler insana,

38:19.340 --> 38:20.060
ya ne düşünüyorsun,

38:20.180 --> 38:20.920
hindi gibi derler.

38:21.920 --> 38:22.520
Böyle,

38:23.220 --> 38:24.080
düşünen bir insan,

38:24.160 --> 38:24.540
şey yapacak,

38:24.600 --> 38:25.840
ona biraz yarış çakalı,

38:25.840 --> 38:26.780
sen,

38:26.840 --> 38:27.760
niye,

38:28.000 --> 38:29.440
hindi gibi düşünüyorsun,

38:29.580 --> 38:29.880
denir.

38:30.220 --> 38:30.400
Evet.

38:32.600 --> 38:33.300
Gerçekten,

38:33.380 --> 38:34.200
düşündüğünü,

38:34.780 --> 38:35.740
ifade etmezse,

38:35.860 --> 38:36.400
ne yarar?

38:37.060 --> 38:38.000
İfade etmek için,

38:38.120 --> 38:39.000
şartlar gerekiyor.

38:39.100 --> 38:39.280
Onu,

38:39.500 --> 38:40.500
kitapsa,

38:40.580 --> 38:41.200
kitap yazıp,

38:41.300 --> 38:42.160
onu şey yapması,

38:42.340 --> 38:42.500
işte,

38:42.620 --> 38:43.160
konferansa,

38:43.260 --> 38:43.800
konferans,

38:44.340 --> 38:45.620
bir köşe yazılırsa,

38:45.720 --> 38:46.600
bir gazetede,

38:46.680 --> 38:47.200
bir yazılırsa,

38:47.460 --> 38:47.980
böyle bir şey.

38:48.580 --> 38:50.240
Bütün bunlar için de,

38:50.300 --> 38:52.000
bir örgütlenme gerekir.

38:52.560 --> 38:52.940
Yani,

38:53.140 --> 38:54.000
siyasi parti olur,

38:54.100 --> 38:54.640
vakıf olur,

38:54.760 --> 38:55.380
dernek olur,

38:55.380 --> 38:55.780
yani,

38:55.920 --> 38:56.760
herhangi bir şekilde.

38:58.900 --> 39:00.260
Örgütlenme özgürlüğü,

39:00.840 --> 39:01.600
bütün bunlar,

39:02.220 --> 39:02.740
birbirine,

39:02.800 --> 39:03.360
yani aslında,

39:04.200 --> 39:05.280
bütün özgürlükler,

39:05.380 --> 39:06.860
dediğimiz bütün özgürlükler,

39:07.040 --> 39:07.760
ne kadar işte,

39:07.900 --> 39:09.300
seyahat özgürlüğünden tut,

39:09.420 --> 39:10.660
çalışma özgürlüğünü,

39:11.500 --> 39:12.860
dernek özgürlüğü,

39:12.960 --> 39:15.780
yani ne kadar bildiğimiz özgürlükler varsa,

39:16.640 --> 39:17.200
hepsi,

39:18.420 --> 39:19.640
birbirine bağlıdır.

39:19.720 --> 39:20.440
Biri olmadan biri,

39:20.780 --> 39:21.340
mümkün değil.

39:21.540 --> 39:22.160
Kesinlikle öyle.

39:22.780 --> 39:23.340
Yani,

39:23.340 --> 39:26.160
301. maddenin,

39:26.320 --> 39:26.680
gerçekten,

39:27.060 --> 39:28.360
Sayın Bakan'ın açıklaması vardı,

39:28.440 --> 39:29.220
bugün ben onu okudum.

39:29.700 --> 39:30.400
Sayın Bakan,

39:30.540 --> 39:30.940
dedi ki,

39:31.140 --> 39:32.620
301. maddede,

39:32.720 --> 39:33.880
değişiklik yapılmamız için,

39:33.940 --> 39:34.040
dedi,

39:34.100 --> 39:35.780
bütün siyasi partilerin,

39:35.780 --> 39:35.900
dedi,

39:36.020 --> 39:37.560
mutabakatı lazım,

39:37.680 --> 39:37.800
dedi.

39:38.640 --> 39:38.900
Yani,

39:39.440 --> 39:40.980
hepsinin aynı fikre sahip olması gerekirdi.

39:41.220 --> 39:42.180
Bence bir an önce,

39:42.260 --> 39:43.780
değiştirilmesi gereken bir madde.

39:43.780 --> 39:45.880
301. maddeyle ilgili Sayın Bakan'ın.

39:45.880 --> 39:45.900
301. maddeyle ilgili Sayın Bakan'ın.

39:45.900 --> 39:47.520
301. şeyde çoğun,

39:47.640 --> 39:49.880
yani bütün partilerin şeyi gerekmez orada,

39:50.080 --> 39:51.680
meclisteki çoğunlukla olur da,

39:52.120 --> 39:52.600
anayasal,

39:52.600 --> 39:54.320
kendi şeyi olarak söyledi.

39:54.320 --> 39:55.180
O tabii yanlış söylemiş.

39:55.180 --> 39:56.080
Düşüncüsü olarak söyledi.

39:56.100 --> 39:57.520
O manada söylememiştir.

39:57.520 --> 39:57.760
Evet.

39:57.760 --> 40:00.620
Yani bu gerilim meydana getirmeden,

40:00.840 --> 40:02.180
herkes bunu el birliği yaparlar.

40:02.180 --> 40:03.300
Yumuşak bir geçiş yapmak için herhalde.

40:03.320 --> 40:03.560
Çünkü,

40:04.220 --> 40:05.820
herkes şimdi Türkiye'de,

40:05.920 --> 40:07.960
hangi görüşten olursa olsun,

40:08.740 --> 40:09.700
görünüşe göre de,

40:10.320 --> 40:11.660
herkes özgürlükten yana.

40:11.840 --> 40:12.940
Ama hadi dediğin zaman,

40:13.360 --> 40:13.860
herkesin,

40:14.120 --> 40:16.840
herkesin bir kırmızı çizgileri var.

40:17.240 --> 40:17.380
Evet.

40:17.620 --> 40:19.880
Bu kırmızı çizgileri öne sürüyorlar.

40:20.540 --> 40:21.880
İşte benim kırmızı çizgim var,

40:22.080 --> 40:23.500
şu olursa olur,

40:23.660 --> 40:25.640
öteki diyor benim de şu kırmızı çizgim var.

40:25.640 --> 40:27.240
İşte denen nedir?

40:27.240 --> 40:29.380
Ya bu kırmızı çizgileri bırak artık.

40:30.040 --> 40:30.360
Sivil,

40:30.960 --> 40:32.440
özgürlükçü bir anayasa yapalım.

40:32.920 --> 40:35.200
Sivil bir özgürlükçü anayasa yapalım.

40:36.120 --> 40:37.540
Herkes bunu istiyor ama,

40:37.920 --> 40:39.260
kırmızı çizgiler de maalesef,

40:39.360 --> 40:40.540
şimdiye kadar aşılamadı.

40:40.700 --> 40:43.160
İşte en son bu yapılan uyum komisyonu,

40:43.220 --> 40:43.560
inşaAllah,

40:44.620 --> 40:45.860
sözlerinde dururlarsa,

40:46.520 --> 40:46.800
inşaAllah.

40:49.500 --> 40:52.940
Sivil bir özgürlükçü anayasa yapılabilirse,

40:53.060 --> 40:54.120
bu çok büyük bir başarı.

40:54.120 --> 40:56.120
Türkiye'de her şey daha iyi olacak.

40:56.120 --> 40:58.140
Ben bir noktaya daha temiz etmek istiyorum.

40:58.540 --> 41:00.620
288. madde için de aynı söz konusu.

41:01.020 --> 41:04.760
Demin Sayın Erkatmiş onunla ilgili de vurgu yaptı.

41:05.560 --> 41:06.600
Bir şeyle ilgili olarak,

41:06.660 --> 41:10.320
yani mahkeme bir karar verebilir veya bir yargı süreç olabilir.

41:10.920 --> 41:14.140
Onunla ilgili bir beyanat açıklamanın hiçbir şekilde suç olmaması gerekiyor.

41:14.140 --> 41:16.480
Yani yargıçlar da insan çünkü,

41:16.660 --> 41:19.780
onlar da hata yapma insan faktörü olduğu için mutlaka var.

41:20.600 --> 41:24.620
Bir beyanat yayınlandığında veya açıklayıcı bir beyan olduğunda,

41:24.620 --> 41:28.200
basında, bununla ilgili bir yargı sürecinin başlamaması gerekiyor.

41:28.820 --> 41:35.020
Onun için de yani 288. maddenin de bu manada değişmesi veya kaldırması gerektiğidir.

41:35.020 --> 41:38.480
Tabii yani sadece konu 301. madde değil.

41:39.240 --> 41:46.840
Yani ceza kanıda çok böyle uymayan demokrasiye, hukuka uymayan madde var.

41:46.920 --> 41:48.440
Maalesef onlar duruyor.

41:48.600 --> 41:51.180
Yani sadece ceza yasaları da değil.

41:51.180 --> 41:56.920
Türkiye'de yuvarlak bir rakam söylenirse,

41:57.580 --> 42:00.120
15 bin civarında yasa var.

42:01.300 --> 42:04.360
Yani bunlardan bir kısmı yürkten kalkmıştır.

42:05.080 --> 42:06.860
İşte süreli olan yasalar vardır.

42:06.860 --> 42:09.860
Ama toplam cumhuriyetten bu tarafa,

42:10.380 --> 42:17.200
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kabul ettiği yasa şeyi 15 bine yaklaşmıştır.

42:17.200 --> 42:21.400
Yani az değil.

42:21.520 --> 42:21.740
Evet.

42:22.180 --> 42:25.420
Şimdi Ceyhun Bey anlatırken düşündüm.

42:26.180 --> 42:28.000
Tabii ki ifade ve beyan özgürlüğü var ama,

42:28.360 --> 42:32.240
basının çok hassas bir tavır göstermesi gerekiyor.

42:32.240 --> 42:34.560
Şimdi dönemimizdeki yaklaşımla,

42:34.660 --> 42:36.180
geçmişteki yaklaşım bir değil.

42:36.280 --> 42:39.080
Ben 99'da çok iyi hatırlıyorum.

42:40.460 --> 42:41.740
Beyan özgürlüğü ama,

42:42.320 --> 42:43.660
hele resmi makamda bulunan biri.

42:43.780 --> 42:45.740
Mesela 99 yılının İçişleri Bakanı,

42:45.740 --> 42:47.740
bir beyanda bulunuyor.

42:48.740 --> 42:49.960
Yargının yönünü belirliyor.

42:50.340 --> 42:53.120
Şimdi bakın, yani yargıyı etkileyen bir beyanda bulunmak,

42:53.200 --> 42:54.560
hele hele bir resmi görevli için,

42:55.660 --> 42:57.240
yani tamamen bir baskı.

42:57.420 --> 42:58.280
Onu bırak.

42:58.480 --> 42:58.660
Evet.

43:00.040 --> 43:02.200
Basın mesela o dönemde,

43:02.280 --> 43:06.220
99, 98, 2002 yılında o işkencenin en fayda olurken,

43:06.300 --> 43:09.000
99'daki bazı davalarını soruşturma aşamalarında,

43:10.740 --> 43:13.680
basın tam bir kamuda infial oluşturuyordu mesela.

43:13.680 --> 43:15.860
Ve ona binaen de tutuklama yapılıyordu.

43:16.180 --> 43:18.940
Maalesef yargısız infaz dediğimiz olay oluyor.

43:19.100 --> 43:20.900
Yani maalesef Türkiye'de,

43:20.980 --> 43:22.380
şimdilerde de oluyor.

43:23.680 --> 43:25.340
Yapanlar da baştan,

43:25.680 --> 43:29.080
basın mensupları bunun öncülüğünü yapıyorlar.

43:29.460 --> 43:31.020
Basın yoluyla bu yapılıyor.

43:31.020 --> 43:32.780
Öyle bir kamuoyu oluşturuluyor ki,

43:33.640 --> 43:36.200
yargısız infaz yapıyor.

43:36.360 --> 43:37.960
Bakıyorsun, sen de hayret ediyorsun.

43:38.180 --> 43:39.360
Yani bir insan daha,

43:39.580 --> 43:44.580
halbuki insanlar mahkum oluncaya kadar,

43:44.700 --> 43:46.360
yani mahkeme kararına kadar suçsuz sayılırlar.

43:47.360 --> 43:49.500
Berat-i cimmet asıldır diye eski tabirle,

43:50.040 --> 43:51.940
ifade edilen gibi,

43:52.120 --> 43:53.180
ifade edildiği gibi.

43:53.640 --> 43:55.260
Ama Türkiye'de peşinen adam.

43:55.260 --> 43:57.360
Yani hem de olduğundan dışarı,

43:57.500 --> 43:59.220
başka bir şekilde getirilerek,

44:00.200 --> 44:03.880
yargısız infazla insanlar peşinen mahkum ediliyor.

44:04.020 --> 44:07.220
Burada tabii bu kadar yasal değişiklik ileri oldu.

44:07.500 --> 44:10.580
İşte uygulayıcılar da yanlış uygulayı dedik.

44:10.820 --> 44:12.860
Sizin dediğiniz etki alanına geleceğim.

44:12.860 --> 44:18.420
Şimdi yasalar tabii matematik değil dedik.

44:18.620 --> 44:19.580
Yoruma tabidir.

44:20.920 --> 44:22.260
Mahkemeler yanlış oldu.

44:22.400 --> 44:24.680
Ama burada yüksek yargının,

44:24.960 --> 44:27.920
rolü çok önemli olması gerekir.

44:28.040 --> 44:29.300
Yüksek yargı niye koyuyor?

44:29.440 --> 44:30.860
Mahkemelerin verdiği kararda,

44:30.940 --> 44:34.660
herhangi bir yanlışlık olması durumunda,

44:34.840 --> 44:37.460
yüksek yargı bu yanlışlığı giderecek.

44:37.460 --> 44:39.540
Ve yüksek yargı da,

44:39.960 --> 44:42.400
iştihat dediğimiz şeyler geliştirecek.

44:42.400 --> 44:45.460
Yani iştihadı birleştirme kararları verecek.

44:45.760 --> 44:49.040
Yani iştihadı birleştirme kararları da kanun gibidir.

44:49.300 --> 44:50.820
Yani kanun yerine geçen bir şey.

44:52.020 --> 44:55.360
Ama maalesef bizdeki yüksek yargı organı,

44:55.400 --> 44:56.900
bu Anayasa Mahkemesi'nden tut,

44:57.000 --> 44:58.480
yargı tayına, danış tayına kadar,

44:58.660 --> 45:00.400
ki bu üç yüksek yargı organı,

45:01.600 --> 45:02.620
iştihat vermiyor.

45:02.620 --> 45:06.560
Yani iştihat yapmadığı bir şey söz konusu değil.

45:07.680 --> 45:10.620
Eğer bu yüksek yargı,

45:10.620 --> 45:16.280
Türkiye'deki hiçbir değişikliği yapılmasa dahi,

45:16.380 --> 45:17.260
yani bundan böyle,

45:18.360 --> 45:20.140
hiçbir yasa yapılmasa dahi,

45:21.640 --> 45:22.580
mevcut yasaları,

45:22.980 --> 45:24.580
çağdaş bir yorumla,

45:25.660 --> 45:29.180
bir hukuk adamı mantığıyla yorumlasalar,

45:29.920 --> 45:31.200
iştihat geliştirseler,

45:31.400 --> 45:33.040
yeni hiçbir yasa da gerek yok.

45:33.040 --> 45:34.220
Ama öyle olmuyor.

45:34.900 --> 45:35.580
İşte görüyorsun,

45:36.200 --> 45:38.160
istedikleri gibi onları da yorumluyorlar.

45:38.700 --> 45:40.340
Anayasa Mahkemesi'ne gidiyorsun,

45:40.480 --> 45:42.460
işte 367 rezaleti.

45:43.100 --> 45:43.260
Yani,

45:44.100 --> 45:45.600
böyle kabul edilecek bir şey mi?

45:47.800 --> 45:51.100
367 rakamını dahi kabul etmiyor adam.

45:51.100 --> 45:53.740
Öyle değil diyor.

45:54.840 --> 45:55.440
Yargıtay,

45:55.640 --> 45:56.240
ona keza,

45:56.440 --> 45:58.700
Yargıtay'ın hali apayrı bir şey.

46:00.000 --> 46:01.340
İstediği gibi yorumluyor,

46:01.440 --> 46:02.440
kendine göre yorumluyor,

46:02.500 --> 46:03.780
adamına göre yorumluyor.

46:04.720 --> 46:06.900
Ondan dolayı zaten bütün bu sıkıntılar,

46:07.040 --> 46:08.000
yasa eksikliği,

46:08.160 --> 46:09.200
ondan dolayıdır ki,

46:09.280 --> 46:10.500
yasalar devamlı değişiyor,

46:10.600 --> 46:11.220
devamlı değişiyor.

46:11.340 --> 46:11.480
İşte,

46:11.640 --> 46:13.040
159. madde,

46:13.220 --> 46:13.440
3,

46:13.920 --> 46:15.280
ceza kanunda değişti,

46:15.380 --> 46:16.360
4 defa değişti.

46:16.360 --> 46:22.300
159. maddenin son fıkrasında diyor ki,

46:22.720 --> 46:23.680
tenkit maksadı,

46:23.760 --> 46:24.280
eleştiri,

46:24.860 --> 46:27.740
maksadıyla söylenen sözler diyor,

46:27.860 --> 46:29.000
suç oluşturmaz.

46:29.480 --> 46:29.720
Ama,

46:30.260 --> 46:30.860
birisi çıkıyor,

46:30.940 --> 46:31.840
birisini eleştiriyor.

46:32.100 --> 46:32.580
Ama o da,

46:33.220 --> 46:35.420
suç olarak o madde içerisinde suç sokuluyor.

46:36.140 --> 46:37.320
Yani eleştiri ayrı,

46:38.000 --> 46:39.200
kasıt suç ayrı.

46:39.840 --> 46:40.080
Ama,

46:40.080 --> 46:40.960
o da almıyor.

46:41.120 --> 46:41.320
Adam,

46:41.620 --> 46:43.520
sanki o fıkra hiç yokmuş gibi,

46:44.120 --> 46:44.640
davranıyor.

46:45.160 --> 46:45.760
Yani burada,

46:45.760 --> 46:47.100
yüksek yargının,

46:47.840 --> 46:48.260
tutumu,

46:48.920 --> 46:49.480
çok önemli.

46:49.720 --> 46:50.140
İştihat,

46:50.740 --> 46:52.060
geliştirmesi çok önemli.

46:52.200 --> 46:52.740
Ama maalesef,

46:52.800 --> 46:54.080
onlar da bu görevi yapmıyorlar.

46:54.500 --> 46:55.460
Veya kötü yapıyorlar.

46:56.620 --> 46:56.880
İşte,

46:57.500 --> 46:59.320
Sayın Başbakan'ın mahkumeti falan da o.

46:59.800 --> 47:00.640
Bir şiir okuyor.

47:01.180 --> 47:01.720
Ya şiir,

47:02.140 --> 47:03.400
kendi de yazmış diye şiiri.

47:04.380 --> 47:04.700
Bir,

47:04.860 --> 47:05.720
bildiğimiz,

47:05.840 --> 47:06.440
bu ülkenin,

47:06.520 --> 47:08.460
ideolojisinde katkısı olan,

47:08.460 --> 47:10.500
kuruluş ideolojisinde katkısı olan,

47:10.600 --> 47:11.460
Ziyakkalp'un,

47:11.920 --> 47:12.460
yazdığı,

47:13.260 --> 47:13.440
ve,

47:13.440 --> 47:16.280
Milli Eğitim Bakanlığı'nın da,

47:16.360 --> 47:17.000
bütün okullara,

47:17.100 --> 47:18.360
tebliğ değer dergisinde,

47:18.500 --> 47:19.640
tavsiye ettiği bir şiir.

47:21.040 --> 47:22.220
Her zaman da okunan,

47:22.340 --> 47:22.760
söylenen,

47:23.660 --> 47:24.880
teşvik edilen bir şiir.

47:25.380 --> 47:25.540
Ama,

47:25.540 --> 47:28.380
onların mantığına,

47:28.520 --> 47:30.700
mantar etmesine uygun olmayan,

47:30.780 --> 47:34.340
böyle bir mantık,

47:34.440 --> 47:36.640
bu apaçık bir müdahaledir.

47:37.220 --> 47:39.380
Apaçık bir yönlendirmedir.

47:40.100 --> 47:40.880
Talimattır bu.

47:41.500 --> 47:41.820
Halbuki,

47:41.940 --> 47:43.140
yargı bağımsızdır diyoruz.

47:44.180 --> 47:44.440
Peki,

47:44.520 --> 47:46.240
nerede kaldı yargının bağımsız olduğu?

47:46.780 --> 47:47.280
Bunun gibi,

47:47.280 --> 47:47.840
birçok ben,

47:47.980 --> 47:49.620
bu ekstrem bir örnek olduğu için,

47:49.620 --> 47:52.660
hep beraber yaşadığımız için,

47:52.760 --> 47:53.540
bu rezaleti,

47:54.240 --> 47:55.260
onun için şey yapıyorum.

47:55.400 --> 47:55.500
İşte,

47:55.620 --> 47:56.900
Anayasa Mahkemesi'ndeki,

47:57.060 --> 47:58.640
bu 367 şeyindeki,

47:58.840 --> 47:59.420
etkileri,

47:59.540 --> 48:00.120
hep biliyoruz.

48:00.780 --> 48:01.660
Yüksek yargıda,

48:01.720 --> 48:02.620
bu olduktan sonra,

48:03.700 --> 48:04.540
diğer yargıda,

48:05.240 --> 48:05.460
yani,

48:05.580 --> 48:07.740
daha alt kademedeki yargıda,

48:07.740 --> 48:11.020
ve güvenlik güçlerinde,

48:11.660 --> 48:13.640
neler yapılmaz,

48:13.720 --> 48:14.220
siz düşünün.

48:14.320 --> 48:15.020
Biz biliyoruz,

48:15.120 --> 48:16.400
yani yakinen biliyoruz.

48:16.460 --> 48:16.920
Siz şimdi,

48:17.420 --> 48:19.280
çok uzun yıllar bunu gözleme dayalı,

48:19.820 --> 48:21.420
olayların içinde olduğunuz için,

48:21.500 --> 48:22.800
siz yakinen de biliyorsunuz.

48:23.480 --> 48:24.140
Ama biz de,

48:24.220 --> 48:25.800
98-2002 yıllar arasında,

48:25.880 --> 48:27.100
özellikle 99 yılında,

48:27.620 --> 48:29.200
Türkiye'deki işkence olaylarını,

48:29.520 --> 48:30.300
hani,

48:30.300 --> 48:31.800
hekimeliği çekene sor demişler.

48:32.160 --> 48:33.380
Biz yakinen bildiğimiz için,

48:34.000 --> 48:36.420
o dönemdeki yaklaşımları da biliyoruz.

48:36.420 --> 48:38.440
o işte,

48:38.540 --> 48:39.800
tolerans gösterilmesi,

48:40.060 --> 48:40.840
şimdi değişiyor.

48:40.980 --> 48:41.740
Allah'a şükür onlar,

48:41.820 --> 48:42.220
düzeliyor.

48:42.720 --> 48:43.040
O yüzden,

48:43.440 --> 48:44.420
yargıya taşınmış,

48:44.580 --> 48:45.800
işkence davalarında,

48:46.480 --> 48:47.980
hakikaten yargı mensuplarının,

48:48.800 --> 48:51.160
işkence sıfır tolerans anlayışıyla yaklaşıp,

48:52.080 --> 48:52.960
Türkiye'nin,

48:53.440 --> 48:55.220
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde de,

48:55.600 --> 48:57.240
hep mağdur olmasını engelleyen,

48:57.240 --> 48:58.740
ve geçmişin o,

48:59.340 --> 49:00.700
kötü dönemini,

49:00.820 --> 49:02.220
o safrasını temizleyen,

49:02.840 --> 49:03.360
hukuki,

49:03.740 --> 49:06.380
kanuni ve vicdani bir tavır içinde olmaları gerekiyor.

49:06.420 --> 49:09.140
Ben bir cümleyle konuyu şey yapayım isterseniz.

49:09.840 --> 49:10.920
Dosyada eğer,

49:11.300 --> 49:12.960
sanıkların işkence yaptığına dair,

49:13.080 --> 49:14.200
adli tıp raporu varsa,

49:14.800 --> 49:15.680
bu işkence kararı,

49:15.820 --> 49:17.440
yani işkence cezasından,

49:17.840 --> 49:19.040
mahkumiyet kararı vermek için,

49:19.440 --> 49:20.180
yeterli olmalıdır.

49:20.180 --> 49:22.420
başka hiçbir şey aramaya gerek yok yani.

49:22.600 --> 49:22.780
Eğer,

49:23.500 --> 49:25.060
devletin adli tıp kurumunun,

49:25.720 --> 49:27.460
sanıkların işkence yaptığına dair,

49:28.160 --> 49:30.000
mağdurlara işkence yaptığına dair,

49:30.480 --> 49:31.240
raporları varsa,

49:32.440 --> 49:34.980
artık mahkemenin bir şeye bakmasına gerek yok zaten yani.

49:35.180 --> 49:35.480
Burada,

49:35.740 --> 49:36.980
konunun uzmanı olan kişiler,

49:37.520 --> 49:38.520
işkence var demiş artık,

49:38.640 --> 49:39.740
başka bir şey aramasına gerek yok,

49:39.840 --> 49:40.820
başka dille de gerek yok.

49:41.120 --> 49:42.280
Bu yeterli olması gerekiyor.

49:42.280 --> 49:43.160
Evet,

49:43.520 --> 49:43.740
tabii.

49:44.580 --> 49:44.820
Şimdi,

49:45.080 --> 49:45.900
maalesef yani,

49:46.240 --> 49:46.640
yargı,

49:47.000 --> 49:49.060
hiç iyi bir görüntü ve,

49:49.620 --> 49:50.740
iyi bir imtiha veremedi.

49:52.900 --> 49:53.700
İnşaAllah,

49:54.280 --> 49:55.640
bundan böyle düzelir.

49:55.940 --> 49:56.320
İnşaAllah.

49:56.540 --> 49:57.500
Ümidimiz o,

49:57.860 --> 49:59.160
yapılan bu değişikler,

49:59.280 --> 49:59.980
onları da,

50:00.020 --> 50:02.120
belli bir noktaya getirir.

50:02.960 --> 50:04.800
Ve doğru kararlar verirler,

50:04.920 --> 50:06.160
iştihatlar oluştururlar.

50:06.220 --> 50:06.360
Evet.

50:07.240 --> 50:08.000
Artık,

50:08.120 --> 50:08.940
adli hatalar,

50:09.140 --> 50:09.900
asgariye iner.

50:10.120 --> 50:10.340
Evet.

50:10.840 --> 50:11.000
Yani,

50:11.000 --> 50:12.040
yargının iştihat,

50:12.280 --> 50:14.360
yapamamasından bahsetti,

50:14.940 --> 50:15.600
sayına ek atmış.

50:15.680 --> 50:16.540
Çok doğru gerçekten.

50:17.260 --> 50:17.400
Şimdi,

50:17.720 --> 50:19.940
bazen öyle kararlar veriliyor ki,

50:20.660 --> 50:23.240
ceza genel kurulu da bu sefer o kararları bozuyor.

50:23.500 --> 50:23.700
Yani,

50:24.100 --> 50:25.820
yargıtayın bir ceza dairesi bir karar veriyor.

50:26.640 --> 50:29.280
Ceza genel kurulu veya hukuk genel kurulu bu kararı bozuyor.

50:29.380 --> 50:29.680
Hem de,

50:29.820 --> 50:30.560
bozma oranları,

50:30.720 --> 50:32.040
yüzde 45-50 civarında.

50:32.160 --> 50:32.340
Yani,

50:32.480 --> 50:33.080
yarı yarıya,

50:33.420 --> 50:34.240
bir bozma oranı var.

50:34.660 --> 50:34.940
Onun için,

50:35.040 --> 50:35.960
genel mahkemelerin de,

50:35.960 --> 50:38.100
eğer verdikleri kararı doğru olduğuna inanıyorsa,

50:38.740 --> 50:40.880
mutlak sürette onun arkasında durması gerekiyor.

50:40.880 --> 50:42.000
E,

50:42.000 --> 50:42.760
şimdi tabii ki,

50:42.820 --> 50:42.940
yani,

50:43.120 --> 50:44.740
çok bozulur.

50:44.840 --> 50:45.140
Düşün,

50:45.260 --> 50:45.460
yani,

50:45.960 --> 50:47.940
bu olayı başından itibaren alırsak,

50:48.520 --> 50:51.400
bugün cezaevlerinde 130 kusur bin kişi yatıyor.

50:52.680 --> 50:53.740
Çok korkunç bir rakam.

50:53.820 --> 50:54.040
Evet.

50:54.040 --> 50:57.240
ve tutuklu sayısı,

50:57.640 --> 50:58.840
hükümlü sayısından fazla.

51:00.200 --> 51:00.680
Halbuki,

51:01.480 --> 51:03.060
tersi olması lazım.

51:03.960 --> 51:04.240
Yani,

51:04.940 --> 51:06.800
bir insan tutuklandıysa,

51:06.980 --> 51:07.260
yani,

51:08.160 --> 51:10.480
onun artık suçluluğu,

51:10.560 --> 51:13.280
belli olması gerekiyor.

51:13.400 --> 51:13.600
Yani,

51:14.100 --> 51:15.060
karar verirken de,

51:15.840 --> 51:16.960
karar verildiğinde de,

51:17.020 --> 51:18.320
o adamın suçunu sabit,

51:18.320 --> 51:20.060
olması gerekiyor.

51:20.480 --> 51:20.780
Çünkü,

51:21.380 --> 51:21.960
özgürlük,

51:22.380 --> 51:23.560
esas tutuklama,

51:23.840 --> 51:24.740
istisna olması lazım.

51:24.780 --> 51:25.400
Ama bizde,

51:25.740 --> 51:26.380
tersi oluyor.

51:27.160 --> 51:28.040
Dolayısıyla da,

51:28.160 --> 51:29.420
tutuklu sayısı,

51:29.960 --> 51:31.020
hükümlü sayısından,

51:31.440 --> 51:31.940
daha fazla.

51:31.940 --> 51:33.840
artı,

51:34.380 --> 51:36.840
mahkemelerin verdiği kararlarında,

51:37.560 --> 51:39.520
isabet oranı,

51:40.620 --> 51:40.880
işte,

51:40.980 --> 51:42.360
150'ler civarında.

51:42.720 --> 51:42.840
E,

51:42.880 --> 51:43.700
böyle olmaz yani.

51:43.820 --> 51:44.120
Böyle bir,

51:44.340 --> 51:44.800
bunlara,

51:45.060 --> 51:46.780
adli hata deriz.

51:46.900 --> 51:47.060
Yani,

51:47.180 --> 51:48.740
adliyede hata olmaz.

51:48.920 --> 51:50.240
İnsanların özgürlüğünde,

51:50.380 --> 51:52.180
insan haklarında hata olmaması lazım.

51:53.020 --> 51:53.340
Veya,

51:53.440 --> 51:55.100
çok az asgari olması lazım.

51:55.100 --> 51:55.380
Ama,

51:56.020 --> 51:56.920
görüyoruz hep,

51:57.500 --> 51:58.900
nasıl kararlar verildiğini.

51:59.720 --> 52:00.580
Hep görüyoruz.

52:00.660 --> 52:01.120
Bir de bunun,

52:01.120 --> 52:03.160
yanında başka şekiller de var.

52:03.360 --> 52:05.060
Onları ifade etmek de istemiyorum.

52:05.260 --> 52:05.440
Yani,

52:05.500 --> 52:06.720
yargıç sorumluluk almalı.

52:07.200 --> 52:07.560
Yargıç,

52:07.620 --> 52:07.780
yani,

52:07.920 --> 52:09.920
bir şey özgürlükler lehine olmalı.

52:10.480 --> 52:12.840
Eğer dosyada bir karar verilmesi gerekiyorsa,

52:13.140 --> 52:14.060
sorumluluk alıp,

52:14.140 --> 52:15.820
onun altına imza atmalı yani.

52:15.880 --> 52:16.160
Bir de,

52:16.280 --> 52:16.520
yani,

52:16.620 --> 52:17.860
yanlış karar verildiği gibi,

52:18.660 --> 52:22.820
hatalı ve tarafkir kararlar verdiği gibi,

52:23.580 --> 52:24.020
artı,

52:24.700 --> 52:25.200
bir de,

52:25.200 --> 52:27.220
yargılama çok uzun sürüyor.

52:27.460 --> 52:27.580
Yani,

52:28.320 --> 52:30.740
yargısız infaza dönüşüyor.

52:31.120 --> 52:34.400
işte bugünlerde en fazla şikayet konusu olan,

52:35.260 --> 52:37.280
rahatsızlık konusu olan o.

52:38.080 --> 52:39.480
Bunun olmaması lazım.

52:40.160 --> 52:40.340
Yani,

52:40.420 --> 52:41.620
öyle insan bilirim ki,

52:42.380 --> 52:42.620
işte,

52:43.380 --> 52:45.120
onlarca yıl hapiste yatıp da,

52:45.260 --> 52:45.360
işte,

52:45.580 --> 52:46.980
en son bir yargı dayı karar verdi.

52:47.120 --> 52:47.220
İşte,

52:47.300 --> 52:48.580
bu bir takım şeyler,

52:48.580 --> 52:51.180
serbest bırakıldı,

52:51.260 --> 52:52.100
kıyamet koptu.

52:52.140 --> 52:52.500
İşte,

52:52.680 --> 52:53.000
olurdu,

52:53.080 --> 52:53.760
olmazdı falan.

52:55.320 --> 52:55.540
İşte,

52:58.160 --> 52:58.620
bu neden,

52:58.740 --> 53:00.700
yargının çok uzun bir,

53:00.700 --> 53:02.960
safhadan sonra karar verilmesi,

53:03.120 --> 53:04.980
yanlış kararlar verilmesi neden oluyor.

53:04.980 --> 53:06.900
bir arkadaşımız vardı,

53:07.120 --> 53:08.580
milletvekilliği yaptığı ismini,

53:08.680 --> 53:09.760
şey yapmayacağım.

53:10.760 --> 53:12.760
12 yıl cezaevinde yattı,

53:13.760 --> 53:14.960
idamla yargılandı,

53:16.200 --> 53:17.600
beraat etmiş,

53:18.080 --> 53:18.660
beraat etti.

53:18.760 --> 53:18.880
Yani,

53:18.940 --> 53:21.220
biz onların iki dönem beraber milletvekilliği yaptık.

53:22.000 --> 53:23.200
Güneydoğu'da bir ildeydi.

53:23.200 --> 53:24.320
ve,

53:25.060 --> 53:25.640
12 yıl,

53:25.920 --> 53:26.580
bil fiil,

53:26.740 --> 53:27.480
kesintisiz,

53:27.620 --> 53:28.900
cezaevinde yattıktan sonra,

53:28.980 --> 53:29.560
beraat ediyor.

53:30.640 --> 53:31.100
Ondan sonra,

53:31.220 --> 53:32.700
tabii milletvekili olarak seçildi.

53:33.420 --> 53:33.780
Meclis de,

53:33.860 --> 53:35.420
iki dönemde görevi yaptı.

53:36.340 --> 53:37.520
Niye bunu söyledim?

53:37.860 --> 53:37.980
Ya,

53:38.020 --> 53:38.820
böyle bir şey olur mu?

53:38.920 --> 53:39.140
Yani,

53:39.400 --> 53:40.200
12 yıl,

53:40.440 --> 53:40.720
yani,

53:40.960 --> 53:41.700
insanın bütün,

53:42.460 --> 53:42.680
onun,

53:42.920 --> 53:44.680
o arkadaşımızın bütün gençliği,

53:44.780 --> 53:45.820
bütün hayalleri,

53:46.040 --> 53:46.960
mahvolmuştur.

53:48.360 --> 53:49.820
Kim bilir ne çiniler çekmişti,

53:49.880 --> 53:50.480
orada yatır,

53:50.540 --> 53:52.000
kendi cezaevlerindeki durumlar,

53:52.140 --> 53:52.240
işte,

53:52.340 --> 53:53.080
eskiden biraz.

53:53.080 --> 53:54.980
Sözünün başında ifade ettim ama,

53:55.940 --> 53:56.340
eee,

53:57.260 --> 53:58.160
böyle bir şey olmaz.

53:58.780 --> 53:59.660
Yine geçmişte,

53:59.880 --> 54:00.420
biliyorsunuz,

54:00.460 --> 54:01.460
gözaltına alınıyordu,

54:01.580 --> 54:02.020
gidiyordu,

54:03.020 --> 54:03.660
eee,

54:04.700 --> 54:05.540
evinden alınıyordu.

54:05.700 --> 54:07.000
Niye alındığını bilmiyor insanlar.

54:08.300 --> 54:08.980
Aylarca,

54:09.060 --> 54:09.920
gözaltına dönüyordu.

54:10.140 --> 54:10.820
Geçmişte,

54:11.460 --> 54:12.460
insanlar gidiyordu,

54:12.580 --> 54:13.060
sorgusuz,

54:13.160 --> 54:13.620
sualsız,

54:13.720 --> 54:14.560
evinden alınıyordu,

54:14.660 --> 54:15.880
niye alındığını da bilmiyordu.

54:17.120 --> 54:17.420
Eee,

54:17.500 --> 54:18.120
ondan sonra,

54:18.320 --> 54:19.500
aylarca,

54:19.720 --> 54:20.420
yıllarca,

54:20.760 --> 54:21.260
eee,

54:22.100 --> 54:23.060
gözaltına tutuluyordu.

54:23.080 --> 54:23.580
sadece,

54:23.760 --> 54:23.900
yani,

54:23.900 --> 54:24.320
veya,

54:24.320 --> 54:24.680
işte,

54:24.820 --> 54:25.480
tutuklanıyordu.

54:25.480 --> 54:26.940
işte,

54:26.940 --> 54:27.220
bu,

54:27.220 --> 54:28.060
Avrupa,

54:28.060 --> 54:30.260
Kopenhag kriterleri,

54:30.360 --> 54:32.040
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin,

54:32.160 --> 54:32.380
eee,

54:32.380 --> 54:33.780
iştahatları doğrultusunda,

54:34.060 --> 54:34.240
bu,

54:34.440 --> 54:35.580
paketlerle,

54:35.640 --> 54:36.160
biraz evvel,

54:36.660 --> 54:36.840
eee,

54:36.840 --> 54:38.260
sözün başında ifade ettiğim,

54:38.960 --> 54:39.560
dokuz adet,

54:39.960 --> 54:41.760
reform paketleri içerisinde,

54:42.520 --> 54:44.060
bu değişiklikler de yapıldı.

54:44.060 --> 54:44.380
yani,

54:44.380 --> 54:44.400
yani,

54:44.400 --> 54:45.740
adet suçlar dediğimiz,

54:45.800 --> 54:45.880
eee,

54:45.880 --> 54:46.060
eee,

54:46.060 --> 54:46.960
basit suçlar,

54:47.800 --> 54:48.120
eee,

54:48.120 --> 54:48.380
eee,

54:48.380 --> 54:48.740
eee,

54:48.740 --> 54:50.680
yirmi dört saati geçmeyecek.

54:51.520 --> 54:51.800
Diğer,

54:51.800 --> 54:52.380
eee,

54:52.900 --> 54:54.400
örgütlü suçlarda da,

54:54.840 --> 54:55.660
dört gün,

54:55.660 --> 54:56.120
eee,

54:56.120 --> 54:56.740
eee,

54:56.740 --> 54:57.460
eee,

54:57.460 --> 54:57.840
eee,

54:58.560 --> 54:59.800
gözaltında süresi var.

54:59.920 --> 55:00.420
Ondan sonra,

55:00.520 --> 55:01.780
hakim kararı olmadan,

55:01.900 --> 55:02.380
hiç kimse,

55:03.240 --> 55:03.940
tutuklanamaz.

55:04.900 --> 55:06.040
İlkesi getirildi.

55:06.300 --> 55:06.500
Eee,

55:06.500 --> 55:06.580
eee,

55:06.580 --> 55:08.820
hiç değilse bir sırr getirildi yani adın.

55:09.340 --> 55:09.620
Ve,

55:10.260 --> 55:10.760
eee,

55:10.760 --> 55:12.060
tutuklanan insana da,

55:12.620 --> 55:13.680
niye tutuklandığını,

55:13.680 --> 55:15.680
eee,

55:17.380 --> 55:18.300
bildireceksin.

55:18.820 --> 55:19.260
eee,

55:19.440 --> 55:21.280
yakınlarına bildireceksin.

55:21.420 --> 55:23.260
Eskiden adamlar kayboluyordu.

55:23.360 --> 55:24.280
Yok tutuklanıyor.

55:24.380 --> 55:25.320
Nerede işte birçok da,

55:25.400 --> 55:27.440
failli meçhullerin birçok kısmı da öyle gitti.

55:28.260 --> 55:29.940
Hadi despot idarelerde,

55:30.640 --> 55:30.860
eee,

55:30.920 --> 55:32.980
demokratik olmayan ülkelerde bu olabilir.

55:34.180 --> 55:34.460
Ama,

55:35.120 --> 55:35.300
eee,

55:35.300 --> 55:36.020
biz diyoruz ki,

55:36.020 --> 55:38.000
Türkiye demokratik bir hukuk devlet.

55:38.140 --> 55:38.380
Eee,

55:38.380 --> 55:38.420
eee,

55:38.420 --> 55:39.640
nerede kaldı hukuk devletin?

55:39.740 --> 55:41.140
Nerede kaldı demokratiklik?

55:42.040 --> 55:44.220
Ama Türkiye'de bundan yoğun bir şekilde yaşandı.

55:44.760 --> 55:45.080
Efendim,

55:45.200 --> 55:45.880
hukuk,

55:45.880 --> 55:46.820
işte ilerliyor.

55:47.720 --> 55:48.400
Programımızın,

55:48.400 --> 55:48.680
eee,

55:48.740 --> 55:49.280
gayesi de,

55:49.340 --> 55:51.740
hukukun ilerleyişine katkıda bulunmak amacıyla,

55:52.660 --> 55:54.220
bu konuşmaları gerçekleştirmek.

55:54.380 --> 55:56.640
Programımızda katıl olduğunuz için çok teşekkür ediyorum Sayın Erkan'dır.

55:56.640 --> 55:57.460
Ben de teşekkür ederim.

55:57.560 --> 55:58.040
Böyle bir,

55:58.140 --> 55:58.480
eee,

55:58.480 --> 55:59.620
insan haklarıyla ilgili,

55:59.780 --> 56:01.080
hukukun üstünlüğüne ilgili,

56:01.780 --> 56:01.980
bir,

56:02.120 --> 56:02.500
eee,

56:02.500 --> 56:04.000
program yaptığınızdan dolayı,

56:04.080 --> 56:04.300
çünkü,

56:05.000 --> 56:05.360
eee,

56:05.360 --> 56:08.180
insanlarımızın da bu konuda bilinçlendirmesi lazım.

56:08.900 --> 56:09.160
Onu,

56:09.720 --> 56:10.860
o kısmı eksik kaldı.

56:11.440 --> 56:12.420
Bütün bunlara rağmen,

56:12.540 --> 56:14.080
yani yasal değişiklik yapıldı,

56:14.160 --> 56:14.960
altyapısı yani,

56:15.100 --> 56:17.260
bunlarınla ilgili kontrol mekanizmaları,

56:17.260 --> 56:17.760
eee,

56:17.760 --> 56:18.460
kuruldu,

56:18.620 --> 56:19.000
şu oldu,

56:19.080 --> 56:19.660
bu oldu falan.

56:20.660 --> 56:22.220
Bu da yeterli değil.

56:22.380 --> 56:22.600
Yani,

56:22.720 --> 56:24.160
uygulayıcıların mantaliteleri,

56:24.360 --> 56:25.160
kafa yapıları,

56:25.360 --> 56:25.560
eee,

56:26.040 --> 56:26.740
uygun diyelim,

56:26.880 --> 56:27.560
bu da yeterli değil.

56:27.960 --> 56:29.860
Toplumsal duyarlılık çok önemli.

56:30.820 --> 56:32.400
Toplumsal duyarlılık olmadan,

56:32.720 --> 56:33.200
eee,

56:33.200 --> 56:34.920
işlerin düzelmesi de mümkün değil.

56:35.420 --> 56:36.400
Ama Allah'a şükür,

56:36.480 --> 56:38.520
Türkiye'de o toplumsal duyarlılık da,

56:38.520 --> 56:39.440
eee,

56:39.560 --> 56:40.500
gelişmeye başladı.

56:40.600 --> 56:41.380
Yani insanlar,

56:42.160 --> 56:42.760
haklarını,

56:43.480 --> 56:44.100
eee,

56:45.000 --> 56:46.040
öğrenmeye başladılar.

56:46.260 --> 56:47.200
Hak aramasını,

56:47.300 --> 56:47.600
eee,

56:47.600 --> 56:48.020
bildiler.

56:48.020 --> 56:49.020
eee,

56:49.020 --> 56:49.240
eee,

56:49.240 --> 56:49.380
eee,

56:49.380 --> 56:51.080
iki bin üç yılındaydı zannetsem,

56:51.660 --> 56:51.800
eee,

56:51.800 --> 56:51.840
eee,

56:51.840 --> 56:53.740
biz komisyon başkanı olarak,

56:53.740 --> 56:54.080
eee,

56:54.080 --> 56:54.940
bir heyetle yanımda,

56:55.000 --> 56:55.840
bir heyetle birlikte,

56:55.840 --> 56:56.500
eee,

56:56.620 --> 56:58.520
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne gittik.

56:59.800 --> 57:01.960
Onlarla saatlerce tartıştık,

57:02.060 --> 57:02.520
görüştük.

57:02.660 --> 57:03.000
Dedik ki,

57:03.020 --> 57:03.300
nedir,

57:03.380 --> 57:03.640
neyse.

57:04.140 --> 57:05.140
Bize şunu söylediler,

57:05.240 --> 57:05.800
eee,

57:06.060 --> 57:07.460
unutmuyorum.

57:07.920 --> 57:08.400
Dediler ki,

57:08.440 --> 57:08.540
ya,

57:08.620 --> 57:09.340
Türk insanı,

57:09.820 --> 57:11.760
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ni çok sevdi,

57:11.820 --> 57:12.100
dediler.

57:12.100 --> 57:13.820
Rakamlar verdiler.

57:14.220 --> 57:14.660
Dediler ki,

57:14.720 --> 57:14.880
bak,

57:15.460 --> 57:16.180
geçmişte bize,

57:16.340 --> 57:16.480
işte,

57:16.480 --> 57:16.980
atıyorum,

57:17.100 --> 57:18.720
şu kadar dava gelirdi yılda,

57:19.360 --> 57:19.940
şimdi şu kadar,

57:20.080 --> 57:20.980
yani gittikçe,

57:21.560 --> 57:22.220
eee,

57:22.380 --> 57:23.880
misliyle artmaya başladı.

57:23.960 --> 57:24.940
Geometrik bir şekilde,

57:25.140 --> 57:25.240
yani,

57:25.360 --> 57:26.280
bin dosya geliyorsa,

57:26.400 --> 57:27.780
iki bin dosya gelmeye başladı.

57:27.920 --> 57:28.660
İki bin geliyorsa,

57:28.800 --> 57:29.200
dört bin,

57:29.280 --> 57:29.620
beş bin,

57:29.700 --> 57:30.780
altı bin gelmeye başladı.

57:31.340 --> 57:32.220
Türk halkı dediler,

57:32.400 --> 57:32.600
yani,

57:33.040 --> 57:34.600
bizim mahkemeyi çok sevdi artık,

57:34.720 --> 57:35.320
dediler.

57:35.960 --> 57:37.740
Dedikleri ne doğruluk vardı,

57:37.860 --> 57:37.960
niye?

57:38.940 --> 57:39.940
Sevmenin ötesinde,

57:40.100 --> 57:41.020
bilinçlendi insanlar,

57:41.020 --> 57:43.460
artık hakkını aramaya başladı.

57:43.860 --> 57:44.920
Hakkına sahip çıktı.

57:45.980 --> 57:46.620
Bu çok önemli.

57:46.860 --> 57:47.000
Evet.

57:47.260 --> 57:47.700
Bu,

57:48.900 --> 57:50.700
yasal değişiklikten de önemli.

57:52.060 --> 57:52.300
Yani,

57:52.300 --> 57:53.680
yasal değişiklik yapılır,

57:53.760 --> 57:54.340
yanlışlıkla,

57:54.400 --> 57:54.860
yanlışlıkla ama,

57:55.520 --> 57:56.780
insanlar hakkını,

57:56.980 --> 57:58.220
hukukunu korur,

57:58.780 --> 57:59.720
ve sahip çıkarsa,

58:00.500 --> 58:00.700
o,

58:00.700 --> 58:02.200
her şeyden önemlidir.

58:03.260 --> 58:04.340
Benim gözlemle diyeyim,

58:04.420 --> 58:05.040
Allah'a şükür,

58:05.320 --> 58:06.640
sevinçle bunu söylüyorum,

58:07.200 --> 58:08.180
artık insanlarımız,

58:08.240 --> 58:09.340
bu bilinç düzeyine,

58:09.340 --> 58:11.000
erişti sayılır.

58:11.480 --> 58:12.280
Tam değilse,

58:12.380 --> 58:12.760
dahi,

58:12.920 --> 58:13.180
yani,

58:13.940 --> 58:14.840
belli bir kesim işte,

58:14.900 --> 58:15.960
okumuş kesim,

58:16.080 --> 58:16.420
inşaAllah,

58:16.740 --> 58:17.380
bu yönde,

58:17.500 --> 58:18.280
çok bilinçlendi.

58:18.680 --> 58:19.020
İnşaAllah.

58:19.100 --> 58:19.660
Önemli bir şey.

58:20.000 --> 58:20.960
Teşekkür ederim efendim,

58:21.080 --> 58:21.720
son sözünüz,

58:22.580 --> 58:23.060
yoksa,

58:23.820 --> 58:25.120
Mehmet Bey zaten,

58:25.200 --> 58:25.600
dolu dolu,

58:25.680 --> 58:26.320
anlattı hepimize.

58:26.840 --> 58:27.240
Evet efendim.

58:27.240 --> 58:27.780
Gerçekten,

58:27.940 --> 58:28.460
çok güzeldi.

58:28.840 --> 58:30.120
Adil Yargı programımızın,

58:30.180 --> 58:30.880
yeni bir bölümünde,

58:30.880 --> 58:32.020
buluşmak umuduyla,

58:32.100 --> 58:32.680
hayırlı günler efendim.

58:32.680 --> 58:34.340
İzlediğiniz için teşekkür ederim.

58:34.340 --> 58:34.820