Efendim Orta Doğu çok karışık sizin de ekspertiz alanınız zaten sorunlar var Arap Baharı var bu problemlere nasıl çözüm getirdin?
Yani zaten bunların böyle terziden çıkma hazır formülleri olsaydı bu sorunlar olmazdı ya da Orta Doğu'daki gelişmeler bu noktaya gelmezdi bu tarihi süreçler burada söz konusu öyle net formülleri olan bir durum değil ama şu bir gerçek Orta Doğu önemli bir tarihi geçiş dönemini yaşıyor.
Yani Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra oluşmuş olan sistem ve düzen şu anda temellerinden sarsılmakta dolayısıyla bu kadar uzun yakın tarihi açısından baktığınızda 100 yıllık bir yapının çatırdama durumu var.
Tabii 100 yıllık bir yapının çatırdaması, çöküşü ve yerine yeni bir yapının oluşması arkaya bıraktığınız süre göz önüne alınırsa bir günün bir haftanın bir ayın bir yılın işi değil.
Dolayısıyla Orta Doğu'da şu anda tanık olduğumuz manzaranın epey uzun bir süre daha devam edeceğini varsayabiliriz.
Ve dediğim gibi bu hazır çözümleri olan bir durum değil çünkü yapılmakta olan tarihi yaşıyoruz şu anda biz ve aşama aşama yol aldıkça hangi sorun nasıl çözülür ya da çözüm zannedilenler
hangi yeni sorunlara yol açar, nasıl bir bölge fotoğrafı çıkar bunu yaşayarak göreceğiz ve o yaşam süreci içinde de çözüm arayışları olacak.
Bu ülkelerle çok ortak noktalarımız var.
Yani tarihleri Osmanlı İmparatorluğu olduğu için yüz yıllarca birlikte yaşadık.
O zaman da barış dönemi var mı?
Mesela Avrupa topluluğu var.
Böyle bir model bölgeye barış getirir mi?
Yani bu ülkelerin birlikte olması Avrupa ekonomi gerçi Avrupa topluluğu ekonomik bir model ama böyle manevi bir birlik bu ülkelerin çünkü çok radikalizm var, yobazlık var.
Buna da çözüm olur mu acaba böyle bir model?
Şimdi tabi Avrupa Birliği sizin de işaret ettiğiniz gibi bir ekonomik zemin üzerinden başladı.
Önce ortak pazar işte Avrupa Ekonomik Topluluğu'ydı adı.
Sonra giderek Avrupa topluluğu oldu.
Avrupa topluluğu en sonunda Avrupa Birliği oldu.
Fakat bütün bu sürecin başlaması için Avrupa'nın yüzyıllar süren bir tarihin ardından iki tane dünya savaşı geçirmesi gerekti.
Yani Avrupa'nın bu ekonomik birlikten siyasi bir yapılanmaya Avrupa Ekonomik Topluluğu'ndan en başında Demir-Çelik Birliği'nden
Mone ve Şuman'ın ortaya attığı, sonra Avrupa Ekonomik Topluluğu'na daha sonra Avrupa Topluluğu'na en sonunda da bugünkü Avrupa Birliği'ne giden yarım yüzyıllık
seyahati, birinci dünya savaşı ve daha da önemlisi arkasından ikinci dünya savaşının ki her ikisini Avrupalılar çıkarttı bunun.
Üzerine geldi.
Dolayısıyla yani oradan bir benzetmeyle gayet isabetli bir karşılaştırma imkanı verecek bir soru sordunuz.
Onun olabilmesi için az önce de söylediğim gibi Orta Doğu'daki şu andaki fotoğrafı biz bir yüzyıllar boyu daha göreceğiz.
Yüzyıllar boyu demeyeyim, yıllar boyu daha uzun bir süre daha göreceğiz.
Ondan sonra dediğiniz kaçınılmaz olacak gibi geliyor bana.
Çünkü sizin de soruda işaret ettiğiniz gibi Osmanlı İmparatorluğu döneminde şu andaki sorunlar yoktu.
Çünkü Orta Doğu tek bir bütünlük hem coğrafi hem kültürel hem ekonomik hem siyasi hem idari tek bir bütünlüğü ifade ediyordu.
Zaten mesele benim az önce söylemeye çalıştığım 100 yıl önce kurulan düzen dediğim Osmanlı İmparatorluğu'nun Orta Doğu topraklarının batılı güçler tarafından parçalanarak paylaşılmasının yol açtığı sorunlar.
Şimdi başlayan bu büyük sarsıntılı geçiş süreci de o yapıya karşı olarak yola çıkan bir süreç.
Ve tabii kolay değil yani 100 yıllık bir yapıyla karşı karşısınız.
İşte bazı yerlerde daha kolay gibi gözüktü Tunus'ta, Mısır'da.
Suriye'de son derece çirkin, kirli, kanlı ve tehlikeli bir sürece girdi ama yani bu sürecin sonunda bu sorunlar çözüm gerektirmeyecek halde artık bu sorunların çözümü bölgenin tekrar Osmanlı dönemine benzer.
Ama Osmanlılar yok artık yeni şartlar altında nasıl olacaksa ama yani benzeri bir şekle bürünmesine ile sonuçlandığı zaman zaten çözülmüş olacak.
Evet, sürede bir olaylara değindiniz.
Sürede hakikaten çok yoğun katlayanlar oluyor, savaşıcısı bir tablo var.
Bunun temelini ne olabilir?
Orada biliyorsunuz Bağız Partisi zihniyeti vardı yani.
Bağız Partisi hala iktidarda orada yani zihniyetten öteye iktidar devam ediyor.
Ülkenin büyük bölümünde kontrolü elinden kaçırmış olmakla beraber sahneden çekilmedi daha.
Zaten Suriye'deki zorluk, Suriye Suriye'den daha fazla şey ifade ediyor.
Suriye bir tarafında Türkiye'nin olduğu bir başka tarafında İran'ın olduğu bölgesel güç rekabetinin sahası,
aynı zamanda Doğu-Batı çekişmesinin, aynı zamanda İslam'ın içindeki mezhepler arası çatışmaların hepsinin değişik katmanların üst üste gelip düğümlendiği bir yer durumunda.
Ve bunun yansıması işte iç savaşa benzer bir durum.
Yani iktidar, bugüne kadar olan iktidar, ülkenin bir çoğuna hükmetmiyor.
Fakat bir yere de gitmiyor.
İktidara karşı olan güçler de hem o iktidar altında yaşamak istemiyor, fakat o iktidarı da ortadan kaldıramıyor.
Bu böyle bir benim tabirimle satranç oyunundaki pat durumuna benzer bir durum bu.
Yani kimse kimseyi mat edemiyor, oyun kımıldayamıyor pat hali.
Ve bu yani Suriye'de bu oyunun kımıldamaması demek her gün ortalama 50-60 kişinin bazen daha büyük sayıların ölmesi ve büyük bir kan banyosu.
Ve bölgenin Türkiye'yi de içine alacak bir riskle istikrarsızla sürünmesi zaten Suriye bir sonuç verdikten sonra, Suriye'de bir sonuç alındıktan sonra daha önceki sorularınızın cevapları da böyle çorap sökü gibi kendiliğinden gelecek.
Peki sizce Türkiye, Türkiye'nin ismeden tabi ideal değil ama demokrasi o ülkelere göre daha gelişmiş, biraz daha fikir özgürlüğü var Türkiye'de ve ılımlı bir İslam modeli var Türkiye'de.
Türkiye bir model olabilir mi o ülkelere, lider olabilir mi yani böyle bir birliktelik için?
Yani şimdi bütün bu Arap uyanışında önce Tunus, sonra Mısır, daha sonra Libya iktidar değiştiren bütün bu ülkelerde Türkiye model değilse bile bir örnek, unsur ve bir bölgesel ağırlık olarak dikkate alınması,
aldığı pozisyonların kendilerince nasıl benimsenmesi gerektiği konusunda tartışma oluşturan bir yapısı var Suriye için de durum çok farklı değil Suriye'nin muhalefeti var Suriye'nin muhalefetinin önemli bir kısmı Türkiye'nin desteği altında.
Dolayısıyla Türkiye'de, Suriye'de nihai olarak bir iktidar değişikliği olursa, Suriye'de zaten en uzun sınırı olan komşu ülkesi Türkiye, onun 911 kilometre ortak sınırı var.
Türkiye'ye şöyle bakıp, ondan yardım alıp, şunu nasıl yapalım, bunu nasıl oturtalım diyebilecek bir kimliğe kendiliğinden kavuşacak.
Ama zaten şu andaki mesele, o güne nasıl varacağımız ve ne zaman varacağımız. Yani Suriye dediğimiz olay bu.
Kısa bağlı bir çocuğun askeriği mesela, ama kan dökmeyi arttırmadan mesela NATO'nun bölgeye gelmesi, orada bir böyle emniyet hattı oluşturulması, orada inç olması yerleşmesi faydalı olur mu?
Çünkü bunlar durmuyorlar, yani öyle pek bir akçılıkla dinlemiyorlar.
Yani NATO Libya'da müdahale etti, kara harekatı hiç yapmadan hava desteğiyle müdahale etti.
Fakat en başından beri Suriye Libya değil dendi.
Türkiye dahil bölgenin aktörleri, ki Türkiye NATO üyesi, ona rağmen NATO müdahalesi istemiyor.
Bunun işleri daha da içinden çıkılmaz bir hale getireceği düşüncesinde Türkiye'de.
Keza NATO'nun kendisi de ne Amerika Birleşik Devletleri en büyük hissedarı diyor NATO'nun, ne diğer Avrupa ülkelerinin Suriye'deki çatışma iklimine askeri olarak dahil olmak istekleri yok.
O yüzden şu anda bizim NATO üzerinden konuşmamızın da fazla manası yok.
Kimsenin istemediği, NATO dahil kimsenin istemediği bir askeri rol.
Sen caydırıcı olarak değil mi? Kan dökmek için değil mi?
Yani işte tabii burada Türkiye'nin durumu özel bir ağırlık kazanıyor.
Çünkü Türkiye nereden baksanız bir NATO üyesi ülke.
Her ne kadar kurumsal anlamda NATO'nun bir müdahalesi istenmiyor ve söz konusu gibi gözükmüyorsa da,
Türkiye'yi taraf haline getirecek çatışmalar bir tarafta Rusya'nın bir tarafta İran'ın mevcut rejime verdiği destek üzerinden
savaşın Türkiye'yi taciz eder, Türkiye topraklarına taşar Akçakale olayında görüldüğü gibi.
Gelişmeler artar ve genişlerse o zaman kendiliğinden NATO'yu doğrudan ilgilendiren bir durum ortaya çıkıyor demektir ki,
bu da zaten Türkiye'nin NATO ülkesi olmasından kaynaklanan kendiliğinden bir caydırıcılığı ifade ediyor.
O yüzden ben işte yarın öbür gün savaşa giriyoruz, tedirginliğinde olan insanlarla aynı görüşü paylaşmıyorum öyle.
Yani Türkiye-Suriye savaşına dönüşecek bir dönemin eşiğinde dolaşmıyoruz biz şu anda.
Bu tehlike, bu risk yok mu? Var. Var ama yani eli kulağında bir durumda yok.
Zaten olmazsa çok yanlış olur. Yani Türkiye'nin ekonomisi böyle zannedip bu kadar güçlü değil.
Yani nevi savaşı kalmıyor? Yani kimse ta istemiyor zaten bunu. Ama yani bazen bazı şeyler istemeye istemeye olur.
Şu anda Türkiye'deki sorun da zaten istemeye istemeye oraya varmamak için ne yapılabilir?
Onun pozisyonları var.
Akıllı mantıklı olmak çok önemli burada. Yani bu provokasyona gelmemek çünkü provokasyonu yapan kişidir onun sorumlusu olan.
Bütün bir ülkeyi cezalandırmak, bütün bir toplumu cezalandırmak.
Öyle olmaz zaten. Yani şimdi öyle bir durum yok. Yani Suriye şu anda fragmantı olmuş bir ülke işte.
Bazı şehirler muhaliflerin etkisinde ya da kontrolünde bazı yerler ülkedeki rejimin elinde.
Ve her an her yerde bazı yerlerde daha yoğun çatışmalar cereyan ediyor.
Dolayısıyla yani Türkiye'nin o öyle bir müdahalesi bütün Suriye halkına karşı zaten olmaz.
Yani sorun orada değil. Sorun Türkiye'nin bir Türkiye ile Suriye rejiminin arasında bir savaşa sürüklenmemesi nasıl mümkün olurun aranmasında.
Hepimizin amacı aynı. Dünyada barışı istiyoruz. Hepimiz yobazlığa karşıyız, radikalliğe karşıyız.
İnşaAllah bugünden olacağına da inanıyoruz böyle bir birliktelikle.
O zaman hem inananlar hem inanmayanlar, herkes birinci sınıf vatandaş olarak barış içinde, savaşlar durmuş olarak bilimle, teknolojide, sanatta ilerlemeleri göreceğimize inanıyoruz.
Son sözleriniz olabilir sizinle.
Bu dileğinize katılmamak mümkün değil. Ben de tek kelimeyle cevap vereyim. İnşaAllah.
İnşaAllah. Çok teşekkür ederim.
Sağ olun.
Çok şeref olsun.