WEBVTT 00:00.000 --> 00:17.140 Efendim Orta Doğu çok karışık sizin de ekspertiz alanınız zaten sorunlar var Arap Baharı var bu problemlere nasıl çözüm getirdin? 00:17.140 --> 00:47.120 Yani zaten bunların böyle terziden çıkma hazır formülleri olsaydı bu sorunlar olmazdı ya da Orta Doğu'daki gelişmeler bu noktaya gelmezdi bu tarihi süreçler burada söz konusu öyle net formülleri olan bir durum değil ama şu bir gerçek Orta Doğu önemli bir tarihi geçiş dönemini yaşıyor. 00:47.140 --> 01:06.560 Yani Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra oluşmuş olan sistem ve düzen şu anda temellerinden sarsılmakta dolayısıyla bu kadar uzun yakın tarihi açısından baktığınızda 100 yıllık bir yapının çatırdama durumu var. 01:06.560 --> 01:22.700 Tabii 100 yıllık bir yapının çatırdaması, çöküşü ve yerine yeni bir yapının oluşması arkaya bıraktığınız süre göz önüne alınırsa bir günün bir haftanın bir ayın bir yılın işi değil. 01:22.700 --> 01:36.600 Dolayısıyla Orta Doğu'da şu anda tanık olduğumuz manzaranın epey uzun bir süre daha devam edeceğini varsayabiliriz. 01:36.600 --> 01:55.600 Ve dediğim gibi bu hazır çözümleri olan bir durum değil çünkü yapılmakta olan tarihi yaşıyoruz şu anda biz ve aşama aşama yol aldıkça hangi sorun nasıl çözülür ya da çözüm zannedilenler 01:55.600 --> 02:07.700 hangi yeni sorunlara yol açar, nasıl bir bölge fotoğrafı çıkar bunu yaşayarak göreceğiz ve o yaşam süreci içinde de çözüm arayışları olacak. 02:07.960 --> 02:10.700 Bu ülkelerle çok ortak noktalarımız var. 02:10.840 --> 02:14.560 Yani tarihleri Osmanlı İmparatorluğu olduğu için yüz yıllarca birlikte yaşadık. 02:14.720 --> 02:16.220 O zaman da barış dönemi var mı? 02:16.280 --> 02:17.440 Mesela Avrupa topluluğu var. 02:17.980 --> 02:20.280 Böyle bir model bölgeye barış getirir mi? 02:20.280 --> 02:31.460 Yani bu ülkelerin birlikte olması Avrupa ekonomi gerçi Avrupa topluluğu ekonomik bir model ama böyle manevi bir birlik bu ülkelerin çünkü çok radikalizm var, yobazlık var. 02:31.940 --> 02:33.680 Buna da çözüm olur mu acaba böyle bir model? 02:34.240 --> 02:40.520 Şimdi tabi Avrupa Birliği sizin de işaret ettiğiniz gibi bir ekonomik zemin üzerinden başladı. 02:41.360 --> 02:45.960 Önce ortak pazar işte Avrupa Ekonomik Topluluğu'ydı adı. 02:45.960 --> 02:47.760 Sonra giderek Avrupa topluluğu oldu. 02:47.840 --> 02:49.800 Avrupa topluluğu en sonunda Avrupa Birliği oldu. 02:50.280 --> 03:01.240 Fakat bütün bu sürecin başlaması için Avrupa'nın yüzyıllar süren bir tarihin ardından iki tane dünya savaşı geçirmesi gerekti. 03:01.240 --> 03:12.200 Yani Avrupa'nın bu ekonomik birlikten siyasi bir yapılanmaya Avrupa Ekonomik Topluluğu'ndan en başında Demir-Çelik Birliği'nden 03:12.200 --> 03:23.160 Mone ve Şuman'ın ortaya attığı, sonra Avrupa Ekonomik Topluluğu'na daha sonra Avrupa Topluluğu'na en sonunda da bugünkü Avrupa Birliği'ne giden yarım yüzyıllık 03:23.160 --> 03:34.120 seyahati, birinci dünya savaşı ve daha da önemlisi arkasından ikinci dünya savaşının ki her ikisini Avrupalılar çıkarttı bunun. 03:34.120 --> 03:34.840 Üzerine geldi. 03:34.980 --> 03:42.300 Dolayısıyla yani oradan bir benzetmeyle gayet isabetli bir karşılaştırma imkanı verecek bir soru sordunuz. 03:42.300 --> 03:51.580 Onun olabilmesi için az önce de söylediğim gibi Orta Doğu'daki şu andaki fotoğrafı biz bir yüzyıllar boyu daha göreceğiz. 03:51.840 --> 03:56.000 Yüzyıllar boyu demeyeyim, yıllar boyu daha uzun bir süre daha göreceğiz. 03:56.160 --> 04:00.240 Ondan sonra dediğiniz kaçınılmaz olacak gibi geliyor bana. 04:00.380 --> 04:07.100 Çünkü sizin de soruda işaret ettiğiniz gibi Osmanlı İmparatorluğu döneminde şu andaki sorunlar yoktu. 04:07.100 --> 04:16.460 Çünkü Orta Doğu tek bir bütünlük hem coğrafi hem kültürel hem ekonomik hem siyasi hem idari tek bir bütünlüğü ifade ediyordu. 04:16.460 --> 04:33.840 Zaten mesele benim az önce söylemeye çalıştığım 100 yıl önce kurulan düzen dediğim Osmanlı İmparatorluğu'nun Orta Doğu topraklarının batılı güçler tarafından parçalanarak paylaşılmasının yol açtığı sorunlar. 04:33.840 --> 04:42.880 Şimdi başlayan bu büyük sarsıntılı geçiş süreci de o yapıya karşı olarak yola çıkan bir süreç. 04:43.600 --> 04:48.000 Ve tabii kolay değil yani 100 yıllık bir yapıyla karşı karşısınız. 04:48.200 --> 04:51.840 İşte bazı yerlerde daha kolay gibi gözüktü Tunus'ta, Mısır'da. 04:51.840 --> 05:11.600 Suriye'de son derece çirkin, kirli, kanlı ve tehlikeli bir sürece girdi ama yani bu sürecin sonunda bu sorunlar çözüm gerektirmeyecek halde artık bu sorunların çözümü bölgenin tekrar Osmanlı dönemine benzer. 05:11.600 --> 05:24.380 Ama Osmanlılar yok artık yeni şartlar altında nasıl olacaksa ama yani benzeri bir şekle bürünmesine ile sonuçlandığı zaman zaten çözülmüş olacak. 05:24.640 --> 05:26.420 Evet, sürede bir olaylara değindiniz. 05:26.540 --> 05:32.280 Sürede hakikaten çok yoğun katlayanlar oluyor, savaşıcısı bir tablo var. 05:32.900 --> 05:33.920 Bunun temelini ne olabilir? 05:34.020 --> 05:37.060 Orada biliyorsunuz Bağız Partisi zihniyeti vardı yani. 05:37.060 --> 05:42.020 Bağız Partisi hala iktidarda orada yani zihniyetten öteye iktidar devam ediyor. 05:42.760 --> 05:48.300 Ülkenin büyük bölümünde kontrolü elinden kaçırmış olmakla beraber sahneden çekilmedi daha. 05:48.480 --> 05:53.320 Zaten Suriye'deki zorluk, Suriye Suriye'den daha fazla şey ifade ediyor. 05:53.320 --> 06:02.560 Suriye bir tarafında Türkiye'nin olduğu bir başka tarafında İran'ın olduğu bölgesel güç rekabetinin sahası, 06:03.160 --> 06:16.900 aynı zamanda Doğu-Batı çekişmesinin, aynı zamanda İslam'ın içindeki mezhepler arası çatışmaların hepsinin değişik katmanların üst üste gelip düğümlendiği bir yer durumunda. 06:16.900 --> 06:22.580 Ve bunun yansıması işte iç savaşa benzer bir durum. 06:23.100 --> 06:28.340 Yani iktidar, bugüne kadar olan iktidar, ülkenin bir çoğuna hükmetmiyor. 06:29.000 --> 06:31.020 Fakat bir yere de gitmiyor. 06:31.940 --> 06:39.900 İktidara karşı olan güçler de hem o iktidar altında yaşamak istemiyor, fakat o iktidarı da ortadan kaldıramıyor. 06:39.900 --> 06:47.160 Bu böyle bir benim tabirimle satranç oyunundaki pat durumuna benzer bir durum bu. 06:47.360 --> 06:53.140 Yani kimse kimseyi mat edemiyor, oyun kımıldayamıyor pat hali. 06:53.440 --> 07:02.700 Ve bu yani Suriye'de bu oyunun kımıldamaması demek her gün ortalama 50-60 kişinin bazen daha büyük sayıların ölmesi ve büyük bir kan banyosu. 07:02.700 --> 07:21.080 Ve bölgenin Türkiye'yi de içine alacak bir riskle istikrarsızla sürünmesi zaten Suriye bir sonuç verdikten sonra, Suriye'de bir sonuç alındıktan sonra daha önceki sorularınızın cevapları da böyle çorap sökü gibi kendiliğinden gelecek. 07:21.080 --> 07:33.920 Peki sizce Türkiye, Türkiye'nin ismeden tabi ideal değil ama demokrasi o ülkelere göre daha gelişmiş, biraz daha fikir özgürlüğü var Türkiye'de ve ılımlı bir İslam modeli var Türkiye'de. 07:34.380 --> 07:38.360 Türkiye bir model olabilir mi o ülkelere, lider olabilir mi yani böyle bir birliktelik için? 07:38.360 --> 07:56.260 Yani şimdi bütün bu Arap uyanışında önce Tunus, sonra Mısır, daha sonra Libya iktidar değiştiren bütün bu ülkelerde Türkiye model değilse bile bir örnek, unsur ve bir bölgesel ağırlık olarak dikkate alınması, 07:56.260 --> 08:17.160 aldığı pozisyonların kendilerince nasıl benimsenmesi gerektiği konusunda tartışma oluşturan bir yapısı var Suriye için de durum çok farklı değil Suriye'nin muhalefeti var Suriye'nin muhalefetinin önemli bir kısmı Türkiye'nin desteği altında. 08:17.160 --> 08:32.560 Dolayısıyla Türkiye'de, Suriye'de nihai olarak bir iktidar değişikliği olursa, Suriye'de zaten en uzun sınırı olan komşu ülkesi Türkiye, onun 911 kilometre ortak sınırı var. 08:33.200 --> 08:43.060 Türkiye'ye şöyle bakıp, ondan yardım alıp, şunu nasıl yapalım, bunu nasıl oturtalım diyebilecek bir kimliğe kendiliğinden kavuşacak. 08:43.060 --> 08:49.500 Ama zaten şu andaki mesele, o güne nasıl varacağımız ve ne zaman varacağımız. Yani Suriye dediğimiz olay bu. 08:50.300 --> 09:01.840 Kısa bağlı bir çocuğun askeriği mesela, ama kan dökmeyi arttırmadan mesela NATO'nun bölgeye gelmesi, orada bir böyle emniyet hattı oluşturulması, orada inç olması yerleşmesi faydalı olur mu? 09:02.240 --> 09:05.640 Çünkü bunlar durmuyorlar, yani öyle pek bir akçılıkla dinlemiyorlar. 09:05.640 --> 09:12.900 Yani NATO Libya'da müdahale etti, kara harekatı hiç yapmadan hava desteğiyle müdahale etti. 09:13.600 --> 09:16.100 Fakat en başından beri Suriye Libya değil dendi. 09:16.740 --> 09:22.380 Türkiye dahil bölgenin aktörleri, ki Türkiye NATO üyesi, ona rağmen NATO müdahalesi istemiyor. 09:22.500 --> 09:28.640 Bunun işleri daha da içinden çıkılmaz bir hale getireceği düşüncesinde Türkiye'de. 09:28.640 --> 09:44.540 Keza NATO'nun kendisi de ne Amerika Birleşik Devletleri en büyük hissedarı diyor NATO'nun, ne diğer Avrupa ülkelerinin Suriye'deki çatışma iklimine askeri olarak dahil olmak istekleri yok. 09:44.660 --> 09:51.280 O yüzden şu anda bizim NATO üzerinden konuşmamızın da fazla manası yok. 09:52.060 --> 09:56.320 Kimsenin istemediği, NATO dahil kimsenin istemediği bir askeri rol. 09:56.320 --> 09:59.440 Sen caydırıcı olarak değil mi? Kan dökmek için değil mi? 09:59.440 --> 10:03.500 Yani işte tabii burada Türkiye'nin durumu özel bir ağırlık kazanıyor. 10:03.620 --> 10:06.120 Çünkü Türkiye nereden baksanız bir NATO üyesi ülke. 10:07.100 --> 10:13.200 Her ne kadar kurumsal anlamda NATO'nun bir müdahalesi istenmiyor ve söz konusu gibi gözükmüyorsa da, 10:13.200 --> 10:22.000 Türkiye'yi taraf haline getirecek çatışmalar bir tarafta Rusya'nın bir tarafta İran'ın mevcut rejime verdiği destek üzerinden 10:22.000 --> 10:30.460 savaşın Türkiye'yi taciz eder, Türkiye topraklarına taşar Akçakale olayında görüldüğü gibi. 10:30.460 --> 10:43.040 Gelişmeler artar ve genişlerse o zaman kendiliğinden NATO'yu doğrudan ilgilendiren bir durum ortaya çıkıyor demektir ki, 10:43.180 --> 10:49.600 bu da zaten Türkiye'nin NATO ülkesi olmasından kaynaklanan kendiliğinden bir caydırıcılığı ifade ediyor. 10:49.600 --> 10:57.380 O yüzden ben işte yarın öbür gün savaşa giriyoruz, tedirginliğinde olan insanlarla aynı görüşü paylaşmıyorum öyle. 10:57.600 --> 11:03.180 Yani Türkiye-Suriye savaşına dönüşecek bir dönemin eşiğinde dolaşmıyoruz biz şu anda. 11:03.880 --> 11:08.520 Bu tehlike, bu risk yok mu? Var. Var ama yani eli kulağında bir durumda yok. 11:09.320 --> 11:14.260 Zaten olmazsa çok yanlış olur. Yani Türkiye'nin ekonomisi böyle zannedip bu kadar güçlü değil. 11:14.260 --> 11:20.320 Yani nevi savaşı kalmıyor? Yani kimse ta istemiyor zaten bunu. Ama yani bazen bazı şeyler istemeye istemeye olur. 11:20.440 --> 11:26.980 Şu anda Türkiye'deki sorun da zaten istemeye istemeye oraya varmamak için ne yapılabilir? 11:27.620 --> 11:29.980 Onun pozisyonları var. 11:30.160 --> 11:36.300 Akıllı mantıklı olmak çok önemli burada. Yani bu provokasyona gelmemek çünkü provokasyonu yapan kişidir onun sorumlusu olan. 11:36.400 --> 11:39.180 Bütün bir ülkeyi cezalandırmak, bütün bir toplumu cezalandırmak. 11:39.180 --> 11:45.660 Öyle olmaz zaten. Yani şimdi öyle bir durum yok. Yani Suriye şu anda fragmantı olmuş bir ülke işte. 11:46.140 --> 11:53.400 Bazı şehirler muhaliflerin etkisinde ya da kontrolünde bazı yerler ülkedeki rejimin elinde. 11:53.400 --> 11:59.560 Ve her an her yerde bazı yerlerde daha yoğun çatışmalar cereyan ediyor. 11:59.680 --> 12:05.380 Dolayısıyla yani Türkiye'nin o öyle bir müdahalesi bütün Suriye halkına karşı zaten olmaz. 12:05.380 --> 12:21.780 Yani sorun orada değil. Sorun Türkiye'nin bir Türkiye ile Suriye rejiminin arasında bir savaşa sürüklenmemesi nasıl mümkün olurun aranmasında. 12:21.780 --> 12:28.860 Hepimizin amacı aynı. Dünyada barışı istiyoruz. Hepimiz yobazlığa karşıyız, radikalliğe karşıyız. 12:29.240 --> 12:31.940 İnşaAllah bugünden olacağına da inanıyoruz böyle bir birliktelikle. 12:31.940 --> 12:43.300 O zaman hem inananlar hem inanmayanlar, herkes birinci sınıf vatandaş olarak barış içinde, savaşlar durmuş olarak bilimle, teknolojide, sanatta ilerlemeleri göreceğimize inanıyoruz. 12:43.420 --> 12:44.600 Son sözleriniz olabilir sizinle. 12:45.160 --> 12:50.060 Bu dileğinize katılmamak mümkün değil. Ben de tek kelimeyle cevap vereyim. İnşaAllah. 12:50.060 --> 12:52.020 İnşaAllah. Çok teşekkür ederim. 12:52.140 --> 12:52.460 Sağ olun. 12:52.620 --> 12:53.380 Çok şeref olsun.