Mikrodünyaya Hoşgeldiniz
Gözünüzle göremediğimiz halde, varlığını en iyi bildiğiniz canlılardan biri kuşkusuz bakterilerdir.
Yeryüzünde aklınıza gelebilecek her ortamda bakteriler mevcuttur.
Her yer deyip geçmeyelim, her yerin neyi ifade ettiği üzerinde biraz duralım.
Bakteriler başka hiçbir canlının hayatta kalamadığı zorlu ortamlarda rahatlıkla yaşamlarını sürdürebilirler.
En yüksek dağın tepesinden, okyanusun kilometrelerce altındaki derinliklerine,
buzullardan asitli sıcak su kaynaklarına, topraktan insan derisine hatta radyoaktif atıklara kadar pek çok alanda yaşayabilen bakteri türleri bulabilirsiniz.
Her şartta yaşayabilme özelliklerinden ötürü bakteriler dünyanın en fazla sayıdaki canlılarıdır.
Bakterilerin en dikkat çekici yerleşim alanlarından biri ise vücudumuz.
Bakterilerin, vücudumuzun sabit sakinleri olduğu bilinen bir gerçek.
Programımızın ilk bölümünde de bahsettiğimiz gibi,
bakterilerin içimizde apayrı bir dünyaları var ve büyük oranda bize fayda sağlayarak hayatta kalmamıza vesile oluyorlar.
Bize zarar veren bakteri türlerine gelirsek,
onlara karşı ise vücudumuzda çok özel bir sistem yaratılmış.
Bağışıklık sistemimiz, bizi korumak için düşmanlarına karşı plan yapıyor,
bazen hemen, bazen zaman içinde düşmanlar etkisiz hale getiriliyor.
Savunma sisteminin savaşçıları, bizi savunmak için etkili silahlar kullanmak zorunda.
Çünkü karşı tarafta da bildiğimiz teknolojilerin çok üstünde organize olabilme yeteneğine sahip mikro varlıklar bulunuyor.
Bakteriler aynı zamanda dünyanın en yaşlı canlıları.
3,5 milyar yıl öncesine dayanan kayıtları bunu ispatlıyor.
Yani geçmişleri dinozorlardan bile daha eskiye dayanıyor.
Bu konuyu daha detaylı öğrenmek için hep birlikte izleyelim.
Mikro Dünya'dan Bilim Haberleri
Dünyanın en eski canlıları
2013 yılında Avustralya'da kum taşları içerisinde fosilleşmiş bir ekosistem ortaya çıkarıldı.
Araştırmacı Nora Novk ve ekibinin yaptığı çalışmada bundan 3,48 milyar yıl önce
şimdiki gibi özelliklere sahip siyano bakterilerin varlığı ispatlandı.
Günümüzdeki akrabalarıyla aynı özelliklere sahip olan bu bakteriler,
dünyanın bilinen en yaşlı sakinleri.
Bakteriler de tüm canlılar gibi kendilerine evler inşa ederler.
Evleri genellikle taş ve tortuların içerisine
ipliksi katmanlar halinde yerleşmeleri sonucu oluşur.
Bu evler genelde yuvarlak,
bazen suyun altında,
bazen de üstünde bulunan kaya parçalarına benzerler.
Bu yapılara stromatolit adı verilir.
Stomatolitler genellikle kalsiyum ve karbonattan zengin bölgelerde oluşurlar.
Siyano bakteriler, diğer adıyla mavi yeşil alpler,
oksijen olmayan ortamda fotosentez yaparak yaşayabilen canlılardır.
İnsanlar ya da hayvanlar güneş enerjisini besine çeviremez.
Ama siyano bakteriler aynı bitkilerde olduğu gibi güneş enerjisinden besin üretirler
ve bu sırada atmosfere oksijen bırakırlar.
Atmosferdeki oksijenin yarısından fazlasını mavi yeşil alpler üretir.
Fakat bu işlem hiç kolay değildir.
Fotosentez her basamağında çok sayıda enzimin görev aldığı,
çok hassas dengelere bağlı bir dizi reaksiyonla meydana gelir.
Dünyanın çeşitli yerlerindeki stromatolitleri inceleyen
NOFPA ekibinin keşfettiği en eski stromatolitin içerisinde de
3.48 milyar yaşındaki siyano bakteriler bulunuyordu.
Ve günümüzdeki akrabalarıyla neredeyse aynı özelliklere sahip olduklarını keşfettiler.
Fotosentez işleminin detayları,
siyano bakterilerin karmaşık yapıları
ve aradan geçen milyarlarca yıl göz önüne alındığında
değişiklik olmamış olması
ve fosilleşmiş bakterilerin bugünkü akrabalarına
neredeyse birebir benzemesi
evrimin gerçekleşmediğini çok açık şekilde ortaya koyuyor.