Zaman Yanılgısı ve Gerçekler
İnsan hayatı doğumdan ölüme uzanan sayısız tercihler silsilesinden ibarettir.
Her sabah yeni bir güne uyanır, farklı kararlar alır ve bu kararların sonuçlarını yaşarız.
Kimi zaman başarılı oluruz, kimi zaman ise ortaya farklı durumlar çıkar.
Peki, hiç durup düşündünüz mü?
Geçmişe baktığınızda aldığımız tüm bu kararlar ve akıp giden zaman yalnızca bir olasılıklar zinciri miydi?
Yoksa yaşanacak her şey en başından beri belirlenmiş miydi?
Bizler de bu olayları zamanı geldikçe yaşayan birer şahit miyiz?
Daha da temelden soracak olursak, zaman dediğimiz şey gerçekten var mı?
Yoksa zaman da diğer tüm algılarımız gibi zihnimizin dünyayı yorumlama biçimlerinden sadece biri mi?
Şu ana kadar yaşadığımız tüm olaylar rastgele bir karmaşadan mı ibaret?
Yoksa evrende gördüğümüz, yaratılmış o kusursuz düzen zaman içinde geçerli mi?
Geçmiş, şimdi ve gelecek gerçekten birbirinden ayrı mı?
Yoksa hepsi aynı anda var olan tek bir bütünün parçaları mı?
İşte tam da bu noktada karşımıza o büyük kavram çıkıyor.
Bir an. Sadece bir saniye sürecek bir olay.
Ama bu anın içinde kainatın en büyük sırlarından biri saklı.
Kader, Allah'ın evreni, hayatı, geçmişi ve henüz yaşanmamış geleceği tek bir an içerisinde yaratmasıdır.
Zaman ve mekan mutlak olmayan, başlangıçları olan Allah'ın yoktan var ettiği kavramlardır.
Zamanı ve olayları yaratan Allah, tüm bu sınırlardan münezzehtir.
Kaderin o muazzam ve karmaşık dokusunu gerçekten kavrayabilmek için,
evrenin üzerine kurulu olduğu iki temel sütünü anlamamız gerekir.
Zaman ve irade.
Bu yolculuğa ilk ve en gizemli olanıyla başlayalım.
Gelin, zamanın derinliklerine inelim.
Ama bu yolculukta sadece bir yolculuk var.
Zaman.
Çoğumuz gezegenlerin sadece teleskoplarla gökyüzünü izleyerek keşfedildiğini sanırız.
Oysa gerçek çok daha ilginçtir.
Bazı gezegenler daha hiç kimse onları görmeden önce kağıt üzerindeki matematiksel formüllerle keşfedilmiştir.
Isaac Newton'un fizik yasaları bize evrenin bir saat gibi işlediğini söylüyordu.
Eğer bir gezegenin yörüngesinde küçük bir sapma varsa Newton fiziğiyle o sapmaya neden olan gizli bir kütlenin nerede olduğunu hesaplayabilirdiniz.
Nitekim öyle de oldu.
Uranüs'ün yörüngesindeki tuhaf sapmalar fark edildiğinde matematikçiler orada bir şey olmalı dediler.
Ve parmaklarıyla gökyüzünde bir noktayı işaret ettiler.
Neptune tam da o hesaplanan noktada bulundu.
Aynı başarı hikayesinin Merkür içinde tekrarlanması bekleniyordu.
Merkür'ün yörüngesinde de Newton mekaniğine uymayan inatçı bir sapma vardı.
Bilim dünyası emindi.
Güneş ile Merkür arasında henüz görülmemiş bir gezegen daha olmalıydı.
Hatta isim bile takmışlardı.
Vulkan.
Ancak bir sorun vardı.
Astronomlar yıllarca gökyüzünü taradı, güneşin parıltısı altında o gizemli kütleyi aradı.
Ama vulkan orada değildi.
Merkür sanki görünmez bir el tarafından Newton'un yasalarının dışına itiliyordu.
Zamanla şu gerçek ortaya çıktı.
Sorun eksik bir gezegen değildi, sorun eksik bir kuramdı.
Newton'un evreninde zaman, herkes için aynı hızda akan mutlak bir kavramdı.
Evrenin neresinde olursanız olun, hareket ediyor ya da duruyor olun, zaman hep aynı ritimde ilerlerdi.
Bir saniye, her yerde bir saniyeydi.
Bu evren modelinde uzay, üzerinde olayların yaşandığı düz ve değişmez bir sahneydi.
Gezegenler bu sahnede kütleçekim kuvvetinin etkisiyle dolaşıyordu.
Ama ışık devreye girdiğinde bu kusursuz görünen tablo çatlamaya başladı.
Deneyler şaşırtıcı bir gerçeği gösteriyordu.
Işığın hızı onu ölçen kişi ne kadar hızlı hareket ederse itsin değişmiyordu.
Bu Newton'un zaman sabittir varsayımıyla bağdaşmıyordu.
Çünkü klasik düşünceye göre hızlar toplanmalıydı.
Albert Einstein 1905'te radikal bir karar verdi.
Işık hızını sabit kabul ediyorum dedi.
Ama evrende her şey aynı anda sabit kalamazdı.
Bir şey sabitse başka bir şey değişmek zorundaydı.
Einstein'ın ödün verdiği şey zamandı.
Böylece zaman mutlak olmaktan çıktı.
Özel görelilik ile birlikte zaman gözlemcinin hareketine bağlı bir kavram haline geldi.
Artık aynı anda dediğimiz şey herkes için geçerli bir gerçek değildi.
Ancak özel görelilik yerçekimini açıklamıyordu.
Einstein 1915'te bu kez daha derine indi.
Newton'da yerçekimi bir kuvvetti.
Einstein'da ise bambaşka bir şeye dönüştü.
Geometriğe.
Ona göre kütle, uzay ve zamanı ayrı ayrı etkilemiyordu.
İkisini birlikte eğip büküyordu.
Güneş gibi büyük kütleler bu uzay zaman dokusunu eğiyordu.
Gezegenler aslında düz gitmeye çalışıyordu.
Ama düz yol artık eğrilmişti.
Bu yüzden yolları bizim gözümüze yörünge gibi görünüyordu.
İşte vulkan bilmecesi tam da burada çözüldü.
Merkür güneşe en yakın gezegen olduğu için uzay zaman eğriliğini en güçlü hisseden gezegendi.
Bu eğrilik Merkür'ün yörüngesinin yönünü her turda çok küçük bir miktar kaydırıyordu.
Newton fiziğinde bu etkiyi açıklamak için hayali bir gezegen aramak zorundaydınız.
Einstein'ın evreninde ise buna gerek yoktu.
Sebep yeni bir gezegen değil, uzay zamanın kendisiydi.
Newton'un sabit zamanlı donuk evreninden Einstein'ın değişken zamanlı canlı ve bükülebilir evrenine geçmiştik.
Zaman artık sadece bir saatten ibaret değildi.
O, evrenin dokusuyla bütünleşmiş bir boyuttu.
Zamanın herkes için aynı akmadığını söylemiştik.
Ama bu sadece teorik bir iddia değil, evrenin dokusuna işlenmiş fiziksel bir kuraldır.
Zaman tıpkı sıcak bir sakız gibi uzayabilir, kısalabilir ve hatta neredeyse durma noktasına kadar bükülebilir.
Einstein'ın özel görelilik kuramına göre, uzayda ne kadar hızlı hareket ederseniz, zaman sizin için o kadar yavaş akar.
Eğer ışık hızına yaklaşan bir uzay gemisine binseydiniz, sizin için geçen birkaç yıl, dünyadaki sevdikleriniz için 10 yıllar hatta 100 yıllar anlamına gelebilirdi.
Zamanı ve mekanı yoktan var eden Allah, katındaki zaman algısının bizimkinden ne kadar farklı olduğunu şu ayetle hatırlatır.
Kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım.
Gökten yere her işi o evirip düzene koyar.
Sonra işler sizin saymakta olduğunuz bin yıl süreli bir günde yine ona yükselir.
Zamanı bükmenin ikinci yolu ise devasa kütlelerdir.
Genel görelilik der ki, kütle çekimi ne kadar güçlüyse, zamanı bükmenin ikinci yolu ise devasa kütlelerdir.
Kütle çekimi ne kadar güçlüyse, zaman o kadar yavaş akar.
Bir kara deliğin kıyısında geçirdiğiniz tek bir saat, dünyada koca bir ömre bedel olabilir.
Aslında bunu anlamak için uzak galaksilere gitmenize gerek yok.
Şu an cebinizdeki telefonun haritaları yani GPS sistemi bu bükülmeyi her saniye hesaplamak zorundadır.
Uydular, dünyadan uzak oldukları için kütle çekimi orada daha zayıftır ve uyduların saatleri dünyadakilere göre günde mikrosaniyelerce daha hızlı akar.
Eğer Einstein'ın zaman bükülmesi denklemleri olmasaydı, telefonunuzdaki navigasyon sizi her gün kilometrelerce yanlış yere götürürdü.
Peki, zamanın bükülmesi bize neyi anlatıyor?
Eğer zaman esneyebiliyorsa, birisi için geçmiş olan şey bir başkası için şu an veya gelecek olabilir.
Bu durum bizi o can alıcı soruya götürür.
Eğer zamanın akışı kişiden kişiye değişiyorsa, tüm zamanların geçmiş, şimdi ve gelecek aynı anda var olduğu bir blok evren modelinde mi yaşıyoruz?
Einstein'ın görelilik yasaları bize şunu söyler.
Sizin için gelecek olan bir olay, evrenin başka bir yerindeki, farklı bir hızda hareket eden bir gözlemci için çoktan geçmiş olabilir.
Evreni koca bir somun ekmek gibi hayal edin.
Sizin şu an dediğiniz şey, bu ekmeğin ortasından alınan ince bir dilimdir.
Sizin geçmişiniz ekmeğin bir ucunda, geleceğiniz ise diğer ucundadır.
Ama ekmek bir bütündür ve tüm dilimler aynı anda oradadır.
Einstein en yakın dostu Michele Besso öldüğünde, onun ailesine yazdığı mektupta şöyle demiştir.
Bizim gibi fiziğe inanan insanlar için, geçmiş, şimdi ve gelecek arasındaki ayrım, ne kadar inatçı olursa olsun, sadece bir illüzyondan ibarettir.
Bu bakış açısına göre, doğduğunuz an, şu an bu belgeseli izlediğiniz an ve öleceğiniz an, hepsi uzay zaman bloğunun içinde sabitlenmiş birer koordinattır.
Tıpkı bir DVD diskindeki gibi, tüm sahneler aynı anda oradadır.
Fakat lazer okuyucu o karelere sadece sırayla erişebiliyor.
Bilimin ''Block Evren'' dediği bu muazzam yapı, aslında ilahi bilgisayar.
Kader dediğimiz o sonsuz karelerin her biri, zamanın ve mekânın yaratıcısı olan Allah tarafından en ince ayrıntısıyla inşa edilmiştir.
Bizim için bilinmez olan gelecek, bir kısmını hatırlayamadığımız geçmiş, onun katında apaçık bir şimdidir.
Çünkü o, yarattığı zamanın ve mekânın dışındadır.
Onlara bağımlı bir şimdidir.
Kader dediğimiz o sonsuz karelerin her biri, zamanın ve mekânın yaratıcısı olan Allah tarafından en ince ayrıntısıyla inşa edilmiştir.
Çünkü o, yarattığı zamanın ve mekânın dışındadır.
Onlara bağımlı değil, onların hakimidir.
İnsan kendi sınırlı zaman algısının içinde hapsolmuşken, Allah, ezeli ve ebedi ilmiyle her düşen yaprağı, her atan kalbi ve her saklı niyetin akıbetini aynı anda görür.
Rabbimiz bu hakikati, Enam suresinde tüm ihtişamıyla şöyle beyan etmiştir.
Kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım.
Gaybın anahtarları Allah'ın yanındadır. Onları ondan başkası bilemez.
O, karada ve denizde ne varsa bilir.
Onun ilmi dışında bir yaprak bile düşmez.
Onun karanlıkları içindeki tek bir tane, yaş ve kuru ne varsa, hepsi apaçık bir kitaptadır.
Karar veren ve irade sahibi bir varlık olarak gördü.
Günlük hayatta da böyle hissederiz.
Ne içeceğimize, hangi yoldan gideceğimize, ne söyleyeceğimize karar verdiğimizi düşünürüz.
Peki, bu kararlar sandığımız kadar bize mi ait?
Ben istedim. Ben karar verdim.
Ben yaptım. Bu cümleler hayatın her anında dilimizden dökülür.
Ama ya bu kelimeler hakikatin tamamını anlatmıyorsa?
Ya insan yalnızca olan bitenin farkına varan bir şahit ise?
İnsanlık tarihi boyunca özgür irade kavramı, insanların yaptıkları her şeyin, aldıkları tüm kararların idaresinin kendilerinde olduğu düşüncesine dayanıyordu.
Fakat bugün bilim, bu eski, batıl inancı sarsan yeni bulgular sunuyor.
Bilim insanları, bizler karar almadan önce beynimizin derinliklerinde bir şeylerin başladığını keşfettiler.
Bu da irademizin aslında bir yanılsama olabileceği tartışmasını gündeme getiriyor.
Bu bilimsel bulgular, kutsal dinlerde bize bildirilen kader kavramıyla birebir benzer bir anlam taşıyor.
Yüzyıllar boyunca özgür irade, sadece felsefenin puslu odalarında tartışılan soyut bir kavramdı.
Ancak 1980'lerde Benjamin Libet, bu kadim soruyu laboratuvarın soğuk ışığı altına taşıdı.
Libet zihnimizin kuytularında saklanan, o gizemli anın peşindeydi.
Karar verdiğimiz o ilk saniye.
Libet'in deney düzeneğinde, bu yüzyıllar boyunca özgür irade, sadece felsefenin puslu odalarında tartışılan soyut bir kavramdı.
Libet'in deney düzeneğinde, denekler bir saat kadranına bakarken, istedikleri bir anda bileklerini oynatıyor ve bu isteğin bilinçlerine ulaştığı anı kaydediyorlardı.
Aynı anda deneklerin beyin aktiviteleri özel cihazlarla izleniyordu.
Ortaya çıkan sonuçlar, irade algısına yönelik ilk büyük darbeyi vurdu.
Beyin, kişi hareket etme isteğini henüz fark etmeden, yaklaşık 350 ile 550 milisaniye önce hazırlık potansiyeli adı verilen bir elektriksel sinyal üretmeye başlıyordu.
Bu gizli sinyal, biz şimdi yapıyorum demeden yarım saniye önce uyanıyordu.
Sanki biz kaptan olduğumuzu sanırken, gemi çoktan limandan ayrılmıştı.
Zamanın milisaniyelerle ölçüldüğü bu hassas terazide, irademizin gerçek hikayesi ortaya çıkmıştı.
Bu zaman çizelgesi bize şunu fısıldıyor.
Beynimiz, biz karar verdim demeden yaklaşık 350 milisaniye önce, yani göz açıp kapayıncaya kadar geçen bir sürede, kararı çoktan vermiş oluyor.
Bu gecikme, beynin aldığı kararı zihnimize bildirmesi için gereken süredir.
Sonuç olarak, bu tablo kararlarımızın bilinçli bir sürecin değil, biyolojik bir hazırlığın çıktısı olduğunu gösteriyor.
Kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım.
Attığın zaman sen atmadın, fakat Allah attı.
Libet'in deneyine saat kadranının dikkat dağıtıcı olması ve insanların kendi hislerini raporlamasının güvenilmezliği gibi eleştiriler getirilse de,
21. yüzyıl teknolojisi bu verileri yalanlamak bir yana daha da derinleştirmiştir.
Libet'in milisaniyeleri, özgür irade kalemizde açılan ilk küçük çatlaktı.
Ancak 2007 yılında Berlin'de John Dillon Haynes ve ekibi, bu çatlağı devasa bir kapıya dönüştü.
Libet'in deneyine saat kadranının dikkat dağıtıcı olması ve insanların kendi hislerini raporlamasının güvenilmezliği gibi eleştiriler getirilse de,
John Dillon Haynes ve ekibi, bu çatlağı devasa bir kapıya dönüştürdü.
Bilimin ulaştığı bu yeni durak, kendimize dair en köklü inancımızı, yani kararlarımızı o an verdiğimiz yanılsamasını derinden sarsıyordu.
Berlin'deki Bernstein merkezinde teknoloji, insan zihninin en mahrem yerine, niyetlerin doğduğu o karanlık boşluğa sızdı.
John Dillon Haynes, MR cihazının devasa manyetik gücünü kullanarak şu soruyu sordu.
Siz hangi elinizle bir düğmeye basacağınıza karar vermeden önce beyniniz ne yaptığınızı biliyor olabilir mi?
Denekler sessizce bekliyor, sağ veya sol elinden birini seçmek için uygun anı kolluyorlardı.
Seçim anı herkes için o anlık bir süreç olarak algılanır.
Oysa beynin derinliklerinde, frontopolar kortex bölgesinde çoktan bir fırtına kopmaya başlamıştı.
Araştırma sonuçları, bilim dünyasında bir deprem etkisi yarattı.
Beynimizdeki aktivite örüntüleri, biz daha seçimimizi bilincimize dahi fısıldamadan, tam 7 ila 10 saniye önce hangi eli seçeceğimizi ele veriyordu.
Kan akışındaki 3 saniyelik doğal gecikme olan hemodinamik rötar hesaba katıldığında bile karar çoktan verilmiş, mühürlenmiş ve yola çıkmıştı.
Bilim insanları sadece beynin bu bölgesindeki sinyallere bakarak kişinin hangi düğmeye basacağını henüz kişi kendisi bile bilmezken büyük bir doğrulukla tahmin edebiliyordu.
Şöyle ki, siz özgür bir seçim yaptığınız o saniyede aslında beyninizin yaklaşık 7 saniye önce başlattığı bir sürecin son halkasını yani duyurusunu yaşıyorsunuz.
Bilinçli seçimimiz sadece gecikmeli gelen bir gök gürültüsüdür.
Oysa kararın elektriksel fırtınası, biz daha sesini duymadan saniyeler önce beynin sessiz semalarında çakmıştır.
Yegane güç sahibi olan Allah, irademizin ancak kendi dilemesiyle hayat bulduğunu Kur'an'da bizlere şöyle hatırlatır.
Kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım. Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz.
Bilim, fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme ve elektroensefalogram gibi dolaylı yöntemlerin sınırlarını aşarak artık bilincin biyolojik gerçeklikle düğümlendiği,
o mikroskopik merkeze doğrudan nöronların kalabalıklığı,
bu yeni ufukta Itzak Frid, 2011. yılda epilepsi hastalarının zihnine yerleştirilen elektrotlar sayesinde bir düşüncenin henüz doğmadan önceki o gizli doğum sancılarını saniye saniye izledi.
Frid'in gözlemleri çarpıcıydı. Gönüllü henüz parmağını kıpırdatmaya karar vermemişken, eylemden tam bir buçuk saniye önce beynin derinliklerindeki nöronlar gizli bir hazırlığa başlıyordu.
Karar anına 700 mili saniye kala, araştırmacılar artık birer kahin gibiydiler.
Kişinin ne zaman harekete geçeceğini, %80'i aşan bir doğrulukla kişi daha kendisi bile bilmezken biliyorlardı.
Frid'in modeli bizlere şunu söyler.
İrade dediğimiz şey nöral bir eşiğin aşılmasından ibarettir.
Aktivite, o görünmez sınırı geçtiğinde eylem otomatik olarak tetiklenir ve bu fiziksel gerçekçiydi.
Frid'in özelliklerine sahip olup, her birine sahip olup, her birine sahip olup, her birine sahip olup, her birine sahip olup, her birine sahip olup,
Eylem otomatik olarak tetiklenir ve bu fiziksel gerçeklik bilincimize bir fısıltı gibi ulaşır.
Ben karar verdim, deriz.
Oysa gerçekte bilinçli irade, kararın mimarı değil tamamlanmış bir sürecin hayret dolu gözlemcidir.
İnsanın kendi kararlarının mutlak hakimi olduğu hissi, beynin sol yarım küresinde saklı usta bir kurgucunun yani sol hemisfer yorumcusunun bir ürünüdür.
Michael Gazzaniga tarafından tanımlanan bu mekanizma,
bilinç dışında çoktan bitmiş olan eylemlere,
olaydan hemen sonra mantıklı kılıflar diker.
Beynimiz korkuyla zıplayan bir bedene,
saniyeler sonra şu masalı anlatır.
Yerdeki oyuncağa yılan sandığım için zıplamaya karar verdim.
Oysa zıplama emri,
bilinçli akla danışılmadan amigdalanın karanlık koridorlarından verilmiştir.
Daha sonra ise bu kararın neden verildiği ile ilgili
sol beyinde hikaye uydurulmuştur.
İnsan beyni, boşlukları sevmeyen,
tutarlılık illüzyonuna aşık bir hikaye anlatıcısıdır.
Bu süreçte dopamin, görünmez bir kaderin mürekkebi gibi çalışır.
Salk enstitüsünün araştırmalarına göre,
karar anından hemen önce bazal ganglionlarda,
yükselen dopamin dalgaları hangi seçeneğin tercih edileceğini,
eylemden çok önce kodlar.
Dopaminin yoğunluğu, yapılacak tercihin adeta matematiksel bir ön izlemesidir.
Tüm bu verileri bir araya getirdiğimizde karşımıza sarsıcı bir tablo çıkıyor.
Bizler, henüz haberdar değilken beynimiz kararlar alıyor,
eyleme geçiyor ve sonra sanki o kararı biz vermişiz gibi,
bilincimize zarif bir masal anlatıyor.
Bizler kendi hayatımızın yönetmeni olduğumuzu sanırken,
aslında bize yazılan bir senaryonun hayran izleyicileriyiz.
Peki, atom altı düzeyde sadece enerjiden,
atom üstü düzeyde ise bir avuç et parçasından ibaret olan bu beyin,
kendi başına bir niyet kurabilir mi?
Bir et parçası, şimdi bu insanı yöneteyim,
ona karar yanılsaması hissi yaşatayım diye bir irade sergileyebilir mi?
Madde, kendisine ait olmayan bir iradeyi taşıyamaz.
Bilimin beyin dediği bu muazzam mekanizma,
aslında bizi her an yeniden var eden Rabbimizin,
ruhumuza sunduğu eşsiz bir vesiledir.
Gördüğümüz nöron ateşlemeleri, yükselen dopamin dalgaları
ve o yedi saniyelik gizli hazırlıklar,
aslında ilahi bir sanatın parmak izleridir.
Bilimin bize sunduğu bu laboratuvar sonuçları,
en başından beri hak dinlerde zaten hep bilinen bir gerçektir.
İşte tam da bu noktada,
tevhid olarak bildiğimiz kavramın aslında tam olarak ne demek olduğunu anlıyoruz.
Kainatta, yegane irade sahibi Allah'tır.
Ondan başka, evrende tek bir zerreyi bile yerinden oynatacak bağımsız bir güç yoktur.
Rabbimiz, dünyadaki serüvenimizi, her bir kararımızı ve tüm eylemlerimizi,
zamanın ötesinde, zamansızlık boyutunda var etmiştir.
İnsan, en basit ve sıradan hareketinin bile arkasında yatan,
sürekli hesaplanan, o karmaşık fizik ve matematik denklemlerinden habersizken,
her şeyin mutlak yönetmeni olduğu yanılgısına düşüyor.
Oysa bu muazzam nizamın her karesi,
kader de Allah tarafından yaratılmış ve nihayete erdirilmiştir.
Mutlak otorite ve sonsuz kudret, yalnızca O'na aittir.
Dünya üzerinde, O'ndan izinsiz hiçbir karar alınamaz.
Hiçbir zerre, O'nun bilgisi dışında kıpırdayamaz.
Bizim, benim kararım dediğimiz her niyet, O'nun ol emrinin kalbimizdeki yankısından ibarettir.
Kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım.
Gökleri ve yeri bir örnek edinmeksizin yaratandır.
O, bir işin olmasına karar verirse, ona yalnızca ol der, O da hemen oluverir.
Tek bir an
Henüz gökyüzünün kandilleri yakılmamış,
yıldızlar birer inci tanesi gibi boşluğa serpilmemişti.
Ne sonsuz gibi görünen bu mekan, ne de her saniyesini saydığımız zaman vardı.
Yokluk bile yoktu.
Sadece her şeyin yaratıcısı olan Allah vardı.
Zamandan ve mekandan münezzeh olan, her şeyi kuşatan ol emrinin sahibi.
Rabbimiz ol dedi, O da oluverdi.
Birçok insan, büyük patlamanın geçmişte yaşanmış ve bitmiş bir olay olduğunu zannediyor.
Oysa bizler, hala o bir anlık patlamanın içindeyiz.
Bizim milyonlarca yıllık zamanımız,
milyarlarca kilometrelik mesafelerimiz,
hepsi bu tek bir anlık patlamanın içine sığmış durumda.
Patlama hala devam ediyor.
Her şey hala birbirinden uzaklaşıyor.
Tüm kaderimiz, tek bir anın, tek bir yaratılış emrinin içinde saklı.
Modern fizik, önümüze yeni sorular çıkarıyor.
Eğer o ilk patlama, o muazzam enerji yoğunluğuyla başladıysa,
acaba her şey, o en başta zaten belli miydi?
Evrenin tüm hikayesi, daha ilk sayfada mı yazılmıştı?
Kuramsal fizikçi Brian Greene, zamanın sonuna kadar isimli eserinde,
insanı fizik yasalarını uygulayan bir atom torbası olarak tanımlayarak,
özgür iradeyi bir seçim yapma duyusu olarak nitelendirir.
Ve bu hissin gerçekliğine rağmen,
seçimin kendisinin fiziksel bir illüzyon olduğunu savunur.
Fizik yasaları, evrenin başlangıcından bu yana değişmez bir şekilde işlemektedir.
Klasik mekan, evrenin başlangıcından bu yana değişmez bir şekilde işlemektedir.
Fizik mekanikte, bir sistemin belirli bir andaki tüm parçacıklarının konumları ve momentumları biliniyorsa,
gelecekte ki tüm durumları formülerle hesaplanabilir.
Bu durum matematiksel bir fermandı.
Dünün verilerine dayanarak, bugünün durumunun denklemlerle belirlenmiş olduğu anlaşılmıştı.
Hiç kimsenin bu matematiksel akışı durdurma veya değiştirme şansı yoktu.
Her şey en sonuna kadar mühürlenmişti.
Bir insan bir karar verdiğini düşündüğünde, aslında olan şey,
beynindeki atomların ve moleküllerin fizik yasalarına göre bir yöne veya diğerine doğru hareket etmesidir.
Bu hareket, parçacıkların kütlesi, yükü ve aralarındaki kuvvetler tarafından dikde edilir.
Bizler, parçacıklar düzeyinde yazılmış bir senaryonun yüksek seviyeli bir kurgusunu yaşıyoruz.
Bazı düşünürler, kuantum mekaniğindeki belirsizlik ilkesinin özgür iradeye yer açabileceğini savunuyor.
Ancak Green, kuantum rastgeleliğinin özgür irade kavramını kurtarmadığını,
aksine onu daha da karmaşıklaştırdığını belirtir.
Kuantum seviyesindeki olayların olasılıksal olduğu düşünülse de,
bu olasılıklar Schrödinger denklemi gibi katı matematiksel kurallara tabidir.
Daha da önemlisi, iddia edilen rastgelelik irade ile aynı şey değildir.
Eğer bir kişinin eylemleri, beynindeki rastgele kuantum dalgalanmalarının bir sonucuysa bile,
bu eylemler o kişi tarafından seçilmiş sayılamaz.
Aksine, kişi kendi eylemlerinin pasif bir gözlemcisi konumuna düşer.
Özgür irade hissi, doğa yasalarının temel düzeydeki işleyişine tanıklık edemeyişimizden kaynaklanır.
Duyularımız beynimizdeki milyarlarca nöronun ateşlenmesini veya nörotransmitterlerin moleküler düzeydeki hareketini algılayamaz.
Biz sadece bu fiziksel süreçlerin yüksek seviyeli çıktılarını yani niyetleri ve arzuları algılarız.
Bir birey kolunu kaldırmaya karar verdiğinde bu eylem aslında ışığın retinaya çarpması,
sinir sinyallerinin iletilmesi ve motor korteksteki karmaşık kimyasal reaksiyonlar zincirinin bir sonucu olarak ortaya çıkar.
Ancak biz bu alt süreçleri görmediğimiz için eylemin sanki o anda otonom bir ben tarafından başlatıldığını hissederiz.
Bu durum bir bilgisayar ekranındaki piksellerin hareketini görüp arkadaki karmaşık yazılım kodlarını ve donanım süreçlerini fark etmemeye benzer.
Her bir saniye için tüm zerrelerin konumu en başında mülkün yegane sahibi Allah tarafından belirlenip bitirilmiştir.
Bizler tam şu anda ansızın gerçekleşen bir patlamanın doğurduğu uçsuz bucaksız bir evrene ve devasa bir zaman dilimine şahitlik ediyoruz.
Tüm bunların hepsi tek bir anın içinde oluyor.
Bildiğimiz ve kavradığımız her şey bir yokluğun infilak etmesiyle vücut buldu.
Tüm bu ihtişam Rabbimizin kaderimizde nakşettiği ve bizlere seyrettirdiği,
onun sonsuz aklının ve eşsiz kudretinin tecellileridir.
Kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım.
De ki Allah'ın bizim için yazdıkları dışında bize kesinlikle hiçbir şey isabet etmez.
O bizim Mevlamızdır.
Ve müminler yalnızca Allah'a tevekkül etmelidirler.
Modern fiziğin en tartışmalı ve derin konularından biri, evrenin temel işleyişinin rastlantısal mı yoksa belirlenmiş mi olduğudur.
20. yüzyılın başından itibaren kuantum mekaniği doğanın özünde olasılıksal bir yapıya sahip olduğunu savunurken,
Albert Einstein gibi figürler bu zar atma eylemine karşı çıkmışlardır.
Bu entelektüel mirasın günümüzdeki en önemli temsilcilerinden biri Nobel Fizik Ödülü sahibi Hollandalı fizikçi Gerard T. Hooftur.
O, evreni devasa bir hücresel otomata, yani her adımın bir öncekine bağlı olduğu muazzam bir dijital sisteme benzetir.
Bizim belirsizlik dediğimiz şey, sadece bu alt yapıdaki devasa bilgiyi göremeyeşimizden kaynaklanan bir durumdur.
Plank ölçeğindeki, o en küçük zaman diliminde her şey bir saat gibi, dakik ve belirlenmiş bir şekilde akıyor.
T. Hooft'un temel tezi, doğanın en alt basamağında ontolojik durumlar adını verdiği, kesin durumların bulunduğudur.
Bu durumlar, belirli fiziksel yasalar çerçevesinde bir adımdan diğerine kesin bir şekilde geçiyorlar.
Bizim gözlemlediğimiz kuantum dünyasındaki belirsizlikler ve süper pozisyonlar ise, bu alt yapıdaki devasa bilgi miktarını tam olarak göremememizden kaynaklanan bir illüzyondur.
Plank zamanı, yani 10 üzeri-43 saniye, bilinen fizik yasalarının anlamlı olduğu en kısa zaman dilimidir.
T. Hooft'un teorisine göre, evrenin temelindeki deterministik süreçler, bu inanılmaz kısa zaman ölçeğinde gerçekleşir.
Yani atomun herhangi bir saniye için, sonraki hareketi zaten bellidir.
Ancak bu bilginin insan tarafından önceden elde edilmesi, evrenin başlangıçtaki tüm değişkenlerini milyarlarca parçacığın durumunu bilmeyi gerektirir ki,
bu da pratik olarak imkansızdır.
T. Hooft'a göre, deneycinin özgürce yaptığına inandığı seçim de, aslında evrenin başlangıcındaki koşulların bir sonucudur.
Bu yaklaşıma süperdeterminizm denir.
Süperdeterminizmde, deneycinin hangi düğmeye basacağı, ölçülecek olan parçacığın durumuyla, evrenin başında, büyük patlama sırasında zaten koordine edilmiştir.
Bu nedenle deneyci, sistemden bağımsız bir seçim yapamaz.
Yani, insanın kararları dahil, evrendeki her şey başlangıçtaki bir zincirin parçasıdır.
Bu ise, bilimsel anlamda mutlak bir kader anlamına geliyor.
Ruhumuzun şahit olduğu her şey, algılarımız, duygularımız ve verdiğimiz her karar, hepsi her detayıyla Allah tarafından yaratılıyor.
Her insanın daha tek bir hücre olduğu halinden ilk okuma yazma öğrendiği ana, üniversite sınavında verdiği cevaplardan,
hayatı boyunca hangi şirkette ne iş yapacağına, hangi kağıtlara kaç kez imza atacağına, nerede ve nasıl öleceğine kadar her anı Allah katında bellidir.
Maddenin aslıyla asla muhatap olmadığımız ve zamanın sadece bir algı olduğu gerçeği anlatıldığında, bir materialist büyük bir dehşete kapılır.
Çünkü madde ve zaman, onun mutlak varlık sanarak bağlandığı yegane kavramlardır.
Bunlar adeta tapındığı birer puttur.
Çünkü o, kendisinin madde ve zaman tarafından yaratıldığına inanmaktadır.
İçinde yaşadığını sandığı evrenin, kendi bedeninin, hatta fikirlerinden etkilendiği filozofların sadece birer algı olduğunu hissettiğinde, tüm benliğini derin bir korku sarar.
Ancak bu gerçek iman edenler için tam aksi bir anlam taşır.
Allah'a iman edenler maddenin ardındaki sırrı kavradıklarında büyük bir sevinç duyarlar.
Çünkü bu gerçek, tüm kilitleri açan eşsiz bir anahtardır.
Bu kilit açıldığı anda, tüm sırlar gün yüzüne çıkar.
Bu sır kavrandığında, ne zaman ve nerede gibi sorular, anlamını yitirir.
Mekânsızlık anlaşıldığında, cennetin, cehennemin ve dünyanın aslında aynı yerde olduğu fark edilir.
Zamansızlık kavrandığında ise, her şeyin tek bir an içinde olup bittiği görülür.
Artık ne beklenecek bir gelecek, ne de geçip giden bir zaman vardır.
Bu sırrın fark edilmesiyle, dünya bir mümin için cennete benzemeye başlar.
İnsanı sıkan tüm maddi endişeler, kuruntular ve korkular bir anda kaybolur.
Kişi, tüm evrenin tek bir hâkimi olduğunu ve onun tüm dünyayı dilediği gibi yönettiğini anlar.
Artık o, Kur'an'da buyurulduğu gibi, her türlü bağımlılıktan özgürlüğe kavuşturulmuş olarak Allah'a teslim olmuştur.
İşte gerçek budur. Hiçbir insan için Allah'tan başka dost ve yardımcı yoktur.
Kendisine sığınılacak ve yardım istenecek tek mutlak varlık odur.
Ve her nereye dönersek Allah'ın yüzü oradadır.
Kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım.
Dediler ki, sen yücesin. Bize öğrettiğinden başka bizim hiçbir bilgimiz yok.
Gerçekten sen, her şeyi bilen, hüküm ve hikmet sahibi olansın.
Altyazı M.K.