İmanın kalitesi nefse karşı gösterilen iradede saklıdır.
İnsanın gerçek değeri, dış dünyada elde ettiği geçici üstünlüklerde değil,
Allah'a yakınlığında, O'na duyduğu sevgide ve üzerinde tecelli eden ahlakta saklıdır.
Kişi Rabbine ne kadar yakınlaşır, O'nu ne kadar aşla sever
ve hayatını O'nun emir ve tavsiyeleri doğrultusunda ne denli şekillendirirse,
o ölçüde değerli olur.
Gerçek manada değerli bir insanın günlük hayatına bakıldığında,
Allah'a olan yakınlığı ve sevgisi, sergilediği tavırlardan açıkça hissedilir.
Davranışları ve sözleri güzel ahlaka ne kadar uygunsa,
bu O'nun Allah'ı hoşnut etme gayreti içinde olduğunun açık bir işaretidir.
Çünkü Allah'a yakınlık sadece dilde değil,
hayatın bütününde görünür olan bir ahlak bütünlüğünü gerektirir.
Affetmek, merhamet göstermek,
sabretmek, güzel söz söylemek, anlayışlı olmak, cömert davranmak gibi vasıflar,
çoğu zaman iyi insan olmanın erdemleri olarak anılır.
Bu özellikler genellikle kişinin kişisel tercihi gibi algılanır.
Oysa bu ahlaki tutumlar aynı zamanda Allah'ın kullarına yönelttiği açık emirlerdir.
Kur'an'da affetmek, bağışlamak, güzel söz söylemek, infakta bulunmak gibi davranışlar tavsiye düzeyinde bırakılmamış,
mümin ahlakının ayrılmaz parçası olarak gösterilmiştir.
Bu nedenle merhamet etmek, sabretmek, affedici olmak bir kişisel meziyet değil
ya da güzel söz söylemek bir incelik tercihi değil,
Allah'a kulluk görevinin apaçık gereklilikleridir.
İnsan bu vasıfları ne kadar isterse o kadar uygulayabileceği serbest davranışlar olarak değil,
Allah'a kulluğun şartı olarak görmek durumundadır.
Din, bazı kimselerin zannettiği gibi sadece namaz, oruç, zekat gibi belirli vakitlerde yerine getirilen ibadetlerden ibaret değildir.
Elbette bu farzlar müminin Rabbine bağlılığının açık göstergeleridir.
Ancak Kur'an'ın bütününe bakıldığında Allah'ın kullarından istediğinin yalnızca bu ibadetlerle sınırlı olmadığı görülür.
Diğer bir deyişle Kur'an'a göre insan sadece belirli saatlerde değil,
hayatın her anında kulluk bilinciyle yaşamakla sorumludur.
Allah pek çok ayette sabırlı olmanın, merhamet göstermenin,
affedici davranmanın, güzel söz söylemenin,
öfkeyi tutmanın,
adaletli ve dürüst olmanın,
kibirden uzak durmanın,
iyilikte yarışmanın gerekliliğine dikkat çekmiş,
bu erdemleri müminin vazgeçilmez sorumlulukları arasında saymıştır.
Bu nedenle şefkatli olmak, bağışlayıcı davranmak,
güzel söz söylemek,
öfkeyi kontrol etmek,
fedakarlıkta bulunmak ve ihtiyaç sahiplerini gözetmek,
namaz ya da oruç kadar ciddiyetle ele alınması gereken kulluk görevlerindendir.
Öyle ki bu ibadetler hayatın en yoğun ve en sık karşılaşılan imtihan alanını oluşturur.
Nitekim namazın vakti bellidir,
orucun başlangıcı ve bitişi bellidir.
Fakat affetme, sabır gösterme gibi ibadetlerin vakti gün içinde defalarca oluşabilir.
Nasıl ki ezanla birlikte namazın vakti gelmiş olur,
imsakla oruç başlar,
öfkeye sürükleyecek bir durum ortaya çıktığında da sabır ibadetinin vakti gelmiş demektir.
Bir hatayla karşılaşıldığında affetme,
kırıcı bir söz işitildiğinde yumuşak bir karşılık verme,
bir ihtiyaç sahibi görüldüğünde cömert davranma ibadetinin fırsatı doğar.
Mü'min namazı erteleyemeyeceği gibi,
affetmeyi, sabretmeyi ve güzel konuşmayı da erteleyemez.
Çünkü bunlar tercihe bağlı nezaket kuralları değil,
Allah'ın Kur'an'daki emirleridir.
Ne var ki bazı insanlar Kur'an'ın ortaya koyduğu bu ölçüleri
farkında olmadan ihmal edebilirler.
Alçak gönüllülüğü değersizlikle, merhameti yersiz bir hassasiyetle karıştırabilirler.
Haklı oldukları bir durumda,
affetmeyi geri adım atmak gibi algılayabilir,
tevazuyu saflık ve zayıflık olarak yorumlayabilir,
cömertliğin gereksiz bir maddi kayba yol açacağını düşünebilirler.
Oysa imanın derinliği tam da bu noktada ortaya çıkar.
İnsan Allah'a kalpten bağlıysa,
onu bütün benliğiyle seviyorsa,
düşüncelerini kendi değer yargılarına göre değil,
onun koyduğu ölçülere göre inşa eder,
Kur'an'a aykırı mantık örgülerinden sakınır.
Ahlaki konularda,
bir imtihanla karşılaştığında da,
nefsinin baskın taleplerine teslim olmak yerine,
Allah'ın rızasını tercih eder
ve onun emrettiği güzel ahlakı rahatlıkla sergiler.
Bu noktada,
mü'minin dikkati olabildiğince açık olmalıdır.
Çünkü günlük hayatta,
sık sık bu konuda imtihandan geçer.
Haksızlığa uğradığını düşündüğünde,
çıkarı zedelendiğinde ya da gururu incindiğinde
gerçek bir tercih anıyla karşı karşıya kalır.
İşte o an,
onun için ibadet vakti gelmiştir.
Ancak bu vakit,
çoğu zaman beklenmedik bir anda gelir
ve kişiyi hazırlıksız yakalar.
Bu yüzden Allah'ı çok seven ve hayatının gayesi
yalnızca onu hoşnut etmek olan mü'min her zaman uyanık olmalı,
nefsinin yönlendirmelerine karşı teyakkuz halinde bulunmalıdır.
Kalbi tüm gün Allah ile beraber olduğunda,
karşılaştığı hiçbir imtihana hazırlıksız yakalanmayacaktır.
Allah'ı ve O'nun hükümlerini unutmak,
insanın kendi özünü de yitirmesine yol açar.
Nitekim Kur'an'da şöyle buyrulur.
O kimseler gibi olmayın ki,
onlar Allah'ı unuttular.
Allah da onlara nefislerini unutturdu.
Haşr Suresi 19
Ahlaki davranışların aynı zamanda farz ibadetler olduğunun fark edilmemesi,
kişinin maneviyat derecesini zayıflatır.
Şekli ibadetlerini yerine getirdiği halde öfkesine teslim olan,
gönül kıran,
bağışlamayı bilmeyen,
kibirli bir dil kullanan
ya da kendi menfaatlerini ön planda tutan kimse,
kulluğunu zedelemiş olur.
Ancak nefisle verilen mücadelede ve her durumda Allah'ın hoşnut olacağı tavrı seçen insan kulluğunun hakkını verebilir.
Öte yandan,
kişi iyi davranışlar sergilese bile bu davranışları kulluk bilinciyle yapmıyorsa,
kalıcı huzuru yakalayamaz.
İnsan,
davranışlarını yalnızca Allah'a duyduğu aşkla gerçekleştiriyorsa,
asıl derinliği o zaman kazanır.
Amele değer kazandıran,
arkasındaki niyet,
kalpteki Allah aşkıdır.
Allah sevgisi ve onu hoşnut etme gayesiyle yapılan iyilikler ruhu güzelleştirir.
Bu güzellik de kişiye derin ve kalıcı bir huzur verir.
Allah'ı unutan ve O'nun razı olduğu ahlakı önemsemeyen kişi ise,
zamanla kendi ruhuna yabancılaşır.
Merhameti azalır, dili sertleşir, kalbi katılaşır.
Unutulmamalıdır ki,
Allah her an her yerdedir.
İnsan yalnızca belirli vakitlerde değil,
tüm gün O'nun huzurunda,
O'nun ilgisi ve koruması altındadır.
Dolayısıyla O da Rabb'iyle sürekli beraber olmalı,
her an O'nun hoşnutluğunu gözetmeli
ve karşılaştığı her durumda O'nun emir ve tavsiye ettiği ahlaki kurallara göre davranmalıdır.
Günlük yaşam sayısız ibadet fırsatıyla doludur.
Affetmek, sabretmek,
güzel söz söylemek, cömert davranmak,
merhamet göstermek gibi her davranış,
Allah'ın rızasını ve sevgisini kazanmaya vesile olabilir.
Kişi bu fırsatları kaçırmaya,
O'ndan uzak yaşamaya kendisini mahkum etmemeli,
hayatını her an O'nun hoşnutluğunu arayarak şekillendirmelidir.
Böyle bir bilinçle yaşamak,
ruhuna ve hayatına tahmin edemeyeceği güzellikleri beraberinde getirecektir.